1)Problemin Çıkışı
Asal sayıların dağılımı matematiğin en önemli konularından biridir. Klasik sonuç şudur:
π(x)~x/logx
Yani x büyüdükçe asal sayıların yoğunluğu 1 /logx mertebesindedir.
Bu yazıda şu soruyu sorduk:
Asal indeksli asalların ve onlardan türetilen sayıların yoğunluğu nasıl davranır?
2)Asal İndeksli Asallar
p_n, n’inci asal sayı olsun.
Asal indeksli asallar şu şekilde tanımlanır:
q_k = p_(p_k)
Yani indeksi asal olan asallar.
Örneğin: p_1 = 2
p_2 = 3
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
p_3 = 5
Sonuç olarak: q_1 = p_2 = 3
q_2 = p_3 = 5
q_3 = p_5 = 11
Bu küme klasik asal kümesinden daha seyrektir.
p={2,3,5,7,11,13,17,19,...}
q={3,5,11,17,31,41,..}
3)Alfa Sayıları
Alfa sayılarını şu şekilde tanımladık:
Sadece asal indeksli asal çarpanlara sahip doğal sayılar.
a_k={1,3,5,9,11,15,17,...}
Bu sayıların x’e kadar kaç tane olduğunu gösteren fonksiyona
π_alpha(x)
dedik.
Amacımız şu büyüklükteki davranışı anlamaktı:
π_alpha(x) nasıl büyür?
4)Grafik Analizi
Hesapladığımız değerler:
x = 10⁵ için π_alpha(x)/(x/logx) ≈ 0.56
x = 10⁶ için ≈ 0.44
x = 10⁷ için ≈ 0.36
x = 10¹⁰ için ≈ 0.32
Bu değerler küçülüyor ve yaklaşık olarak
1/loglogx
ifadesine yaklaşıyor gibi görünüyor.
Bu gözleme dayanarak şu tahmini yaptık:
π_alpha(x)~x/(logx*loglogx)
5)Bu Oran Ne Demek?
Klasik durumda:
π(x)~x /logx
Buradan n’inci asal için:
p_n~n*logn
çıkıyordu.
Aynı mantığı alfa sayıları için uygularsak:
n~a_n/(log(a_n) * loglog(a_n))
Buradan da
a_n~n*logn*loglogn
elde edilir.
Yani alfa sayıları, klasik asallardan loglogn kadar daha seyrektir.
6)Dirichlet Serisiyle Tahmin Yürütme
Bir asal kümesinin yoğunluğu, o kümenin:
Σ1/p
davranışı ile ilişkilidir.
Klasik asallarda:
Σ1/p~loglogx
Civarında büyür.
Asal indeksli asallarda ise bu toplam çok daha yavaş büyür. Sezgisel olarak yaklaşık
1/logx
Düzeyinde davranır.
Bu daha zayıf büyüme, sayma fonksiyonunda ek bir loglogx çarpanı ortaya çıkmasına neden oluyor olabilir
Bu da şu tahmini doğal kılar:
π_alpha(x)~x /(logx*loglogx)
7)Bu Tahminin Eksileri
Bulduğumuz şey:
Sayısal gözlemler güçlü biçimde x / (logx*loglogx) davranışını destekliyor.
a_n için n*log(n)*loglog(n) büyümesi tutarlı gibi duruyor.
Bulamadığımız şey:
Dirichlet serisiyle tahmine katkı yapsak da tam ispat sunamadık.
Hata terimi bilinmiyor.
Daha büyük x için asimptotik dağılım bozuluyor olabilir çünkü bizim hesapladığımız 10⁸ gibi küçük sayılarda asimptotik fonksiyonlar bizi kandırabilir.
Bu nedenle sonuçlarımız bir teorem değil, sezgisel bir tahmindir
8) Sorumuz
Gerçek soru şu:
π_alpha(x) için daha hassas bir asimptotik formül yazılabilir mi?
Örneğin:
π_alpha(x) = x /(logxloglogx)+ hata terimi
Buradaki hata terimi ne büyüklüktedir?
Bu soru, asal sayıların dev yapısıyla derinden alakalı.
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/02/2026 11:08:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/22316
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.