Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, The Evolution Institute isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Fedakarlığın her türlü örneğini duyduk: öksüz kedilere bakan köpekler, yemeklerini diğerleriyle paylaşan maymunlar, yaralanan dostlarını yüzeye taşıyan yunuslar... Ancak daha sıradışı bir örneğe de rastlamış olabiliriz: Boulder'daki Kolorado Üniversitesi'nde yürütülen bir araştırma, bazı bitkilerin de fedakar olabileceğini gösteriyor!

Araştırmacılar mısır bitkisini incelediler. Araştırmada kullanılan mısırlardan döllenmiş olanların her biri iki adet "kardeş" içeriyordu: bir embriyo ve endosperm olarak bilinen bir doku. Endosperm, tohum büyüdükçe embriyoyu besleyen bir dokudur. Araştırmacılar, aynı anne babadan gelen embriyoların ve tohumlardaki endospermlerin büyümesine ve davranışlarına odaklandılar. Bunları, farklı anne babalardan gelenlerle kıyasladılar. Üniversitede Ekoloji ve Evrimsel Biyoloji Bölümü akademisyeni olan Prof. Dr. Pamela Diggle şöyle söylüyor:

Sonuçlar, aynı anne babadan gelen embriyoların tohumlarındaki endospermin, aynı anneyi ama farklı babaları paylaşanlarınkinden dikkate değer miktarda fazla olduğunu gösteriyor. Araştırmamızda, embriyo evresinde aynı babayı paylaşmayan endospermlerin o kadar da fazla besin paylaşmadığını gördük. Yani diğerleriyle daha az işbirliği içerisinde davranıyorlar.

Bunu anlaması birazcık zor olduğu için, Evrim Ağacı olarak biraz açalım: endosperm, embriyoyu besleyen bir yapıdır ve bir arada çalışırlar; ancak evrimsel açıdan baktığımızda, hayatta kalma ve üreme mücadelesi bakımından birbirinden ayrı nitelikteki canlılardır. Dolayısıyla embriyo ile endospermi, hayvanlardaki (örneğin insandaki) "kardeşlere" benzetebiliriz. Nasıl ki kardeşler "öz kardeşlik" durumunda olduğu gibi aynı anne babayı paylaşabildiği gibi, "üvey kardeşlik" durumunda aynı anne ama farklı babaları (veya tam tersi) paylaşabiliyorsa; bitkilerde de endosperm ve embriyo aynı anne-babayı veya aynı anne ama farklı babayı (veya tam tersi) paylaşabilirler.

Benzer şekilde, nasıl ki genellikle doğada öz kardeşlerin birbirleri için fedakarlık yapma ihtimalleri daha fazlaysa ve fedakarlık, kardeşlik bağının daha güçlü olduğu sosyal yapılara sahip hayvanlarda daha fazla ve bariz bir şekilde evrimleştiyse; bitkilerde de öz kardeşler arasındaki endosperm-embriyo bağının üvey kardeşlere nazaran çok daha güçlü olduğunu görüyoruz. Kendisiyle aynı anne babayı paylaşan embriyoları besleyen endospermler, çok daha iri olmaya meyilli oluyorlar. Böylece, kendileri tohumun büyüme evresinde tükenip yok olacaklarsa bile, kardeşlerini sonuna kadar besledikten sonra ölmeyi "evrimsel olarak tercih ediyorlar" (tabii ki bu tercih "bilinçli" bir tercih değil, evrimsel süreçte böyle yapabilenlerin avantajlı olmasından kaynaklı ortaya çıkan bir durum). 

Konuyla ilgili bir makale Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlandı. Makalenin eş yazarları arasında aynı bölümde doktora öğrencisi olan Chi-Chih Wu ve Harvard Üniversitesi profesörü William "Ned" Friedman da bulunuyor. Diggle, bir önceki araştırmaları sonucunda, kaynakların az olduğu durumlarda, bitkilerin besinlerini daha zayıf olan yavrulardan sakınmayı tercih ettiğini net olarak görebildiklerini belirtiyor. Şöyle belirtiyorlar:

Araştırmamız, bitkilerde kardeşler arası işbirliğini doğrudan test eden ilk araştırmaydı. Doğanın en temel yasalarından birisi, eğer ki fedakarlıkta bulunacaksanız, o fedakarlığı en yakın akrabalarınıza yapmanız gerektiğini söyler. Fedakarlık, yalnızca eğer ki fedakarlıktan fayda gören bireyler sizin yakın akrabalarınızsa evrimleşebilir. Endosperm, bütün yiyeceğini embriyoya verdiği zaman, kendisi ölür. Bundan daha fedakar olamazsınız.

Mısırların üremesinde, bitkilerin tepesinde bulunan erkek çiçekler polenlerini her seferinde 2 tane olacak şekilde, tekil tüpler kullanarak sap üzerindeki minik koçanlara aktarırlar. Bunların üzeri ipekçik adı verilen şeritlerle kaplanmıştır ve bu sürece "çifte döllenme" adı verilir. 2 polen taneciği tek bir ipekçiğe değecek olursa, embriyo ve endospermden oluşan bir tohum gelişir. Her bir embriyo da, mısırın tanelerinden bir tanesini oluşturur.

Araştırma ekibi, bitkilerde aşırı nadir gözüken bir olgu olan "hetero-döllenme" sürecinden faydalandılar. Bu süreçte iki ayrı baba, tek bir mısır tanesinin babasıdır. Mısır bitkisinin genleriyle oynamamız, 1000 yılı aşkın bir süredir devam etmektedir. Bu da, çok renkli "Hint mısırının" üretimiyle sonuçlanmıştır. Bu mısırların koçanlarında kırmızıdan mora, maviden sarıya birçok renk bulunur. İşte bu farklı renkler, mısır tanelerinin her birinin babasının kimler olduğunun tespitini kolaylaştırmıştır.

3 yıl içerisinde 100'den fazla başak üreten Wu, bu mısırlardaki her bir mısır tanesini çıkardı, haritaladı ve ağırlığını ölçtü. Bunların büyük bir kısmı aynı renkte endosperm ve embriyoya sahipken (yani aynı anne-babaya sahipken), bazılarında renkler farklıydı. Örneğin taneciğin dış kısmı morken, embriyonun kendisi sarıydı. Wu, her 100 taneden 1 tanesinden azında bulunacak kadar nadir olan, 2 ayrı babaya sahip tanecikleri arıyordu. Friedman şöyle söylüyor:

Çok zorlu ve zaman alan bir araştırmaydı. Adeta samanlıkta iğne aramak gibi... Ya da bu durumda, mısır fabrikasında tek bir taneciği aramak gibi...

Mısır, pirinç, buğday ve diğer tarım ürünlerinde bulunan embriyolar, yıllık kalori tüketimimizin %70'ini kaplamaları dolayısıyla biz insanlar için çok büyük öneme sahiptir. Friedman sözlerini şöyle bitiriyor:

Çiçekli bitkilerin tohumları içerisindeki doku, Dünya'yı doyuran dokudur. Eğer ki çiçekli bitkiler olmasaydı, insanlar da olmazdı.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2020 11:04:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3527

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Virüsler
İklim
Allah
Nörobilim
Kalp
Enzim
Cinsellik Araştırmaları
Cinsiyet Araştırmaları
Gen
Hayvan Davranışları
Köpek
Ay Ve Dünya
Dünya Dışı Yaşam
Sanat
Doğa Olayları
Dünya
Deprem
Cinsel Seçilim
Üreme
Anne
Depresyon
Sinir Sistemi
Mers
Hayvan
Göğüs
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İçinde yaşadığımız Evren ve doğal yaşam, bir çeşit paket teklif halinde gelmektedir. İstediğiniz gerçekleri kabul edip, istemediklerinizi reddedemezsiniz.”
Bill Nye
Geri Bildirim Gönder