Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Bir Kuyrukluyıldızın Ölümü: ISON'un Geçişinden Öğrendiklerimiz

Bir Kuyrukluyıldızın Ölümü: ISON'un Geçişinden Öğrendiklerimiz
5 dakika
812
Tüm Reklamları Kapat

Bilim insanları, ünlü c/2012 S1 kuyruklu yıldızının, diğer adıyla ISON’un, Güneş’in etrafından hararetli geçişi sırasında sönmesini izlediklerinden Şükran Günü’nde (28 Kasım) hiç de minnettar değillerdi. Yine de ISON’un kaderiyle yüzleşmesine tanık olmak araştırmacılara kuyruklu yıldızın yapısı ve bileşimi hakkında bilgi verdi ve de onlara kuyruklu yıldızın Güneş’in yakınlarında neden parçalandığına ilişkin daha detaylı/net bir resim sundu. 

ISON kuyruklu yıldızı, Güneş’i ve gezegenlerini yaklaşık bir ışık yılı uzaklıkta çevreleyen kuyruklu yıldızlar kümesi Oort Bulutu’ndan gelen, iç Güneş sistemimizdeki nadir yabancılardandı. Yörüngesi onu Güneş’in yüzeyinden sadece üç Güneş çapı uzaklığa getirdi ki bu da onu Geri Dönüşsüz Hiperbolik Kuyruklu Yıldızlar (Sun Grazer: Güneş Sıyırıcı) adı verilen kuyruklu yıldız sınıfına soktu.

Washington D.C.’deki Denizcilik Araştırmaları Laboratuarları’ndan Karl Battams, Salı günü San Francisco’da düzenlenen Amerikan Jeofizik Birliği toplantısı sonrası yapılan basın konferansı sırasında şunları söyledi:

Tüm Reklamları Kapat

Daha önce hiç Oort Bulutu’ndan gelen Güneş Sıyırıcı (Sun Grazer) bir kuyruklu yıldız görmedik. Eşi benzeri görülmemiş bir cisimdi.

Henüz geçtiğimiz Eylül 2012'de keşfedilmesine rağmen ISON’un Güneş’e doğru olan yolculuğu daha önce gerçekleştirilen tüm kuyruklu yıldız gözlemlerinden daha büyük bir gözlem seferberliği başlattı. Geçtiğimiz birkaç ay boyunca 13 adet uzay gözlemevi ve yüzlerce amatör astronom da dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanından teleskoplar ISON’a kilitlendi.

ISON’un Güneş ile olan karşılamasından sağ salim çıkarak çıplak gözle görülebilecek bir görüntü oluşturup oluşturamayacağı tartışmaya açıktı. Sonuçta da Güneş’in yakınlarındaki gel-git kuvvetleri ve aşırı sıcaklık altında parçalanan kuyruklu yıldız, bazıları tarafından “yüzyılın kuyruklu yıldızı” olması beklenen kuyruklu yıldızdan birkaç görüntü yakalayabilme ümidini taşıyan yıldız gözlemcilerini hayal kırıklığına uğrattı. Araştırmacılar, ISON’un “ölümü”nün ortaya çıkışını izleyerek neden parçalandığı hakkında daha fazla şey anladıklarını söylediler.

ISON’un sonu ile ilgili en acı dönüm noktalarından biri, Güneş’in arkasından çıktıktan sonra kısa bir süreliğine daha parlak görünerek günberi (perihelion) olarak bilenen Güneş’e en yakın geçişinden sonra parçalanmadan kurtulduğu yönünde izlenimler yaratmasıydı. Uydu videolarının dikkatli bir biçimde analiz edilmesi sayesinde bilim insanlarının, şimdi ne olduğu ile ilgili bir teorileri var. 

University College London’dan Geriant Jones şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Olası açıklamalardan bir tanesi çekirdeğin günberiye ulaşmadan parçalanmış olmasıdır. Eğer erken parçalanmış ise parçaları, Güneş’e yakın gel-git kuvvetleri yüzünden yayılmış olur: Güneş’e yakın olan parçalar yerçekimi etkisiyle daha güçlü çekilirken cismin arka tarafındaki parçalar ise azalan yerçekimi kuvveti nedeniyle gecikmeye uğrar. Güneşin arkasından çıkarken de aynı süreç tam tersi şekilde işler. Oluşan yığın kısa bir süreliğine tekrar toplandığında cisim tamamen sönmeye başlamadan önce tekrardan parlamaya devam etmiş olabilir.

ISON kuyruklu yıldızının kurtulma şansının olabileceği düşüncesinin bir nedeni, 2011 yılında c/2011 W3 (Lovejoy) isimli, bir önceki Güneş Sıyırıcı kuyruklu yıldızın Güneş’e daha yakın bir geçiş yapıp buna dayanmış olmasıydı. Her iki kuyruklu yıldız gözlemlerini karşılaştırarak bilim insanları, Lovejoy’da olup da ISON’da eksik olan şeyler hakkında yeni bir teori geliştirdiler. Battams şöyle söylüyor: 

Lovejoy kuyruklu yıldızının Oort Bulutu kuyruklu yıldızlarından değildi. Güneş’i en azından birkaç sefer turlamıştı. Belki de kalın bir dış tabaka oluşturmuştu. Belki de bu bir etken olabilir.

Bilim insanları, ISON’un dış yüzeyinin ham ve muhtemelen uçucu olduğunu Lovejoy’unkinin ise Güneş tarafından yakıldığını ve Güneş’in sıcaklık ve çekimine karşı koyabilecek daha sert bir yüzeye sahip olabileceğini söylediler.

Bir diğer faktör ISON’un boyutu olabilir. Çekirdeğinin enini ölçmek zor; ancak en iyi tahminler, Ekim ayında ISON en yakın geçişini Mars’ın yanından yaparken NASA’nın Mars Yörünge Kaşifi’nin (MRO) yaptığı gözlemlerden geldi. Tuscon Arizona Üniversitesi’nden aynı zamanda MRO’daki HiRISE (High-Resolution Imaging Science Experiment) kamerası baş araştırmacısı Alfred Ewen, yapılan gözlemlere dayanarak araştırmacıların ISON’un çekirdeğinin çapının muhtemelen 600 metreden az -ki bu onu göreceli olarak kompakt yapar-olduğu bilgisi üzerine: “dolayısı ile parçalanıp buharlaşması çok şaşırtıcı değil” dedi.

Mars tarafından bir aydan fazla bir süre izlendikten sonra ISON, Merkür’ü geçti. Geçerken Merkür’ün yörüngesinde bulunan NASA’nın Messenger keşif robotu, cismin yapısını analiz etmek için cisimden gelen ışığı dalgaboyu bileşenlerine ayıran binlerce tayf ölçümü aldı. Tayflarda ISON’un çekirdeğinde karbon, oksijen, sülfür, sodyum ve diğer elementlerin izine rastlandı. Maryland’deki John Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuarları’ndan Messenger projesi bilimadamı Raphl McNutt şöyle söylüyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında çok zengin bir veri seti ve biz henüz yeni bakmaya başladık. Asıl büyük merak uyandıran şey bu tayflarda kaç adet karbon çizgisinin görüldüğü. Henüz tanımlanamayan bazı tayf yapıları mevcut.

ISON’un yok olmasına rağmen hala bize öğreteceği şeyler olabilir. Hubble, Spitzer ve Chandra uzay teleskobu takımlarının hepsi parçanlamış kuyruklu yıldızın geride bıraktığı toz kalıntılarını gözlemlemeyi düşünmekteler. Battams şunları ekledi: “Bunlar bir kurtarma çalışması gibi; ama bunlarla herhangi bir başarı elde edebilir miyiz bilmiyorum.”

Ve ISON kuyruklu yıldızını gözlemleme seferberliği, bir başka kuyruklu yıldızın gelişi için mükemmel bir alıştırma oldu. Bir Oort Bulutu kuyruklu yıldızı olan c/2013 A1’in (Siding Spring) 2014 yılında iç Güneş sistemine ulaşması bekleniyor. Mars’a aşırı derece yakın geçecek olan kuyruklu yıldız, MRO’nun gene hedefinde olacak. MRO’nun HiRISE kamerası, uzaklığa bağlı olarak bulanık olan ISON’unkilerden farklı olarak Siding Spring’in yüksek çözünürlükte görüntülerini elde edebilecek. McEwen şunları söylüyor: 

Bu bizim uzun periyotlu bir kuyruklu yıldızdan alacağımız ilk detaylı görüntüler olacak. Bu uzun periyotlu kuyruklu yıldızların kısa periyotlu kuyruklu yıldızlardan nasıl farklılık gösterdiği hakkında önemli sorulara cevap vermemize yardımcı olabilir. Bu yüzden önümüzdeki sene için hazırlıklı olun.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/05/2024 00:48:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1786

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Neandertaller
Ornitoloji
Atmosfer
Meyve
Temel
Entropi
Kas
Yumurta
Enfeksiyon
Doğal Seçilim
Maskeler
Filogenetik
Çağ
Konuşma
Köpekbalığı
Eğilim
Toplumsal Cinsiyet
Hayvanlar Alemi
Sars Mers
Kilometre
Metabolizma
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Karbonhidrat
Fizyoloji
Sağlık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
G. Çöl, et al. Bir Kuyrukluyıldızın Ölümü: ISON'un Geçişinden Öğrendiklerimiz. (16 Aralık 2013). Alındığı Tarih: 31 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1786
Çöl, G., Bakırcı, Ç. M. (2013, December 16). Bir Kuyrukluyıldızın Ölümü: ISON'un Geçişinden Öğrendiklerimiz. Evrim Ağacı. Retrieved May 31, 2024. from https://evrimagaci.org/s/1786
G. Çöl, et al. “Bir Kuyrukluyıldızın Ölümü: ISON'un Geçişinden Öğrendiklerimiz.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 16 Dec. 2013, https://evrimagaci.org/s/1786.
Çöl, Gökçe. Bakırcı, Çağrı Mert. “Bir Kuyrukluyıldızın Ölümü: ISON'un Geçişinden Öğrendiklerimiz.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 16, 2013. https://evrimagaci.org/s/1786.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close