Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kendisi, Geç Oligosen ile Erken Pleyistosen arasında (25 - 2.5 milyon yıl önce) yaşamış bilindiği kadarıyla en büyük uçan kuş ünvanına sahip türdür. Belki daha büyükleri yaşamış olabilir; ancak herhangi bir kanıt elde edilemediği için bilinen en büyük kayıt budur.

Başlıktaki "uçan" kuş kısmı da oldukça önemlidir. Çünkü sadece "kuş" dediğimizde soyu tükenen terrör kuşları ve devekuşu gibi uçamayan kuşlar da konuya dahil olur. Söz konusu Pelagornis sandersi türü 1983 yılında Güney Karolina'daki Charleston Havaalanı yapımı esnasında keşfedilmişti. Vakti zamanında o bölge denizlerle kaplı olduğu için, uçarken öldüğü ve denize düştüğü düşünülüyor. Belki de bir yırtıcı tarafından öldürüldü?

Türün ismi, kazı çalışmasını yürüten Charleston Doğa Tarihi Müzesi'nin müdürü Albert Sanders'e ithaf edilmiştir. 2014 yılında Dr. Dan Ksepka tarafından yeni bir tür olarak sınıflandırılmış ve bilgisayar ölçümleri sayesinde kanat açıklığının 6.1 ile 7.4 metre civarında olduğu tespit edilmiştir! Muhtemelen kanat açıklığı ortalama 6.4 metre genişliğindeydi. Tabii tüy veya deri gibi hiçbir yumuşak doku korunamadığı için o konuda bir yorumda bulunulmamış.

Belirtmekte fayda var ki, fosil kayıtları içerisinde çok daha eski türlerde bile yumuşak doku izlerine rastlamak mümkündür. Bunlardan en önde gelen 1998’de İtalya’da tanımlanan yavru bir Scipionyx samniticus fosili. Örneği çok değerli kılan, 113 milyon yaşında olmasına rağmen içerisinde yumuşak dokunun (bağırsak, kas, karaciğer vb) dahi yeterince korunmuş olmasıdır! Hatta timus (lenfoid organ) ve bağırsağındaki bazı besinler bile gözlemlenebildi.

Yaşayan en büyük iki uçan kuş ile kanat açıklığının karşılaştırması.
Yaşayan en büyük iki uçan kuş ile kanat açıklığının karşılaştırması.
PNAS

Günümüz pelikan ve leyleklerin yakın akrabaları olan, tarih öncesi yalancı dişli (pseudotooth) kuşlar olarak bilinen Pelagornithidae ailesinde sınıflandırılırlar. Analizler sonucu maksimum 3.65 metre kanat açıklığı ile yaşayan en büyük uçan kuş ünvanına sahip beyaz kanatlı albatrosun (Diomedea exulans) iki katı büyüklüğündedir. Aynı şekilde yaşayan en büyük uçan kuşlardan olan And kondoru (Vultur gryphus) isimli Yeni Dünya akbabasının da iki katıdır.

Pelagornis sandersi, daha önceki rakibi Argentavis magnificens adlı Yeni Dünya akbabaları ile akraba soyu tükenmiş yırtıcı kuş türünün kanat açıklığını 1.2 metre ile geçmiş bulunuyor. Ancak Argentavis magnificens türü, yaklaşık 71 kg ağırlığı ile uçmayı başaran en ağır kuş ünvanını korumaya devam ediyor. Ayrıca Argentavis, 8 ila 6 milyon yıl önce Geç Miyosen'de, oldukça yakın bir zamanda yaşamıştır.

Yine de bu ünvanı, "gökyüzünün hükümdarları” ünvanı ile karıştırmayın. Çünkü, Geç Kretase Dönemi’nde yaşamış 10-12 metreyi bulan kanat açıkları ile gökyüzünün hükümdarları Arambourgiania, Hatzegopteryx ve Quetzalcoatlus adındaki pterosaur cinsleridir. Fakat bu cinsler dinozor veya kuş değil, uçan sürüngendir. Dolayısıyla yazımızdaki sınıflandırmaya dahil olmazlar.

Bilinen en büyük uçan canlı Arambourgiania philadelphiae fosilini ele aldığımız yazımıza buradan erişebilirsiniz. Buna rağmen Pelagornis sandersi türünün muhteşem kanat açıklığı, Pteranodon isimli meşhur pterosaur cinsi kadardır!

Ortalama bir insan ile karşılaştırması.
Ortalama bir insan ile karşılaştırması.
Paleontology

Analizlerin ışığında 40 ile 22 kg arasında değişen ağırlıkları ile ilişkili uçma mekaniği oldukça ilginç olmalı. Albatroslar gibi zamanının büyük çoğunluğunu okyanusun üzerindeki sert hava akımlarında geçiriyorlar olmalılardı. Çünkü ancak bu hava koşullarında verimli bir şekilde uçmaları mümkün olabilecekti. Zaten içi boş, hafif kemikleri ve uzun humerus'u sayesinde uçtuğuna şüphe yok. Fakat bunu nasıl yapıyorlardı? 

Görkemli Pelagornis sandersi'nin bacakları kısa ve bodur olduğu için ağırlıklı olarak yüksek kayalardan, uçurum kenarlarından atlayarak uçtuğu düşünülüyor. Ayrıca görece zayıf göğüs kasları nedeniyle durduğu yerden havalanması oldukça verimsiz gibi görünüyor. Bu yüzden havalanması içi düz koşularla, aralıklı zıplamalarla veya yüksek yamaçlardan paraşütçü gibi atlayarak gerekli kaldırma kuvvetini elde etmesi gerekiyor. Dolayısıyla, kanat açıklığı 3.5 metre olan albatroslar gibi yüksek hava akımlarının bulunduğu okyanus yamaçlarını tercih ediyor olmalılardı.

Kanat genişlikleri sayesinde, kilometrelerce kanat çırpmadan seyahat edebiliyorlar ve derinlerdeki müren ve ahtapot gibi yumuşak bedenlilerin üzerine çullanabiliyorlardı. Öte yandan göz kamaştırıcı uyum başarılarından biri, tuz bezleri (supraorbital/nasal gland) sayesinde deniz suyundan tuzu (NaCl) fazlasını arındırarak, birçok deniz kuşu gibi tuzlu suyu içebilmeleri. Günümüzdeki deniz kuşları da bu şekilde su içer.

Gaga yapısının anatomik analizi.
Gaga yapısının anatomik analizi.
PLOS ONE

Diğer Pelagornithidae ailesindeki yalancı dişli (pseudotooth) kuşlar gibi diş benzeri tırtıklı gagalara sahipler. Adından da anlaşılan “yalancı dişli” ünvanı buradan gelir. Diş benzeri gagada iki büyük diş arasında küçük dişler bulunur. Bu sayede çeşitli büyüklükteki balıkların tutulması oldukça kolaylaşır. Diğer birçok omurgalıdaki gibi bu dişlerde mine yok. Bu yüzden büyümüyorlar ve yenilenmiyorlar. Böylece eğer kırılırlarsa, bildiğimiz diş gibi yenileri çıkmıyor. Mantıken tırtıklı bir gaga, düz bir gagadan daha iyi işlev görecektir. O halde neden yok oldular?

Bu hala araştırılan bir konu. Şimdilik elde olan görüşler arasında; aşırı büyük vücut oranı (günlük gerekli kalori ihtiyacı) dezavantajı nedeni ile değişen çevre koşullarına (tektonik hareketler, kıyı ekosisteminin değişimi, buz devri vs.) uyum sağlayamamak veya hantallıkları nedeniyle birçok köpekbalığı türüne av olmak var. Dolayısıyla evrimin her zaman en "gelişmişe" doğru gitmediğini tekrardan hatırlatmakta fayda var.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Wikipedia. Pelagornis Sandersi. (2018, Eylül 16). Alındığı Tarih: 16 Eylül 2018. Alındığı Yer: Wikipedia
  • E. de Lazaro. Paleontologist Discovers Largest-Ever Flying Bird. (2014, Temmuz 06). Alındığı Tarih: 16 Eylül 2018. Alındığı Yer: Sci-News
  • A. Louchart, et al. (2018). Structure And Growth Pattern Of Pseudoteeth In Pelagornis Mauretanicus (Aves, Odontopterygiformes, Pelagornithidae). PLOS ONE, sf: 10-1371.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/12/2019 01:48:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3876

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsanlığın sadece tahminlerde bulunabileceği ve ancak nesiller boyu süren çaba sonucu kısmen çözebileceği gizemler mevcuttur.”
Bram Stoker
Geri Bildirim Gönder