Bilinen En Büyük Uçan Kuş: Pelagornis sandersi

Bilinen En Büyük Uçan Kuş: Pelagornis sandersi
Bilinen en büyük uçan kuşun illüstrasyonu.
Billy Lundevall
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
9,335 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Kendisi, Geç Oligosen ile Erken Pleyistosen arasında (25 - 2.5 milyon yıl önce) yaşamış bilindiği kadarıyla en büyük uçan kuş ünvanına sahip türdür. Belki daha büyükleri yaşamış olabilir; ancak herhangi bir kanıt elde edilemediği için bilinen en büyük kayıt budur.

Başlıktaki "uçan" kuş kısmı da oldukça önemlidir. Çünkü sadece "kuş" dediğimizde soyu tükenen terrör kuşları ve devekuşu gibi uçamayan kuşlar da konuya dahil olur. Söz konusu Pelagornis sandersi türü 1983 yılında Güney Karolina'daki Charleston Havaalanı yapımı esnasında keşfedilmişti. Vakti zamanında o bölge denizlerle kaplı olduğu için, uçarken öldüğü ve denize düştüğü düşünülüyor. Belki de bir yırtıcı tarafından öldürüldü?

Türün ismi, kazı çalışmasını yürüten Charleston Doğa Tarihi Müzesi'nin müdürü Albert Sanders'e ithaf edilmiştir. 2014 yılında Dr. Dan Ksepka tarafından yeni bir tür olarak sınıflandırılmış ve bilgisayar ölçümleri sayesinde kanat açıklığının 6.1 ile 7.4 metre civarında olduğu tespit edilmiştir! Muhtemelen kanat açıklığı ortalama 6.4 metre genişliğindeydi. Tabii tüy veya deri gibi hiçbir yumuşak doku korunamadığı için o konuda bir yorumda bulunulmamış.

Reklamı Kapat

Belirtmekte fayda var ki, fosil kayıtları içerisinde çok daha eski türlerde bile yumuşak doku izlerine rastlamak mümkündür. Bunlardan en önde gelen 1998’de İtalya’da tanımlanan yavru bir Scipionyx samniticus fosili. Örneği çok değerli kılan, 113 milyon yaşında olmasına rağmen içerisinde yumuşak dokunun (bağırsak, kas, karaciğer vb) dahi yeterince korunmuş olmasıdır! Hatta timus (lenfoid organ) ve bağırsağındaki bazı besinler bile gözlemlenebildi.

Yaşayan en büyük iki uçan kuş ile kanat açıklığının karşılaştırması.
Yaşayan en büyük iki uçan kuş ile kanat açıklığının karşılaştırması.
PNAS

Günümüz pelikan ve leyleklerin yakın akrabaları olan, tarih öncesi yalancı dişli (pseudotooth) kuşlar olarak bilinen Pelagornithidae ailesinde sınıflandırılırlar. Analizler sonucu maksimum 3.65 metre kanat açıklığı ile yaşayan en büyük uçan kuş ünvanına sahip beyaz kanatlı albatrosun (Diomedea exulans) iki katı büyüklüğündedir. Aynı şekilde yaşayan en büyük uçan kuşlardan olan And kondoru (Vultur gryphus) isimli Yeni Dünya akbabasının da iki katıdır.

Pelagornis sandersi, daha önceki rakibi Argentavis magnificens adlı Yeni Dünya akbabaları ile akraba soyu tükenmiş yırtıcı kuş türünün kanat açıklığını 1.2 metre ile geçmiş bulunuyor. Ancak Argentavis magnificens türü, yaklaşık 71 kg ağırlığı ile uçmayı başaran en ağır kuş ünvanını korumaya devam ediyor. Ayrıca Argentavis, 8 ila 6 milyon yıl önce Geç Miyosen'de, oldukça yakın bir zamanda yaşamıştır.

Yine de bu ünvanı, "gökyüzünün hükümdarları” ünvanı ile karıştırmayın. Çünkü, Geç Kretase Dönemi’nde yaşamış 10-12 metreyi bulan kanat açıkları ile gökyüzünün hükümdarları Arambourgiania, Hatzegopteryx ve Quetzalcoatlus adındaki pterosaur cinsleridir. Fakat bu cinsler dinozor veya kuş değil, uçan sürüngendir. Dolayısıyla yazımızdaki sınıflandırmaya dahil olmazlar.

Bilinen en büyük uçan canlı Arambourgiania philadelphiae fosilini ele aldığımız yazımıza buradan erişebilirsiniz. Buna rağmen Pelagornis sandersi türünün muhteşem kanat açıklığı, Pteranodon isimli meşhur pterosaur cinsi kadardır!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ortalama bir insan ile karşılaştırması.
Ortalama bir insan ile karşılaştırması.
Paleontology

Analizlerin ışığında 40 ile 22 kg arasında değişen ağırlıkları ile ilişkili uçma mekaniği oldukça ilginç olmalı. Albatroslar gibi zamanının büyük çoğunluğunu okyanusun üzerindeki sert hava akımlarında geçiriyorlar olmalılardı. Çünkü ancak bu hava koşullarında verimli bir şekilde uçmaları mümkün olabilecekti. Zaten içi boş, hafif kemikleri ve uzun humerus'u sayesinde uçtuğuna şüphe yok. Fakat bunu nasıl yapıyorlardı? 

Görkemli Pelagornis sandersi'nin bacakları kısa ve bodur olduğu için ağırlıklı olarak yüksek kayalardan, uçurum kenarlarından atlayarak uçtuğu düşünülüyor. Ayrıca görece zayıf göğüs kasları nedeniyle durduğu yerden havalanması oldukça verimsiz gibi görünüyor. Bu yüzden havalanması içi düz koşularla, aralıklı zıplamalarla veya yüksek yamaçlardan paraşütçü gibi atlayarak gerekli kaldırma kuvvetini elde etmesi gerekiyor. Dolayısıyla, kanat açıklığı 3.5 metre olan albatroslar gibi yüksek hava akımlarının bulunduğu okyanus yamaçlarını tercih ediyor olmalılardı.

Kanat genişlikleri sayesinde, kilometrelerce kanat çırpmadan seyahat edebiliyorlar ve derinlerdeki müren ve ahtapot gibi yumuşak bedenlilerin üzerine çullanabiliyorlardı. Öte yandan göz kamaştırıcı uyum başarılarından biri, tuz bezleri (supraorbital/nasal gland) sayesinde deniz suyundan tuzu (NaCl) fazlasını arındırarak, birçok deniz kuşu gibi tuzlu suyu içebilmeleri. Günümüzdeki deniz kuşları da bu şekilde su içer.

Gaga yapısının anatomik analizi.
Gaga yapısının anatomik analizi.
PLOS ONE

Diğer Pelagornithidae ailesindeki yalancı dişli (pseudotooth) kuşlar gibi diş benzeri tırtıklı gagalara sahipler. Adından da anlaşılan “yalancı dişli” ünvanı buradan gelir. Diş benzeri gagada iki büyük diş arasında küçük dişler bulunur. Bu sayede çeşitli büyüklükteki balıkların tutulması oldukça kolaylaşır. Diğer birçok omurgalıdaki gibi bu dişlerde mine yok. Bu yüzden büyümüyorlar ve yenilenmiyorlar. Böylece eğer kırılırlarsa, bildiğimiz diş gibi yenileri çıkmıyor. Mantıken tırtıklı bir gaga, düz bir gagadan daha iyi işlev görecektir. O halde neden yok oldular?

Reklamı Kapat

Bu hala araştırılan bir konu. Şimdilik elde olan görüşler arasında; aşırı büyük vücut oranı (günlük gerekli kalori ihtiyacı) dezavantajı nedeni ile değişen çevre koşullarına (tektonik hareketler, kıyı ekosisteminin değişimi, buz devri vs.) uyum sağlayamamak veya hantallıkları nedeniyle birçok köpekbalığı türüne av olmak var. Dolayısıyla evrimin her zaman en "gelişmişe" doğru gitmediğini tekrardan hatırlatmakta fayda var.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Wikipedia. Pelagornis Sandersi. (16 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 16 Eylül 2018. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • E. de Lazaro. Paleontologist Discovers Largest-Ever Flying Bird. (06 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 16 Eylül 2018. Alındığı Yer: Sci-News | Arşiv Bağlantısı
  • A. Louchart, et al. (2018). Structure And Growth Pattern Of Pseudoteeth In Pelagornis Mauretanicus (Aves, Odontopterygiformes, Pelagornithidae). PLOS ONE, sf: 10-1371. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 03:30:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3876

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Samanyolu Galaksisi
Yaşamın Başlangıcı
Yakınsak Evrim
Balıklar
Köpekgil
Gezegen
Tüy
Kedigiller
Şiddet
Alkol
İspat
Tardigrad
Hastalık Dağılımı
Uygulama
Eğilim
Kas
Kelebek
Dişler
Astrobiyoloji
Tehdit
Uçuş
Komplo Teorisi
İnternet
Depresyon
Astrofotoğrafçılık
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın