Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Bakteri Hakları? Umursamazca Katlettiğimiz Canlıların Gözünden Dünya...

Bakteri Hakları? Umursamazca Katlettiğimiz Canlıların Gözünden Dünya... Quanta Magazine
6 dakika
5,271
  • Yumuşak Bilimkurgu

Uzun ve heyecanlı bir bilim kurgu yolculuğuna çıkmaya hazır mısınız? Bilimsel gerçeklerle harmanlayıp fantastik heyecan katacağımız canlılarsa, “bakteriler”!

Evet, bakteriler. Yani üstünkörü ve kaba bir şekilde tanımladığımız gibi “mikroplar”. Sanki hormon üretiminde, atık su havuzlarında hiçbir sosyal güvenceleri olmadan köle misali çalıştırdığımız yetmiyormuş gibi, işimiz bitince UV ışınlara, zehirli gazlara, yüksek sıcaklıklara maruz bırakarak yakıp yok ettiğimiz “mikroplar”... Dünya Savaşları sırasında yüz milyonlarla ifade edilen türdaşımız bir hiç uğruna yitip, toprağa karıştığında, var güçleriyle bizi ayrıştırıp doğanın düzenini korumaya çalışmış bakteriler... Kendilerinden istemediğimiz halde yoğurdumuzu, peynirimizi yapan, bağırsaklarımızın karanlık ve pis kokan köşelerinde sırf bizim için vitaminler üreten, gerektiğinde bizi bizim yerimize hayatta tutan bu hizmetkârlarımızı “mikrop” diye kestirip atmak tür ayrımcılığı değil de nedir? Bir köpeğin canını, bir bakteriden kıymetli kılan nedir?

Bu Reklamı Kapat

Sağladıkları hizmet karşılığında, atıklarımızdan başka bir şey vermediğimiz bu olmazsa olmaz dostlarımızı hiç olmazsa hak ettikleri isimlerle anabiliriz diye düşünüyoruz. Her ne kadar sağladıkları faydaya ve görünümlerine göre bizim verdiğimiz isimler farklı farklı olsa da kendileri bize isimlerini bahşedene kadar onlara Lactobacillus brevis, Bifidobacterium longum, Pedicoccus pentosaceus, vb. diyebiliriz.

Bitti mi peki? Özgürlüklerini, yaşam haklarını kamçılarından (eh, bakterilerin elleri yoktur) aldıktan sonra, sırf onlara hakaret etmeme zorunluluğumuzu yerine getirdik diye onlara kendimizi affettirebilir miyiz? Probiyotik haplarda milyarlarcasını hapsedip, sindirim sistemimizi geliştirmeleri için onları köle gibi çalıştırmak amacıyla alıp sattıktan sonra, onlara hakaret etmesek ne yazar? Bu en büyük hakaret değil midir?

Bu Reklamı Kapat

Peki ya yaşam hakkını almak? Sadece istemeden de olsa yemek yaparken sitoplazmalarını kaynattığımız, banyo zeminine boca ettiğimiz çamaşır suyuyla zehirlediğimiz veya yüzey aktif maddelerle elimizi yıkarken etraflarında alkali tuzlarıyla kanalizasyonun karanlık ve korku dolu borularına gönderdiğimiz dostlarımızın değil; kendi hür ve kötücül irademizle "deney" adı altında hapsedip, türlü eziyetler çektirdikten sonra özel hayatın gizliliğini hiçe sayarak "mikroskop" adında aletlerle yemek yerken, hareket ederken ve üreme yaparken gözlemlediğimiz, işimiz bitince de "biyolojik atık kutularında" taşıyıp, ölüm makinelerinde yaktıktan sonra toplu mezarlara gömdüğümüz dostlarımızın da yaşam haklarını hiçe sayıyoruz.

Ama onlar, ne zehirli maddeler metabolik enzimlerini inhibe edip kendilerini öldürürken ne de yüksek sıcaklıkta hücre duvarları eriyip membranları yırtılırken ve organelleri, sitoplazmaları dışarıya akarken bizden intikam almayı düşünüyorlar... "Sanki nükleuslarından zerre kötülük geçmiyor!" demek isterdik ama... Bakterilerin hepsi aynı kalıptan çıkmış değil.

Her bakteri, diğerleri kadar uysal ve iyi huylu değildir. Binlerce yıldır bakteriler nedeniyle kaybettiğimiz türdaşlarımıza bakarsak, en azından bazı kötü huylularının bizim canımızı alma gücünü hücre çekirdeklerinde barındırdığı aşikar. Bizden "intikam" mı alıyor, bilinmez. Ama öyle olmadığını umalım. Aksi halde şu anda sistemlerimize sızmış olan dostlarımız, yıllar sonra bize karşı isyan bayrağını çekecek olursa bu, türümüz için geri dönülemez, ağır ve utanç verici bir yenilgi olurdu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Öyleyse bakterilerle olan güncel savaşımızdaki son noktaya bir bakış atalım: Bakteriler arasında kötü nükleuslu olan düşmanlarımız; genç, yaşlı, kadın, çocuk demeden yıllarca bizi öldürerek savaşta türümüze ağır yaralar açtılar. Bizse, vücudumuzunun içindeki savunma sistemine ait hücrelerimizin haberimiz bile olmadan yaptığı kahramanca savunmalarla onlara karşı koyduk.

Ancak biz, bakterilerin aksine, sadece doğal yollarla evrimleşmiş silahlara muhtaç değiliz. Beynimiz sayesinde çok özel bir şey yapabiliyoruz: Bilim! Ve bilim sayesinde, teknoloji üretebiliyoruz. İşte geliştirdiğimiz teknolojilerden biri, bakterilerle verdiğimiz savaşta işleri değiştirecekti: Aşılar.

Aslında aşı dediğimiz şey, esir aldığımız zayıf düşmanlarımızı idman tahtasına oturtup, bağışıklık hücrelerimizin onları tanımasını sağlamaktan ibarettir. Böylece savunma ordumuzu, gerçek bir savaşta onlara ve taktiklerine karşı hazırlıklı tutabilmekteyiz.

Hoş, aşıları daha ziyade bakteriler için değil de, onların bir benzeri olan; ama aslında kendileri de bakterilerle amansız bir savaş içinde olan virüsler için geliştirdik. Yani bu savaşın tek bir cephesi yok. Virüsler, bakterileri esir alıp, onların çekirdekleri içindeki genlerini zorla kullanarak kendi kopyalarını üretebilen; aslında tüm bunları yapabilmelerine rağmen "canlı" bile olmayan, tuhaf varlıklardır. Tıpkı bizim bakterilere karşı savunmaya sahip olmamız gibi, bakteriler de virüslere karşı savunmaya sahiptir. İlginçtir; bu savunma sistemini daha iyi tanıdığımızda, insanlık tarihinin geliştirdiği gelmiş geçmiş en üstün gen kesme biçme yöntemini keşfetmiş olduk. Ancak bu ayrı bir hikayenin konusu...

Aşılar diyorduk. Aşıları, virüslere karşı geliştirmiş olsak da, bakteriler için de büyük oranda işe yaradığını keşfetmemiz çok sürmedi. Farklı bakteriler için farklı aşılar ürettik ve kendimizi korumaya almaya başladık. Ama bu yöntem, yani düşmanı esir alıp da idman tahtası olarak kullanmak, belki de biz insanlığın bu savaşta işlediği ilk savaş suçuydu.

Bu Reklamı Kapat

Burada durduk mu? Elbette hayır. Sonra, antibiyotiği keşfettik ve bakterilerle olan savaşımızda yepyeni bir devir başladı. İsmi bile ürpertici: Antibiyotik. "Yaşama karşı olan madde". Bunlar, bakterileri doğrudan öldüren kimyasal çorbalardı. Bir nevi biyolojik silah! Bu biyolojik silahlar sayesinde birçok düşmanımızın kökünü kazıdık. Evet, şaka değil, bizi artık hasta edebilecek sayıda bakteriyi sağ koymadık!

Ama bunu yaparken, bizim faydamıza çalışan bakterilerden de sayısız bireyi katlettik; deneylerimizde heba oldular. Hatta bakterilere karşı savunma hatlarımızı kurabilmek için mantarlar gibi bazı diğer canlıları da saflarımıza çektik. Örneğin meşhur "penisilin" isimli antibiyotiği, köleleştirdiğimiz Penicillium gibi mantarlardan elde ettik! Onlar kendilerini, kendi savaşlarındaki bakterilerden korumak için antibiyotikler üretiyorlardı, biz onlardan bu ürettiklerini çalarak kendimizi iyileştirmeyi hedefliyorduk. Nasıl bir türüz?!

Üstelik bazı antibiyotiklerimiz çok iyi hazırlanmamıştı; bize çalışan bakterileri de öldürüyordu. Daha da fenası, bazı insanlar bu biyolojik silahın kullanım kılavuzunu düzgün takip etmedikleri için dozları yarıda kesiyor ve kötücül bakterilerin yeterli olmayan doz sayesinde hayatta kalmasına, bunu yaparken de antibiyotiğin doğasına adapte olarak güç kazanmalarına sebep oluyorlardı. Bir silahı düzgün kullanmayı bilmezseniz, kısa sürede kendi ayağınıza sıkmanız kaçınılmazdır.

İşlediğimiz savaş suçları bakterileri esir alıp onları denek olarak kullanmak veya biyolojik silah kullanımıyla da sınırlı değil! Tahlil yapmak için hapsedip, türünü öğrendikten sonra yine toplu mezarlara gömdüğümüz düşmanlarımız da utanç kaynağımız.

Bu Reklamı Kapat

Peki, nedir bu savaşların sebebi? İki tarafın da (özellikle bizim) bu kadar çirkinleşmesine ne sebep oldu? 

Bir an için düşünün. Çok değil, birazcık empati yapın: Atık sularda yaşayan bir Vibrio cholerae bakterisisiniz. Tüm gün pis kokular içinde, bir miligram glikoz peşinde yüzüp duruyorsunuz. Yüz binlerce bireyi olan, dolayısıyla besin için an bean mücadele vermek zorunda olan bir koloninin ufacık bir parçasısınız. Bir yandan türlü düşmanlara karşı durup, hayatta kalmaya çalışırken, bir yandan da durmaksızın değişen çevre koşullarıyla boğuşuyorsunuz.

Ve bir gün reseptörlerinizden birine bir sinyal geliyor: Devasa bir organizmayla karşılaşıyorsunuz. Size sunabileceği fırsatlar adeta bir rüya gibi: Normalde yaşadığınız dünyanın aksine, stabil ortam koşulları. Stabil sıcaklık, stabil ph, stabil basınç, stabil oksijen basıncı... Günün her saatinde damar denilen devasa borulardan besin akıyor. Siz olsanız ne yapardınız? Böylesi güvenli bir bölgeye ulaşmak için var gücünüzle saldırmaz mıydınız?

Öyleyse ne diye onlara karşı her türlü savunmayı yapma hakkını kendimizde buluyoruz? Hepimiz "Atasal Prokaryot"un torunları değil miyiz? Hepimiz onun genlerinden bir parça olsun bulundurmuyor muyuz? Türler arasına barış, herhangi bir zamanda gelecek mi?

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Güldürdü 11
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Üzücü! 6
  • Muhteşem! 4
  • Grrr... *@$# 3
  • İğrenç! 3
  • Korkutucu! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/07/2022 17:30:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/633

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Astronot
Koku
Dilbilim
Odontoloji
Dünya Dışı Yaşam
İstatistik
Ara Geçiş Türleri
Ağız Sağlığı
Enzim
Süpernova
Pandemi
Su
Plastik
Ornitoloji
Ana Bulaşma Mekanizması
Ergen
Periyodik Cetvel
Darwin
Kök Hücre
Mikrop
Çocuk
Bakteriler
Sağlık
İnsanın Evrimi
Alan
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.