Bakır

Bakır Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Bakır
Bakır peni
Flickr Public Domain
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
904 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 30. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bakır
  • İngilizce İsim Copper
  • Alternatif İsim Cuprum
  • Sembol Cu
  • Atom Numarası 29
  • Grup 11
  • Periyot 4
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d10
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ar] 3d10 4s1
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 63.5463 Da (0.00300000 Da)
  • Blok d
  • Kategori Geçiş metali
  • Görünüm Kırmızı-turuncu metalik parıltılı
  • Atomik Yarıçap 135 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 2835 K
  • Erime Sıcaklığı 1357.77 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 8.96 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 6.0×10−5 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0390 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.011 %
  • Deniz Suyunda 2.5×10−10 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.0001 %
  • Güneş'te 4.5×10−4 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 5.2×10−4 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 48 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 140 GPa
  • Poisson Oranı 0.34
  • Young Modülü 130 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı Ortadoğu, MÖ 9000
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı Anadolu, MÖ 6000
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Bakır, sembolü "Cu" olan bir metal elementidir. Periyodik cetvelin 4'üncü periyodunun 1B grubuna ait bir geçiş metaldir. Atom numarası 29 ve atom ağırlığı ise 63.546 dır. Kimyasal elementin erime noktası 1357.77K (1084.62°C or 1984.32°F) olarak, kaynama noktası ise 2835K (2562°C veya 4644°F) olarak ölçülmüştür. Bakır, oda sıcaklığında katı fazda bulunur. Yoğunluğu ise 8.933 gram/cm3'tür.[1]

Bakır, kübik kristal yapıya sahip kırmızımsı bir metaldir. Kırmızı ve turuncu ışığı yansıtır ve bant yapısı nedeniyle görünür spektrumdaki diğer frekansları absorbe eder, bu nedenle hoş bir kırmızımsı renk oluşturur. Dövülebilir, sünek ve hem ısı hem de elektrik için son derece iyi bir iletkendir. Bakırın kimyasal reaktivitesi düşüktür. Bakır, normal kimyasında +1 ve +2 oksidasyon durumlarında bileşikler oluşturur.[2] Bakır metali özellikle reaktif değildir ve gerçekten de bazen serbest metal ("doğal") olarak bulunur.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Bakır elementi, deniz yosunlarının küllerinde, birçok deniz mercanında ve insan karaciğerinde bulunur. Dünya bakır üretimi yılda 12 milyon ton ve kullanılabilir rezervler yaklaşık 300 milyon tondur ve bunun sadece 25 yıl daha sürmesi beklenmektedir. Yılda yaklaşık 2 milyon ton geri dönüştürülerek geri kazanılıyor. Bugün, tüm dünyadaki bakırın yaklaşık %80'ini oluşturan Şili, Endonezya, ABD, Avustralya ve Kanada'da başlıca yataklar olarak çıkarılmaktadır. Ana cevher, kalkopirit (CuFeS2) adı verilen sarı bir bakır-demir sülfittir.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Bakırın çoğu elektrikli ekipman için kullanılır (%60); çatı ve sıhhi tesisat gibi inşaat (%20); ısı eşanjörleri (%15) ve alaşımlar (%5) gibi endüstriyel makinelerde kullanılır. Başlıca köklü bakır alaşımları bronz, pirinç (bakır-çinko alaşımı), silah ve top yapmak için yeterince güçlü olan ve silah metali, bakır ve nikel olarak bilinen bakır-kalay-çinko'dur. Düşük değerli madeni paralar için tercih edilen metaldi. Bakır, elektrik tesisatı için idealdir çünkü kolayca işlenir, ince tel halinde çekilebilir ve yüksek elektrik iletkenliğine sahiptir.

Tarihi

Kuzey Irak'ta on bin yıldan daha eski ve muhtemelen doğal bakırdan yapılmış, bazen külçelerine rastlanabilen bakır boncuklar çıkarıldı. Bakır antik dünyada yaygın olarak bronz, çatal-bıçak, madeni para ve alet yapımında kullanılan kalaylı alaşımı olarak kullanılmıştır. Çin'de çanlar için kullanıldı. Bakırın cevherlerinden çıkarılması zor değildir, ancak çıkarılabilir yataklar nispeten nadirdi. İsveç, Falun'daki 1200'lü yıllardan kalma bakır madeni gibi bazıları büyük bir servetin kaynağıydı. Metali çıkarmanın bir yolu, sülfür cevherini kavurmak ve ardından oluşan bakır sülfatı suyla süzmektir. Bu daha sonra bakırın biriktiği yüzeydeki hurda demirin üzerine damlatılarak kolayca çıkarılabilen pullu bir tabaka oluşturdu.[3]

Etimolojisi

Bakır elementinin ismi, Eski İngilizcede "coper" isminden türemiştir ve buna karşılık, "Kıbrıs'tan bir metal" anlamına gelen Latince "Cyprium aes" kalıbından türetilmiştir.

Önlem ve Güven

Bakır hem doğal olarak hem de insan faaliyeti yoluyla açığa çıktığı için çevrede çok yaygındır. Bakır genellikle madenlerin, endüstriyel ortamların, çöplüklerin ve atık bertaraflarının yakınında bulunur. Çoğu bakır bileşiği çökelecek ve su tortusuna veya toprak parçacıklarına bağlanacaktır. Çözünür bakır bileşikleri, insan sağlığı için en büyük tehdidi oluşturur. Bakıra mesleki maruziyet sıklıkla meydana gelir. Çalışma ortamında, bakır bulaşması metal ateşi olarak bilinen grip benzeri bir duruma yol açabilir. Bu durum iki gün sonra geçer ve aşırı duyarlılıktan kaynaklanır. Bakıra uzun süre maruz kalmak burun, ağız ve gözlerde tahrişe neden olabilir ve baş ağrısı, mide ağrısı, baş dönmesi, kusma ve ishale neden olabilir. Kasıtlı olarak yüksek miktarda bakır alımı, karaciğer ve böbrek hasarına ve hatta ölüme neden olabilir. Bakırın kanserojen olup olmadığı henüz belirlenememiştir.

İlginç Bilgiler ve Diğer

Altın dışında bakır, periyodik tablodaki rengi doğal olarak gümüş veya gri olmayan tek metaldir. ABD'deki polislerin "polis" veya "bakır" lakaplı olmasının nedeni, eskiden bakır düğmeli üniformalarıyla ilgilidir.[4]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 30. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/05/2021 16:26:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9884

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Biyografi
Karar
Periyodik Tablo
Demir
Olasılık
Balık Çeşitliliği
Diş Gelişimi
Köpekbalığı
Ses
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Sosyal Mesafelendirme
Malzeme
Bitkiler
Felsefe
Koaservat
Ahlak
Bilgi Felsefesi
Böcek Bilimi
Evrim Ağacı Duyurusu
Moleküler Biyoloji
Kanser
Tarım
Dil
Endokrin Sistemi
Davranış
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın