Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Aşı Karşıtlarının Fonladığı Çalışma, Otizm ve Aşı Arasında Bir İlişki Olmadığını Gösterdi!

Aşı Karşıtlarının Fonladığı Çalışma, Otizm ve Aşı Arasında Bir İlişki Olmadığını Gösterdi! History
7 dakika
3,654
  • İmmünoloji
  • Aşı Karşıtlığı
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Günümüzdeki çoğu uzman, çocukluk aşılarının otizme sebebiyet verdiği inancının hiçbir bilimsel dayanağı olmayan, çürütülmüş bir iddia olduğunda hemfikirdir. Çocukluk aşıları ile otizm arasında hiçbir ilişki olmadığını gösteren çalışmaların sayısı yıldan yıla artsa da, bazı aşı karşıtı gruplar, çocukluk aşılarının aslen sinirbilim gelişimiyle alakalı bir olay olan otizm riskini artırmakta sorumlu olduğunu iddia ediyor. Öyle ki, aşı karşıtı grupların sıklıkla referans gösterdiği en meşhur çalışmalardan birisi, yalan verilerle uydurulduğunun fark edilmesi üzerine geri çekilmişti.[1]

Aşı Karşıtları, Otizm ile Aşıları İlişkilendirmeye Çalışan Bir Araştırmayı Fonlarsa...

Bilimsel gerçeklere rağmen, aşı karşıtı hareketle ilgili organizasyonlar, aşıların çocukların sağlığını tehdit ettiğini gösteren bir kanıt bulmayı umuyorlar. Örneğin, otizm savunma organizasyonu SafeMinds, yakın zamanda aşıların çocuklarda otizme yol açtığını kanıtlaması umuduyla bir araştırmaya yatırım yaptı. Ama amacı belli çevresel maruziyetlerin otizme bağlantılı olabileceğini bilinçlendirmek olan bu çaba, organizasyon için geri tepmişe benziyor; çünkü SafeMinds’ın desteklediği çalışma, otizm ve aşılar arasında bir bağlantı var olmadığını gösterdi.

Bu Reklamı Kapat

Aşılanan Maymunlarda Hiçbir Davranışsal Değişim Yaşanmadı!

2003 ile 2013 yılları arasında SafeMinds; University of Texas Southwestern School of Medicine, University of Washington, Johnson Center for Child Health & Development ve diğer araştırma enstitülerinden bilim insanlarına, standart miktarda çocukluk aşısı uygulanmış Hint şebeklerinin davranışsal ve beyinsel değişimlerini değerlendiren uzun süreli bir araştırma yürütmeleri için 250,000 dolar temin etti (aşı güvenliliğini sorgulayan başka bir organizasyon olan The National Autism Association da bu araştırma için finansal destek sağladı). Uzun süren projenin son makalesi, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı.[2] İçerisinde, araştırmacılar aşıların primatlarda hiçbir beyinsel ya da davranışsal değişikliğe sebep olmadığı kararına vardı.

PNAS makalesi, 2008 ve 2014 yılları arasında Washington Ulusal Primat Araştırma Merkezi’nde yürütülen, 17 bebek makaktaki ilk pilot programının tamamlanmasından sonra gerçekleşen tam boyutlu araştırmanın buluşlarını bildiriyor. Tüm çalışma altı gruba ayrılan, 12 ila 18 aylık, 79 bebek erkek makak içeriyordu. İki grup, bir çocuğun eksiksiz aşı programına uygun olarak thimerosal içeren aşılar aldı; diğer ikisine TCV ("Typhoid Conjugate Vaccine", yani "Tifo Konjugat Aşısı") içermeyen kızamık, kabakulak ve kızamıkçık (MMR) aşısı verildi ve son ikisi de kontrol grubu olarak salin enjeksiyonu aldı. Her bir durumda maymunlar başka alt gruplara da ayırıldılar: Yarısı U.S. Centers for Disease Control and Prevention tarafından, 1990’larda önerilen hızlandırılmış bir aşılama programında, yarısı da 2008’in önerilen programındaydı.

Bu Reklamı Kapat

Timerosal, Hiçbir Sağlık Sorununa Sebep Olmadı!

Aşı karşıtı aktivistler hem cıva temelli antifungal ve antiseptik bir koruyucu olan timerosal hem de MMR aşılarının otizmle bağlantılı olduğunu iddia ediyorlar. Timerosal, 1990’ların sonlarında çoğu aşıdan kaldırılmıştı. Ama araştırmacılar, yine de potansiyel sağlık etkilerini incelemek istedi. Sonra araştırmacılar maymunları yeni otizm-vari sosyal davranışlar -korku, içe kapanma, sallanma, ellerini birbirine kenetleme ve stereotipi (tekrarcı davranış) gibi- gösterip göstermediklerini görmek için, birlikte kafeslere koydular. Maymunların davranışlarının değişmediğini rapor ettiler. Aynı araştırmacıların bazıları tarafından Environmental Health Perspectives’te yayımlanan başka bir makale, aynı maymun grubunun öğrenme ve sosyal davranışlarını inceleyip, aşıların gelişimlerini hiçbir şekilde etkilemediğini keşfetmişti.[3]

Aşılanan Maymunların Beyinlerinde Hiçbir Değişim Yoktu!

PNAS makalesi için araştırmacılar, aynı zamanda ötenazi yoluyla primatların beyinlerinin ölüm sonrası analizlerini de yürüttüler. Ekip; serebellum, amigdala ve hipokampüs bölgelerinin hacim ve yoğunluğundakilerde de dahil olmak üzere beyin anormallikleri bulmaya çalıştı; ki bu bölgelerin hepsi de otizmli çocuklarda farklı varyasyonlara sahip olmaları ile bilinirler. Ayrıca Purkinje hücreleri olarak bilinen belirli bir tipteki beyin hücrelerinin sayı ve boyutlarına baktılar; bazı çalışmalar otizmli çocukların beyinlerinde daha az Purkinje hücreleri olduğunu göstermişti. Araştırmacılar kontrol grubu ile aşılı grup maymunlarının beyin karşılaştırmalarında belli farklılıklar bulmadıklarını söylediler.

Sonuçlar, Aşı Karşıtlarını Üzdü...

SafeMinds, araştırmaya yatırım yapan kâr amacı gütmeyen organizasyon, sonuçlardan memnun değil. Grubun temsilcileri bulguların hem önceki pilot çalışma hem de organizasyonun araştırmacılardan aldığı ara gelişim raporlarıyla çeliştiğini söylüyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

University of Pittsburgh’de yapılan pilot çalışma; ikisi de 2010’da yayımlanan, aşıların gerçekten bebek makaklardaki beyin gelişimini etkilediğini gösteren iki makalenin oluşturulmasının sebebi oldu. Acta Neurobiologiae Experimentalis’de yayımlanan bir makale, 4 ve 6 aylıklar iken 1990’lardaki çocukluk aşısı programının tamamını alan ve peşine MRI ile PET taramalarından geçen maymunların beyinlerinin amigdala bölümlerinin gelişimini inceledi.[4]

Araştırmacılar aşıları alan maymunların amigdala hacminin, almayanlarınkinden farklı olduğunu rapor etti. Aynı zamanda aşı grubundaki maymunların beyinlerindeki opioid reseptörlerindeki farklılıklarını da rapor ettiler. Journal of Toxicology and Environmental Health dergisinde yayımlanan diğer makale, tek bir doz thimerosal içeren hepatit B aşısı alan grup ile kontrol grubundaki bebek maymunların refleks farklılıklarını karşılaştırdı.[5] Bahsi geçen makalede, araştırmacılar "maruz kalan hayvanlarda maruz kalmayanlara kıyasla eşeleme, koklama ve emme reflekslerinde kayda değer bir gecikme" olduğunu rapor etti.

SafeMinds, Kendi Fonladıkları Bilim İnsanlarına İftira Atmaktan Çekinmiyor!

SafeMinds, bu değişimlerin hepsinin aşılama ve otizm arasında karşılıklı bir ilişki öne sürdüğünü iddia etti. Ama Autism Science Foundation'ın baş bilim yöneticisi Alycia Halladay’in de ifade ettiği gibi bu bulguların otizmle ilgili herhangi bir şey ifade ettiği söylenemez. Halladay, şöyle söylüyor:

Aşı uygulanmasının ardından bir organizmada birçok biyolojik etkinin gözlemlenmesi olasıdır, lakin bu otizme sebebiyet verecek demek değil.

SafeMinds aynı zamanda yeni PNAS çalışmasının arkasındaki araştırma ekibinin verilerini aralardan kendilerince seçmiş olabileceklerine inanıyor. SafeMinds müdürü, tescilli bir hemşire olan Lyn Redwood, 2013’te araştırmacılardan aşı gruplarının belirli tipteki hipokampal hücrelerinde "istatiksel olarak kayda değer" %11’lik bir düşmeyi bildirdikleri bir e-mail aldığını söylüyor. Ama yazarların bu bulguları yeni makaleye dahil etmediklerini belirtiyor.

Verilerde Hiçbir Sorun Yok!

Johnson Center for Child Health & Development’ın araştırma müdürü, Department of Psychiatry at the University of Texas Southwestern Medical Center’daki ek öğretim üyesi, projenin baş araştırmacılarından ve tüm dört makalenin yardımcı yazarı olan Dr. Laura Hewitson, e-mail gönderildiğinde "tüm hayvanlar üzerindeki çalışma tamamlana kadar üretilen tüm verilerin sadece 'geçici veriler' olarak görülmesi gerektiği"nin SafeMinds’a açıkça belirtildiğini söylüyor. Hewitson, takımı pilot programdan geniş skalaya geçtiğinde de çalışmanın hiçbir yönteminin değişmediğini ekledi. Newsweek’e konuşan Hewitson, şöyle diyor:

Bu Reklamı Kapat

Aynı değerlendirmeler, insan olmayan primat yavruları ile yılların tecrübesine sahip davranış bilimciler tarafından daha fazla primatla yapıldı. Örneğin pilot çalışmada doğumdan 14 günlüğe kadar 13 farklı neonatal [Ç.N. Yeni doğana ait] refleksi sadece iki grup hayvanda inceledik. Güncel çalışmada aynı 13 refleksi ve ek olarak altı taneyi daha doğumdan 21 günlüğe kadar altı grup hayvanda inceledik - ki bu, çok daha kapsamlı bir deneysel tasarım.

Hewitson; veri toplanması ve analizine dahil olan araştırmacı, teknisyen ve davranış bilimcilerin hiçbirinin hangi maymunların aşı, hangilerinin kontrol grubunda olduğunu bilmediğini ekledi. Araştırmacılar aynı zamanda veri toplandığında "koruma zinciri" protokolünü uyguladılar; yani burada tüm veri setlerinin kontrol, transfer ve analizlerini gösteren kronolojik belgelemeyi incelediler. Hewitson, takımının bütün veri analizlerinde bağımsız bir istatistiksel danışman kullandığını ve dışarıdan iki farklı akademik enstitüden iki ilave müfettişin grubunun bulgularını onayladığını söyledi. Şöyle anlatıyor:

Gördüğünüz üzere verilerin doğruluğunu sağlama almak için yapabileceğimiz her şeyi yaptık. Yardımcı yazarlarım ve ben yayımlanmış bulgularımızın arkasındayız. Güncel çalışmanın kapsamlı doğası -dahil olan az hayvan sayısı dikkate alındığında- neden pilot çalışma bulgularının yüksek miktarda dikkat ile yorumlanması gerektiğinin altını çiziyor.

Aşı Karşıtlığı: Bilimsel Şüphe Değil, Sahtebilimsel Paranoya!

Ama SafeMinds başkanı Sallie Bernard, hiç değilse en yeni verilerin yeniden analizini görmek istediğini söylüyor:

Biz bu veri setlerinin içine gömülmüş, potansiyel olarak bu aşı programına olumsuz bir tepkisi olan ve insan yavrularına ne olduğunu yansıtacak hayvanlar olduğunu düşünüyoruz. Aşı alanların çoğunluğu iyi, ama aşılarına karşı olumsuz bir tepkisi olan bir alt grup olduğuna da inanıyoruz. Kümelenmiş veriye değil, ham veriye bakarak o tepkiyi veren alt grubu bulabiliriz.

Halladay, SafeMinds’a çalışmayı finansal olarak destekledikleri için saygılarını sunuyor ama bazı otizm savunucularının yanlış soruları sorabileceğinden endişeleniyor.

Çevresel çalışmalara yatırım yapmayı bırakalım demiyorum, çünkü çevrenin sinirsel gelişimi etkilediğini biliyoruz.

Halladay aşıların otizme yol açtığı iddiasını reddetme zorluğunu "whac-a-mole oynamaya" [Ç.N. Deliklerden çıkan nesneleri bir çekiç yardımıyla vurarak puan kazanmaya dayalı bir oyun] benzetiyor.

En başta önerilen ilişki, MMR aşıları ile otizm arasındaydı. Sonra bunun yanlışlığı ispatlandı. Peşine, aşılardaki thimerosal bileşenleriydi; şimdi bunun yanlışlığı, amacı özel olarak bu soruyu incelemek için dikkatlice tasarlanmış olan bir hayvan model çalışmasında daha da ispatlandı. Aynı zamanda ilişkinin aşı zamanlamasından dolayı olduğu da önerilmişti, fakat onun da yanlışlığı ispatlandı. Hedef sürekli değişiyor gibi ve beklenti ise şu: bilimsel kaynakların bu hipotez edilen bağlantının her yeni modifikasyonunu incelemek için çevrilmesi gerektiği.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Umut Verici! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Newsweek | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/08/2022 04:41:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9557

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hayvanlar Alemi
Kuyruksuz Maymun
Diyet
Koronavirüs
2019-Ncov
Beslenme
Toplum
Genom
Mucize
Genel Görelilik
Köpekgil
Genel Halk
Lipit
Tedavi
Organ
Entropi
Öğrenme
Astronomi
Uzun
Robot
Yaşamın Başlangıcı
Cinsellik Araştırmaları
Dünya Dışı Yaşam
Samanyolu Galaksisi
Araştırma
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.