Nolan'dan önceki fav yönetmenim James Cameron'ın oldukça meşhur serisi Avatar, açıkçası hiçbir zaman benim kafamda tam bir yer edinemedi. İlk film 2009 gibi çok eski bir tarihe dayanıyor. İkinci filmden önce onu da izlemiştim ama hatırlıyorum demek yine yalan olur. 8 puan olarak girmişim. Hafızamda tutunamamasının nedeni bence çok büyük ölçekten işlenen bir hikaye olmasından kaynaklı olabilir. Bir de LotR serisi bu etkiyi vermişti hep. Büyük ölçekte çok kıymetli ve epik bir hikaye ama küçük ölçekte "Bu neydi şimdi?" hissi veriyor bana. Ben biraz daha drama sever bir taraftayım sanırım. İkinci film 2022 yapımıydı ve 7 puan girmişim. Zaten çok memnun kalmadığımı hatırlıyorum. Aynı türde olayların taraflar arasında çok git gel yaparak tekrarlandığı ve esnetildiği, sıkıcı bir filmdi. Bu sorun aynı uzunluktaki bu filmde yer almıyor. Bu çok güzel bir gelişme ve direkt anlatının tadını değiştiriyor.

Film hala başta yavaş ilerliyor ama zaten 3 saatlik bir film için normal. Sonrasında tempo hep yüksek devam ediyor. Ben tempodan dolayı hiç sorun çekmedim. Hikayenin bu sefer daha dolu olması beni asıl çeken şey oldu. Buna rağmen film ödüllerini ve adaylıklarını daha çok yine teknik detaylardan alıyor. Tabii ki görsel ve işitsel kalitesine verilen önem herkesçe malumdur. Yalnız filmde bu sefer Varang isimli yeni bir karakterin yer alması bence ayrıca üstünde durulması gereken bir şey. Ben bu karakteri gerçekten izlemesi keyifli buldum. Oyuncu Oona Chaplin'in etkisi var mı emin değilim. Daha çok karakterizasyondan kazanıyor.

Filmin en büyük teması malumunuz sömürgeciliktir. Ve bunun önemi geldiğimiz 2026 tarihinde maalesef ki azalmak yerine daha da önem kazanmıştır ve muhtemelen insanlık tarihi boyunca da devam edecek bir derttir. Hatta bu en nihayetinde evrimsel de bir paradokstur kanımca. Bu temayı milletler üstü ve hayali bir tür üzerinden postcolonialist bir perspektifle işlemek bence çok kıymetli bir iş olacaktır çünkü hem öğretici hem de empati kurması kolay, öz eleştiriyi daha teşvik edici olur. Bununla kalmayıp hayata dair çok kıymetli ve öğretici elzem konuları ele alması da yine bir Interstellar ve Dune havası vermiştir bana. Bunlar gerçekten yaşamayı öğretecek serilerdir. Vakti geldiğinde gelenekleri de güncellemek gerektiğini ve evrimin sosyolojik olarak da kaçınılmaz olduğunu öğretiyor mesela. Kendini ve aileni korumak için karşı koyarak savaşmanın erdem olduğunu gösteriyor mesela. Bazı büyük çatışmaların çözümünün belki savaş olacağını ve her zaman güçlü/adaptif kalmak gerektiğini de çıkarabiliriz. Burada da çözüm, tıpkı Matrix gibi evrenlerde de olduğu üzere, türlerin birleşerek devam etmesidir galiba. Bu hikayede de aynı yolu görmeye başladık. Bu anlamda yeni kuşak karakterler de bunu temsil edecek dönüşümler geçirmeye başladılar. Nispeten epileptik bir karakter olan şaman Kiri'ye çok rol ayrılmıştı filmde ve bu gibi detaylar da paganist zihniyetli bizim gibi insanlar için bağ kurmak adına güzel bir sebep daha verdi. Sanki günümüzde insanın doğayla olan çatışması daha çok merkeze gelmeye başladı gibi, öyle seziyorum. Dune'da çöl ve solucanlar neyse burada da elektromanyetikvari alanlar olan ve sanırım fluxcon denen akım girdapları aynı şeyler bence.

Yazıma başlamadan belirtmeliyim ki, Midnight Express yalnızca gerçek olaylardan etkilenerek yazılmış bir film değil; aynı zamanda bir ülkenin itibarının sinema yoluyla nasıl temsil edilebileceğine dair üretilmiş en korkunç ve etkili örneklerden biridir, bu etkisiyle tabulaşmayı başarmıştır Türkiye’de. Film, 1977’de bizzat başkarakter Billy Hayes tarafından kaleme alınan kitaptan esinlenmiştir ve senaryosu, Hayes’in başından geçen gerçek olayları dramatize ederek sunar. 1978 yılında Cannes Film Festivali’nde gösterime giren ve Türkiye’de yasaklanan film, Türk-Amerikan ilişkilerinin zayıf olduğu bir dönemde büyük yankı uyandırmıştır.

Filmin ilk sahnelerinde İstanbul’un silüeti, camiler; kalabalık, gelişmemiş sokaklar ve arkada çalınan Türk müziğiyle, yönetmen izleyiciye oryantalizmin ve yabancılık duygusunun sinematik bir örneğini sunar. Hayes’in havalimanındaki sahneleri, dilini anlamadığı bir ülkenin yabancılığını ve yakalanma stresini hissettirmek için özenle tasarlanmıştır. Bu sahneler, seyircinin Billy ile empati kurmasını sağlarken, aynı zamanda Türkiye’nin “tehditkar ve yabancı bir yer” olduğu düşüncesini aşılar.

Film, Hayes’in yakalanması ve hapishane sürecine girişiyle, gerilimi ve karakterin psikolojik çöküşünü yoğunlaştırır. Gardiyan Hamido’nun acımasızlığı, Rıfkı’nın sadizmi ve savcının kin dolu milliyetçi tavrı üzerinden film, Türk karakterleri tek boyutlu ve olumsuz biçimde sunar. Neredeyse tek bir iyi niyetli Türk karakter olmaması; Halihazırda yabancı görülen Türk insanını, Batılı izleyicinin gözünde saf kötü hale getirir. Buradaki sorun, dramatik etki değil; kolektif bir stereotipin yaratılmasıdır. Hayes’in cezasının 4 yıldan 30 yıla çıkarılması ve mahkemede Türk halkını hedef alarak hakaret etmesi, psikolojik çöküşünün dışavurumudur. Türkiye'nin adaletten yoksun, "medeniyetsiz" ve anti-hümanist bir yer olduğu düşüncesi özellikle Türkiye hakkında bilgisiz seyirciye açıkça dayatılır. Artık Hayes “mantıklı bir özne” değildir; ruhsal çöküşü ve çaresizliği, seyirciler tarafından açıkça hissedilir. Tek bir kurtuluş yolu vardır artık Hayes'in.

Billy’nin Rıfkı’ya karşı gösterdiği şiddet; öfke ve cinnet duygularının sinemada gördüğümüz en ham ve gerçekçi temsillerinden biridir. Bu sahneler, Hayes’in insanlıktan kopuşunu dramatik bir biçimde yansıtırken, film bir yandan da seyirciyi psikolojik gerilimin içine çekmeyi başarır. Brad Davis film boyunca, özellikle duygusal olarak yoğun sahnelerde Hayes’in duygularını epey başarılı yansıtmış.

Akıl hastaları koğuşuna düşmesiyle Billy’nin tamamen çökmüş hâli temsil edilir. Koğuşta yaratılan boğucu atmosfer, seyircinin karakterin zihinsel yıkımını iliklerine kadar deneyimlemesini sağlar.

Filmin ilerleyen sahnelerinde, Billy diğer akıl hastası mahkumlarla birlikte bir sütunun etrafında yürür. Bu sırada Ahmet adlı bir mahkum, Billy’ye her insanın bir makine olduğunu, bazılarını bozuk olarak fabrikadan çıkardıklarını ve işte bozuk makinelerin buraya hapsedildiğini anlatır. Billy, bunun üzerine mahkumların döndüğü yönün tersine yürüyerek diğer "bozuk makineler" gibi olmadığını ispatlamaya çalışır kendince. Ahmet, ona iyi bir Türk’ün sağdan yürüdüğünü, ters yönde yürüyenlerin komünizm yanlısı olduğunu hatırlatır. Bu uyarı, Billy’nin artık bu "bozuk makineler"den oluşan sistemin parçası olmadığını fark etmesini sağlar; kendi bilincini ve yönünü yeniden kazanır.

Son sahnelerde Hayes’in sevgilisinin ziyareti ve Hamido’yu alt ederek hapishaneden kaçışı, bir kurtuluş anı sunar. Ancak bu “mutlu son”, filmin karanlık, rahatsız edici atmosferini tamamen ortadan kaldırmaz. Film, izleyicide hâlâ güçlü bir gerilim ve rahatsızlık bırakır; izleyici ise Hayes’in kurtuluşuna sevinmelidir. Türkiye’ye dair yaratılan imaj ise günümüzde dahi sürecektir.

Özetle söylemeliyim ki, Midnight Express sinematografik olarak ve müzik tasarımı açısından çok etkileyici, psikolojik gerilimi başarıyla işleyen bir yapım. Ancak filmdeki tek boyutlu saf kötü Türk karakterleri ve mekanlar, tarihsel ve kültürel bağlamda seyirciye, Türkiye'nin tehditkar bir yer olduğunu öğretiyor. Bu yönleriyle film dışarıdan bakan seyirci için hem büyüleyici hem rahatsız edici bir deneyim sağlıyor. Türk izleyiciler olarak bu temsili kesinlikle eleştirme hakkına sahibiz; ancak sinema açısından bakıldığında; gerilimi, karakter psikolojisi, sahne tasarımı ve başarılı film müzikleri ile ölmeden izlemenizi kesinlikle tavsiye ettiğim bir film. Kimisi için Türkiye’nin karanlık geçmiş dönemlerinin temsili; kimisi için düşmanca ve ırkçı bir propaganda filmidir Midnight Express…

Puanım: 7/10.

Aşırı samimi ve sempatik yayınları eğlenceli geçiyor aynı şekilde videoları da boş zamanız da izleyebilirsiniz.