Koronagraf, Güneş’ten gelen ışığı engelleyerek araştırmacıların canlı bir yıldızın “korona” adı verilen sıcak, ince ve en dıştaki katmanının gözlemlemesini sağlayan araçtır. Fransız gök bilimci Bernard Lyot 1930’lu yıllarda koronagrafı icat ettiğinden beri bu araç pek çok alanda kullanıldı.^[1]

Güneş’in korona katmanı, normal zamanda yalnızca Güneş tutulmaları sırasında gözlenebilir. Ay, Güneş’in önünce geçtiğinde, parlak merkez katmanlarını görmemizi engeller ve Güneş’in daha az parlak olan korona katmanının görünmesini sağlar. Koronagraf, bir teleskobun içine yerleşir ve bu doğal fenomeni Güneş ışınlarını seçici olarak engelleyen bir maske ile taklit eder.

Kelebek etkisi, en basit tanımla, bir sistemin başlangıç verilerinde küçük değişiklikler yapıldığında öngörülemez ve büyük sonuçların doğabilmesidir.

Kelebek etkisi denince herkesin aklına matematikçi, meteorolog ve aynı zamanda kaos teorisine çok büyük katkıları olan Amerikalı Edward Norton Lorenz'in (23 Mayıs 1917 - 16 Nisan 2008) verdiği analoji örneği gelir: Amazon Ormanları'nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD'de bir fırtınanın kopmasına neden olabilir. Daha sonra bu örneğin başka birçok farklı versiyonu karşımıza çıkmıştır.

Radyokarbon tarihleme veya daha çok bilinen adıyla karbon-14 yöntemi, arkeolojik çalışmalarda en çok kullanılan yöntemlerden biridir. Bu yöntem, elde edilen arkeolojik buluntunun ne kadar eski olduğunu hesaplamakta kullanılır. Şüphesiz bu amaçla kullanılan yöntemlerin de en meşhurudur.

1940'ların sonlarında Willard Libby tarafından geliştirilen ve 1960 yılında Nobel Kimya Ödülü ile taçlandırılan bu yöntem, tarihsel ve prehistorik olayların kronolojisinin oluşturulmasında devrim niteliğinde bir yenilik getirmiştir. Libby'nin bu yeniliği, C-14 izotopunun yarı ömrü ve radyoaktif bozunma prensiplerine dayanarak arkeolojik buluntuların, jeolojik katmanların ve çevresel örneklerin yaşının yüksek doğrulukla belirlenmesini sağlamaktadır.

İzmir; hızla artan nüfusu, gelişen sanayisi ve genişleyen kentleşme yapısıyla birlikte Türkiye’nin atık üretimi en yüksek metropollerinden biri hâline gelmiş ve bu durum kentin sürdürülebilir çevre politikalarını daha kritik bir konuma taşımıştır. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve yerel yönetim uygulamaları, İzmir’de atık yönetiminin yalnızca toplama ve bertaraf sürecinden ibaret olmadığını; geri dönüşüm, kompost üretimi, enerji geri kazanımı ve döngüsel ekonomi modellerinin giderek daha fazla önem kazandığını göstermektedir.

İzmir Büyükşehir Belediyesinin İzdönüşüm tesisleri, Harmandalı biyogaz-enerji üretim uygulamaları, ilçe belediyelerinin mobil atık getirme merkezleri ve evsel kaynakta ayrıştırma pilotları; kentin sürdürülebilir atık yönetimi çabalarının somut örnekleri arasında yer alır.

Flört şiddeti, kısaca, kişinin partnerine fiziksel, psikolojik, sözel ve cinsel zarar veren davranışlar uygulamasını kapsayan bir şiddet türüdür. Flört şiddeti, günümüz ilişkilerinde çok sık karşılaştığımız, bazen fark ettiğimiz ancak çoğunlukla fark edemediğimiz bir dizi davranışı da kapsar. Örneğin küfür etmek sözel şiddete girerken, vurmak fiziksel şiddet kategorisindedir. Hatırlarsanız, benzer bir kategorizasyonu istismar konusunda da görmüştük.

Flört şiddetine karşı farkındalık çoğunlukla düşüktür; çünkü partnere karşı olan düşünceler yoğunlukla duygulanım etkisinde olduğu için kişi bunun farkına varmaz. Aşk ve sevgi gibi güçlü duygular nedeniyle bir ilişkideki flört şiddeti yok sayılacak olsa bile, bu şiddetin kişilerde yarattığı duyguları yok saymak mümkün değildir. Flört şiddeti sıklığına, şekline, şiddetine, ilişkinin yapısına ve kişilere göre değişebilse de çoğunlukla ilişkiye zarar veren ve bazen de ilişkinin tamamen bitmesine yol açabilecek bir dizi tutumu kapsamaktadır.

Birçoğumuzun düşünmeden kullandığı, tanımlar yapıştırdığı, bilimin bu konudaki tutumlarından bihaber olarak yorumlar getirdiği bir konudur hastalıklar. Kafamıza göre, bize uygun gelmeyen her sağlık durumunu "hastalık" olarak nitelendirmeyi pek severiz. Kolaydır çünkü bizden olmayanı "hasta" olarak görmek. Hele ki "norm" olarak kabul edilen; aslında birkaç on yıllık bir dilime vurulduğunda son derece değişken olduğu anlaşılabilecek "genel geçer" sandığımız ve aslında olmayan durumlara göre değerlendiririz insanları.

Bir zamanlar dişilerin erkekler gibi kotlar, gömlekler giyinmesi anormaldi ve "hastalıklı bir eğilim" olarak görülüyordu. Bugün her iş merkezinde, her spor salonunda, her halka açık meydanda böyle giyinen kadınları görürsünüz ve kimse dönüp ikinci bir defa düşünmez. Ancak bu, şu anda içerisinde yaşadığımız zamana alışık olduğumuz için pek de anlamlı bir örnek gibi gelmeyebilir; sonuçta kadınların kot-gömlek giymesi bizler için son derece normaldir. Bunun hastalık olarak görülebileceği bir zamanı hayal etmekte bile güçlük çekeriz.

Manifold kavramı Öklid Uzayı'nın yani düzlemsel (doğrusal) uzayların dışında da farklı geometrilerle uğraşmamıza olanak sağlayan bir kavramdır. Manifold kavramının temel motivasyonu Gauss Eğriliğidir. Gauss, her yüzeyin düz olmadığını ancak noktasal olarak baktığımızda düzlem gibi davranabildiğini gözlemlemiştir.

Örneğin Dünya'mız elbette düz değildir, ancak siz Dünya'nın üzerinde dümdüz bir ovaya baktığınızda Dünya'nın düz olmadığını fark etmekte oldukça zorlanabilirsiniz; çünkü siz Dünya'nın üzerinde bir noktasınızdır ve Dünya noktasal olarak düzdür, ancak genel yapısı itibariyle düz değildir.

Alanında oldukça öncü ve etik olarak son derece tartışmalı bir deneyde bilim insanları, canlı bir embriyoda birlikte var olan maymun ve insan hücrelerinin kimerik (iki veya daha fazla türden hücreler içeren organizmalar) bir kombinasyonu olan melezleri başarıyla yarattılar! Gelişmekte olan makak maymunu embriyolarına düzinelerce insan kök hücresi enjekte edildi ve ortaya çıkan melezler, laboratuar kaplarında 19 gün kadar hayatta kaldı. Deneyin bulguları, 15 Nisan 2021'de Cell üzerinden yayımlandı.^[1][2] Evrim Ağacı olarak, aşağıdaki videoda, henüz bu çalışma yayımlanmadan önce, buna oldukça benzer bir konuyu ele almıştık; onu izleyerek bu alandaki çalışmalar hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.

İnsan-hayvan melezleri üzerine yapılan araştırmalar uzun ve tartışmalı bir geçmişe sahipken, son yıllarda araştırmacılar, rejeneratif tıp gibi alanlarda önemli kazanımlar sunan biyoloji sorularını araştırmak için kimerik organizmaları incelemektedirler. 2017'de bilim insanları, nakil ameliyatlarında kullanılmak üzere çiftlik hayvanlarında insan organlarını büyütme hedefiyle, insan kök hücrelerini domuz ve koyun embriyolarına enjekte etmeye çalıştılar.^[1] Ancak bu deneylerde, çok az insan hücresi hayatta kalabildi.

Süha Derbent'in Evrim Ağacı'na katkı sağladığı muhteşem dağ gorili (Gorilla beringei beringei) gözlemlerinden birkaç tanesine tanıklık ediyorsunuz! Kendileri, Orta Afrika'nın doğu kesimlerinde fotoğraflandı.

Şempanze ve bonobodan sonra insanlara en yakın (%98 DNA benzerliği) olan ve aynı zamanda yaşayan en büyük primatlardır. Geniş vücutları, uzun kolları ve büyük kafaları ile karakterize iri insansı maymun (ape) türüdür. Burunları yassı ve burun delikleri (nostril) geniştir. Yüzler, eller, ayaklar ve göğüsler kılsızdır. İnsanlar gibi kompleks bilişsel yeteneklere sahiptirler. Bu konu hakkındaki kapsamlı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz. Öyle ki alet kullanma, karar verme, düşünme, kin tutma, gülme ve hatta dini ritüeller içeren davranışlar sergilerler. O kadar ki Koko isimli meşhur batı gorili, işaret dili öğrenerek insanlarla iletişim dahi kurabiliyordu.