Akut Promyelositik Lösemi Nedir? A Vitamini, Bir Kanseri Nasıl Tedavi Edebilir?

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Akut Promyelositik Lösemi (APL), akut myelositik löseminin (AML) bir alt tipidir. Promyelositler immatür, yani olgunlaşmamış lökositlerdir (beyaz kan hücreleri). Kan hücrelerimiz dolaşıma katılmadan önce kemik iliğinde yeterince "büyümeyi" beklerler. Premyelositleri, lökositlerin "bebeklik" dönemi gibi düşünebilirsiniz. Normalde bu "bebek" hücreler işlevsizdir ve dolaşıma salınmazlar. Ancak bazı mutasyonlar sonucu ortaya çıkan PML-RARA gen varyantı, kemik iliğinde lökosit üretiminin aşırılaşmasına ve dolayısıyla olgunlaşma süreci gelişmeden dolaşıma immatür hücrelerin salınmasına sebep olur. Bu şekilde kontrolünü kaybeden protein kodlayayıcı genlere onkogenler denir. Bununla birlikte kemik iliğinde üretilen eritrositler ve trombositler gibi diğer kan hücrelerinin de üretimi bozulur.

Belirti ve Semptomlar

Kısaca özetleyecek olursak:

• Anemi: Eritrositlerin kemik iliğindeki üretim bozukluğuna bağlı sayılarının düşmesi. Anemi kendini soluk ten ve nefes darlığı ile gösterir.
• Trombositopeni: Aynı sebeple trombosit sayısının düşmesi. Trombositler kanama durumunda pıhtı oluşumunu başlatan hücrelerdir. Trombosit kaybı ise kolay morarma ve kanama gibi sorunlara yol açar.
• Nötropeni: nötrofil sayısının düşmesi. Nötrofiller beyaz kan hücrelerinin bir tipidir ve vücudun savunma mekanizması hücrelerindendir. Bu hücrelerin kaybı vücudu enfeksiyonlara açık hale getirir.
• Dalak büyümesi (splenomegali) ve karında şişlik. Bu da aşırı lökosit salınımı yüzündendir.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Yapılan araştırmalara göre APL'den sorumlu gen translokasyonları kromozom 15 ve 17 arasında gerçekleşir [t 15;17)]. Bu anomali kök hücre yenilenmesininin düzenlenmesini ve çekirdek hücre cisimlerinin oluşumunu sağlayan 15q21 kormozomu üzerinde bulunan promyelositik lösemi geni (PML) ile 17q21 kromozomundaki (RAR-α) genleri arasındaki füzyon sonucu gerçekleşir. Yani PML, onu aktive edecek olan destekleyici ve üretici geni mutasyon sonucu kendine bağlar.

Teşhis Yöntemleri

Hastalık öyküsü dinlendikten ve hastayı görsel olarak muayene ettikten sonraki ilk aşamada tam kan sayımı (CBC) yapılır. Sayım sırasında belirlenen blast hücrelerin saptanması ve yüzde oranlarındaki değişikliklere esasen lösemiden şüphelenilmelidir. Sonrasında teşhisi onaylamak için kemik iliğinden biyopsi alınarak incelenir ve kemik iliğinde aşırı blast hücre üretiminin belirlenmesi tanıyı doğrular.

Bunlara ek olarak sitogenetik testler yapılarak genetik mutasyonlar saptanabilir. Hastalığın tedavisi için kategori spesifitesinin önemini vurgulamak gerekir. Eğer ki kök hücre nakli düşünülüyorsa, HLA doku uyum testleri de yapılmalıdır.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Akut Promyelositik Lösemi (APL), A vitamininin yan ürünü olan All-Trans Retinoik Asit'e (ATRA) hassastır ve tedavi yöntemi buna dayanır.

Kan sayımı sırasında lösemide şüphelenildiği anda tedaviye başlanmalıdır. Temel terapötik mekanizma, mevcut füzyonun ATRA ile indüklenen bozunmasına bağlıdır. Yüksek ATRA konsantrasyonları tümör nekroz faktörü olarak bilinen TNF-i indükleme yoluyla APL blastlarının apoptozunu (otomatik hücre ölümü) tetikler. Hastaların %90'dan fazlasında tam remisyon sağlanmıştır. Aslında ATRA ilaç değil, dönüştürücü bir ajandır.

ATRA gibi bir dönüştürücü ajan olan ATO (arsenik trioksit) de tedavi için onaylanmıştır. Kanserin seviyesine göre bu ajanlar kemoterapiye eşlik eder.

APL tedavisinde bu ilk basamak çoğunlukla tamamen remisyonla sonuçlanır ve nüksetmez. Ancak hastalık agresif ise otolog kök hücre nakli düşünülebilir.

İlk olarak 60 gün veya remisyon gözlemlenenedek diğer ilaçlarla birlikte oral ATRA tedavisi yapılır. Hastalığı seyrine göre tedaviye kemoterapi ilaçları veya ATO eklenebilir.

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Çoğu akut kanserden farklı olarak APL'nin prognozu gayet iyidir. Tedavi edilen hastaların uzun yaşam süresi %90 oranında sağlanabilir. Tedavi süreci 2 yıldır.