Aktinyum

Özellikler

Aktinyum kimyasal elementi "Ac" ile gösterilmektedir. Periyodik tabloda 7. periyodun ilk geçiş elementi olarak tanımlanmıştır. Çoğu lantanit ve birçok aktinitte olduğu gibi, aktinyum hemen hemen tüm kimyasal bileşiklerinde oksidasyon seviyesi +3 olarak görülmüştür. Aktinyum, aktinit element serisinin ilkidir ve seriye ismini verir. Oda koşullarında katı halde bulunmaktadır. Elementin kimyasal davranışı, özellikle lantan gibi nadir toprak elementlerine benzerdir. Aktinyum, radyumdan yaklaşık 150 kat daha aktiftir. Elementin erime noktası 1.924^oF (1.051^oC ) ve kaynama noktası ise 5.788^oF (3.198^oC) olarak ölçülmüştür. Aktinyum, gümüşi radyoaktif metalik bir elementtir.

İzotopları

Aktinyumun en yaygın izotopu aktinyum-227, doğal ve yapay diğerleri makroskopik miktarda birikmek için çok kısa ömürlüdür. Uranyum-235'in bozunma ürünlerinden olan aktinyum-227, toryum-227 ve yaklaşık %1 oranında fransiyum-223'e bozunmaktadır. Tüm bu parçalanma zincirinin dalları ile birlikte aktinyum serisi oluşmaktadır. Aktinyum-225, alfa partiküllerinin emisyonuyla bozulan 10 günlük bir yarı ömre sahiptir. Kısa ömürlü yavru izotopları, yüksek enerjili gama ışınları içermeyen yalnızca alfa ve beta parçacıkları yayar. Bu izotop böylece çevredeki dokuyu büyük ölçüde etkilemeden bir tümöre yüksek enerjili radyasyon verebilir. Aktinyum-225 kompleksleri, nükleer tıpta kullanılmak üzere araştırılmaktadır.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Aktinyum, ilk olarak yapay yollarla üretildi. Nadir izotopları, radyasyon terapisinde potansiyel uygulamalara da sahiptir ve en etkin bir şekilde üretilmektedir. Aktinyum metali, aktinyum flüorürün 1100 ila 1300°C arasında vakumda, lityum buharı ile indirgenmesi ile hazırlanmıştır. Daha yüksek sıcaklıklar ürünün buharlaşmasına, düşük sıcaklıklar ise eksik bir dönüşüme yol açmıştır.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Aktinyum, nötron üretiminde kullanılmasına rağmen önemli bir ticari uygulamaya sahip değildir. Aktinyum-225, tıpta yenilenebilir jeneratörde Bi-213 üretmek için kullanılır veya radyo-immünoterapi için tek başına kullanılabilmektedir.

Tarihi

Bu element, 1899'da André Debierne tarafından Paris'te keşfedildi. Eser miktarlarda oluştuğu uranyum cevheri ziftblendinden (uranyum oksit, U₃O₈) çıkardı. 1902'de, Friedrich Otto Giesel onu bağımsız olarak aynı mineralden çıkardı ve önceden bilinmediğinden habersiz olarak elemente emanyum adını verdi.^[1]

Etimolojisi

Aktinyum elementinin adı, Yunanca aktis'ten türetilmiştir ve aktinos, "ışın" anlamına gelir.

Önlem ve Güven

Aktinyum-227 son derece radyoaktiftir (Radyumdan yaklaşık 150 kat daha aktiftir.^[2]) ve radyasyon kaynaklı sağlık etkileri potansiyeli açısından aktinyum-227 plütonyum kadar tehlikelidir. Küçük miktarlarda aktinyum-227 yutmak bile ciddi bir sağlık tehlikesi oluşturacaktır. Radyoaktivitenin yaşam için en büyük tehdidi, tüm canlı türlerinin genetik yapısı olan gen havuzunun zarar görmesidir. Radyasyona maruz kalmadan kaynaklanan genetik hasar, yaşamlar ve nesiller boyunca birikimlidir.

Uzun sürekli maruziyetten sonra, düşük dozlarda maruz kalınması bile kanserojen etkiye sahiptir. Aktinyum kaynaklı radyasyon, kısırlığın bilinen bir nedenidir.^[3]