Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ada Lovelace Kimdir? Bilgisayarın Olmadığı Bir Çağda İlk Bilgisayar Algoritmasını Geliştiren Bir Vizyoner!

Ada Lovelace Kimdir? Bilgisayarın Olmadığı Bir Çağda İlk Bilgisayar Algoritmasını Geliştiren Bir Vizyoner! Wikipedia
Ada Lovelace portresi
11 dakika
9,977
  • Bilgisayar Bilimi
  • Bilgi Teknolojileri

10 Aralık 1815'te Augusta Ada Byron olarak doğan Ada Lovelace, ünlü şair Lord George Gordon Byron'un tek meşru çocuğuydu. Ne yazık ki Lord Byron'ın, Lovelace'in annesi Leydi Anne Isabella Milbanke Byron ile evliliği, hiç de mutlu değildi. Lady Byron, kızları doğduktan sadece haftalar sonra kocasından ayrıldı. Bundan birkaç ay sonra da Lord Byron İngiltere'den ayrıldı ve Lovelace, babasını bir daha asla görmedi; çünkü Lovelace 8 yaşındayken, babası Yunanistan'da öldü.

Lovelace, 1800'lerin ortalarında, döneminin şartlarına göre sıra dışı bir şekilde yetiştirilen, aristokrat bir kızdı. Annesinin ısrarı üzerine özel öğretmenlerden matematik ve fen bilimleri dersleri aldı. O zamanlarda kadınlar için bu tarz eğitimler sıra dışıydı ve Birleşik Krallık'ın üniversitelerinde kız çocukları için yer yoktu. Bu kalıplara sığmayarak, 1800'lü yıllarda edebiyat, bilim, felsefe ve özellikle de o dönemde bir kadın için ekstra sıra dışı olan matematik eğitimi alan Lady Byron; Ada'nın, babasının izinden gitmemesi konusunda ısrarcıydı. Ada, sanat ve edebiyat yerine, matematik ve bilim dersleri aldı. Ada, eğitim gördüğü her alanda çok başarılıydı ve daha çok küçük yaşlarından itibaren ilgi duyduğu alan çeşitliliği oldukça genişti.

Tüm Reklamları Kapat

Aslında Ada'nın annesinin çabası; sıkı araştırmalar yapmanın, bilgisini arttırmanın; Lovelace'in babasının karamsar ve öngörülemez mizacı karşısında, kızının daha güçlü durabilmesini sağlamak içindi. Annesi, kızının babası gibi bir karaktere sahip olmaması için çok özen sarf ediyordu. Öyle ki Lovelace "irade terbiyesi" için annesi tarafından yerde uzun süre hareketsiz bir şekilde yatmaya bile zorlanmıştı.

Lovelace, erken dönemden itibaren sayılar ve dil konusunda özel bir yetenek göstermeye başlamıştı. Sosyal reformcu William Frend'den; ailenin doktoru William King'den ve İskoç astronom ve matematikçi Mary Somerville’den dersler aldı. Bu isimlerin hepsi kendi alanlarında çok özel isimlerdi; örneğin Somerville, Kraliyet Astronomi Topluluğu'na kabul edilen ilk kadınlardan biriydi!

Tüm Reklamları Kapat

Babbage, Analitik Motor ve Lovelace

Ada, 17 yaşında bir matematikçi ve mucit olan Charles Babbage ile tanıştı. Kısa sürede dost oldular ve çok daha yaşlı olan Babbage, Lovelace'e akıl hocalığı yaptı. Lovelace, Babbage aracılığıyla Londra Üniversitesi profesörü Augustus de Morgan ile ileri matematik çalışmaya başladı. Babbage, Cambridge Üniversitesi'nde Lucasian Matematik Profesörü idi. Bu unvan, bir zamanlar Isaac Newton tarafından ve günümüze daha yakın zamanda Stephen Hawking tarafından taşınmış bir unvandı!

Lovelace, bugün "bilgisayarın babası" olarak bilinen Babbage'ın fikirlerine hayran kalmıştı. Genel olarak ilk bilgisayar olarak kabul edilen Analitik Motor, 19. yüzyılda İngiliz mucit Charles Babbage tarafından tasarlanmış ve kısmen inşa edilmişti! Babbage, 1871'deki ölümüne kadar bu mekanik cihaz üzerinde çalışmıştı. Aslen İngiliz hükümeti tarafından görevlendirilen Babbage, kendisinden istenen daha basit bir hesaplama makinesi olan "Fark Makinesi" (İng: "Difference Engine") üzerinde çalışırken, onu geliştirmenin yollarını hayal etmeye başlamıştı bile. Esas olarak, fark hesaplamadan başka tür hesaplamalar yapabilmesi için işleyişini genelleştirmeyi düşündü. 1833'te Fark Makinesi'nin finansmanı tükendiğinde, çok daha devrimci bir şey tasarlamıştı: "Analitik Motor" adı verilen genel amaçlı bir hesaplama makinesi!

Fark Makinesinin işleyişi
Fark Makinesinin işleyişi
Retro Computing

Babbage'ın Fark Motoru, her fark sütunu için fiziksel bir dişli sütununa sahipti. Her dişli, bir ondalık basamağa karşılık geliyordu ve her bir tam sütun, bir ondalık sayıydı. Fark Motoru, sekiz sütun dişliye sahipti, böylece yedinci dereceye kadar bir polinomu tablo haline getirebilirdi. Sütunlar başlangıçta fark tablosundaki erken bir satırla eşleşen değerlerle ayarlanmış ve önceden işlenmişti. Bir operatörün krank milini döndürmesiyle, her sütunda depolanan değer, bir sonrakine eklendiğinde sabit farkın makinede yayılmasına neden oluyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fark Motoru
Fark Motoru

Babbage, Fark Motoru'nun küçük bir bölümünü inşa edebildi ve bunu toplantılarda fikirlerini göstermek için kullanabildi. Ancak, iki büyük savaş gemisinin maliyetine eşit miktarda kamu parası harcadıktan sonra bile, makinenin tamamını asla inşa etmeyi başaramadı. Babbage, 1800'lerin başında ihtiyaç duyduğu vites sayısını yeterli doğrulukla yapabilecek birini bulamadı. Hassas işlemenin ortaya çıkmasından sonra bile, çalışan bir Fark Motoru'nun inşa edilmesi 1990'lara kadar beklemek zorunda kaldı. YouTube'da, Mountain View'daki Bilgisayar Tarihi Müzesi'ne ödünç verilen ve çalışan bir Fark Motoru'nu gösteren aşağıdaki videoyu izlemenizi tavsiye ederiz.

Babbage, çok daha güçlü ve esnek bir makinenin inşa edilebileceğini fark ettiğinde, sonunda Fark Motoru'na olan ilgisini kaybetti. Analitik Motoru, bugün Babbage'ın mekanik bilgisayarı olarak bildiğimiz makineydi. Analitik Motor, Fark Motoru'nda kullanılan aynı dişli sütunlarına dayanıyordu, ancak Fark Motoru yalnızca sekiz sütuna sahipken, Analitik Motor'da daha yüzlerce sütun olması gerekiyordu. Analitik Motor, Jakarlı Tezgah gibi delikli kartlar kullanılarak programlanabilir ve çarpma, bölme, toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilir. Bu işlemlerden birini gerçekleştirmek için, makinenin "değirmen" adı verilen bir bölümü kendisini uygun konfigürasyona yeniden düzenler, veri depolama için kullanılan diğer sütunların işlenenlerini okur ve ardından sonucu başka bir sütuna geri yazar.

Lovelace, makineyi, yapım aşamasında inceleme şansı yakaladı ve bu çalışmanın karşısında büyülendi. Babbage'den bu makinenin planlarının kopyasını istemişti, çünkü nasıl çalıştığını iyice anlamaya kararlıydı. Analitik Motor'un devrim niteliğindeki özelliği, delikli kartlardaki talimatları değiştirerek, bu bilgiye göre işleyişini değiştirebilmesiydi. Analitik Motor, aslında tamamlanmamış olmasına rağmen, bilgisayar olarak adlandırılmayı hak eden ilk makineydi.

Babbage, yeni makinesini Analitik Motor olarak adlandırdı; çünkü matematiksel analize benzer bir şey yapacak kadar güçlüydü. Fark Makinesi bir polinomu tablo haline getirebilirken; Analitik Motor, örneğin başka bir ifadenin polinom genişlemesinin katsayılarını hesaplayabilirdi. İnanılmaz bir makineydi; ancak İngiliz hükümeti bu cihazın yapımına fon sağlamayı reddetti. Bu yüzden Babbage, fikrine destek bulmak için yurtdışına, İtalya'ya gitti.

Lovelace'in Çeviri Notları ve Yazılımın İcadı

Torino'da Babbage, İtalyan mühendis ve geleceğin başbakanı Luigi Menabrea ile bir araya geldi. Menabrea'yı Analitik Motor'un neler başarabileceğinin bir taslağını yazmaya ikna etti. 1842'de Menabrea, konuyla ilgili Fransızca bir makale yayınladı. Menabrea'nın makalesi, Fark Motoru'nun nasıl çalıştığına dair kısa bir genel bakış sağladı, ardından Analitik Motor'un nasıl çok daha üstün bir makine olacağını gösterdi.

Tüm Reklamları Kapat

Ertesi yıl Lovelace, Menabrea'nın makalesinin İngilizceye çevirisini yayınladı. Beklenmedik bir şekilde bu çeviri, Lovelace'ın bilgisayar programcılığına atacağı ilk adım olacaktı. Çünkü Lovelace, makaleye kendi notlarından binlerce kelime ekledi. Lovelace, Analitik Motor'un kapsamlı bir matematiksel işlemler dizisini gerçekleştirebileceğini fark etti. Böyle bir sekansla ilgili bir örneği de notlarına karaladı: Bernoulli sayılarının nasıl hesaplanacağına yönelik bir algoritmayı... Bilgisayar tarihçileri tarafından bu algoritma, tarihin ilk bilgisayar programı olarak kabul edilir. Analitik Motor'un, "sayı dışında başka şeyler" üzerinde, örneğin müzik notaları gibi daha soyut kavramlar üzerinde işlem yapmak için kullanılabileceğini bile tahmin etti! Bu günümüzdeki bilgisayarların rahatlıkla yapabildiği bir şeydir.

Lovelace'tan söz ederken bazen sadece "notlar" yayınlamasından ötürü bu katkısı küçümsenmeye çalışılır. Şu, unutulmamalıdır: Lovelace'in orijinal makaleye eklediği notları, makalenin kendisinden üç kat daha uzundu! Lovelace'in notları, Analitik Motor'u ve Babbage'nin kendisini anladığını ve dahası, bilgisayarların işlyeşini kavradığını açıkça ortaya koydu. Şu anda ilk bilgisayar programı olarak kabul edilen Bernoulli sayılarını hesaplamak için makineyi programlayacak veri girişini önerdi. Ayrıca bu çalışmaları, 1843'te bir İngiliz bilim dergisinde yayınlandı. Lovelace, yayında "Augusta Ada Lovelace" kelimelerinin baş harflerini, yani "A.A.L." harflerini kullandı.

Bunun da ötesinde Lovelace, eşi görülmemiş bir vizyonerdi! Lovelace notlarında, cihazın harfleri ve sembolleri sayılarla birlikte işleyebilmesi için kodların nasıl oluşturulabileceğini oldukça detaylı bir şekilde açıklıyordu. Ayrıca, motorun bir dizi talimatı tekrarlaması için, bilgisayar programlarının bugün kullandığı, "döngü" olarak bilinen bir işlemi teorileştirdi. Lovelace, makalede birçok diğer ileri görüşlü kavramın da temellerini attı.

Ne yazık ki Lovelace'in makalesi, o hayattayken çok az ilgi gördü; çünkü çağdaşı olan kimse, Lovelace kadar vizyoner değildi. Lovelace, sayıların niceliklerden daha fazlasını temsil etmek için kullanılabileceğini ve sayılarla temsil edilebilecek herhangi bir veriyi değiştirmek için sayıları işleyebilen bir makine yapılabileceğini anlamıştı (buna bugün "bilgisayar" diyoruz). Analitik Motor gibi makinelerin müzik bestelemek, grafik üretmek ve bilime faydalı olmak için kullanılabileceğini tahmin etti. Bu çalışmaların hepsi, ölümünden yaklaşık 100 yıl sonra gerçek olacaktı!

Tüm Reklamları Kapat

Bernoulli Sayılarının İşleyişi ve Önemi

Tamsayıların toplamının nasıl hesaplanacağına dair genel bir yöntem bulmaya ilişkin yıllarca çeşitli çalışmalar yapıldı. 1705'te ölen İsviçreli matematikçi Jakob Bernoulli'nin ölümünden sonra yayınlanan çalışmasında, pratik bir genel çözüm belirtilmişti. Bernoulli, ilk nn pozitif tamsayıların toplamlarının, birinci, ikinci ve üçüncü güçlerini hesaplamak için formülleri türeterek işe başladı.

Pascal Üçgeni'ni kullanan Bernoulli, bu polinomların öngörülebilir bir model izlediğini fark etti. Esasen, Bernoulli, her terimin katsayılarını iki faktöre indirdi; bunlardan biri Pascal Üçgeni'ni kullanarak belirleyebilirdi ve diğeri, polinomdaki tüm katsayıların her zaman bire eklediği ilginç özellikten türetebilirdi. Her bir terime eklenmesi gereken üssü bulmak hiç sorun olmadı, çünkü bu da tahmin edilebilir bir model izledi. Toplamlar kuralı kullanılarak hesaplanması gereken her katsayının faktörü, Bernoulli sayıları olarak bilinen bir dizi oluşturdu.

Bernoulli’nin keşfi, herhangi bir kuvvet için ilk pozitif nn tamsayıların toplamını hesaplamanın artık önemsiz olduğu anlamına gelmiyordu. İkinci kuvvete yükseltilmiş ilk pozitif nn tamsayıların toplamını hesaplamak için, ikinci Bernoulli sayısına kadar her Bernoulli sayısını bilmek gerekirdi. Her Bernoulli sayısı, ancak önceki Bernoulli sayıları biliniyorsa hesaplanabilirdi. Ancak Bernoulli sayılarının uzun bir serisini hesaplamak, sırayla her bir güçler toplamı formülünü türetmekten önemli ölçüde daha kolaydı, bu nedenle Bernoulli'nin keşfi, matematik için büyük bir ilerlemeydi. Bernoulli sayılarını daha iyi anlamak için şu video izlenebilir:

İşte Lovelace, Analitik Motor'u kullanarak bu sayıların otomatik olarak hesaplanabileceğini öngörmüş ve bunun nasıl yapılabileceğine yönelik bir algoritma geliştirmişti. Babbage, Lovelace'in katkılarından o kadar etkilendi ki, ona "Sayıların Büyücüsü" adını verdi.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Sisters Kardeşler

Hermann Kermit ölecek. Commodore emri verdi, Eli ve Charlie Sisters kardeşler gerekeni yapacak.

Altına hücum Amerikası’nın şöhretli tetikçileri onlar. Öldürmek Charlie’nin doğasında var; sevdiği işi yapıyor. Eli ise fazla geveze bir vicdana sahip bir katil için. “Belki başka türlü bir hayat mümkündür?” Bu soru dönüp duruyor Eli’ın zihninde, Kermit’in izinde Kaliforniya’daki altın madenlerine doğru yolculukları boyunca. Artık emin, bu onun son işi olacak. Hermann Kermit herhangi bir iş olsaydı keşke.

Eleştirmenler tarafından geçtiğimiz yılın en iyi kitaplarından biri kabul edilen Sisters Kardeşler, tam Coen Kardeşler’in yazacağı türden bir Western; garip, haşin, çıplak, komik, üzücü –insan doğasını süslemeden, saklamadan, olduğu gibi sergiliyor. Patrick deWitt, birbirlerine kan, şiddet ve sevgiyle bağlı iki kardeşin öyküsünü muhteşem bir üslupla aktarıyor.

Devamını Göster
₺87.00
Sisters Kardeşler

Lovelace'in vizyonerliğini, günümüzden bir örnekle de anlayabilirsiniz: Microsoft'un kuruluş hikayesi, kuşkusuz "bilgi işlem" tarihinin en önemli olaylarından biridir. 1975'te Paul Allen ve Bill Gates; Altair mikro bilgisayarı için yazmış oldukları; BASIC programlama dilini göstermek için Albuquerque'ye gitmişlerdi. Çalışan bir Altair'i (mikrobilgisayar) olmadığı için, Allen ve Gates yazılımlarını, Harvard'ın bilgisayar sisteminde yazıp çalıştırdıkları bir emülatör kullanarak test ettiler. Bir emülatör, bir bilgisayar sisteminin (ana bilgisayar) başka bir bilgisayar sistemi (konuk olarak adlandırılır) gibi davranmasını sağlayan donanım veya yazılımdır. Allen ve Gates'in Dünya'yı değiştirecek BASIC yorumlayıcılarını (İng: "interpreter") yazmadan 1 asırdan fazla zaman önce, Ada Lovelace bir bilgisayar programını tamamen zihninden yazıp yayınlamıştı! Tabii Lovelace'in programı maalesef o zamanlarda çalıştırılamadı; çünkü onu çalıştıracak bilgisayar henüz inşa edilmemişti!

Lovelace'ın Makalesi ve Kitabı

Lovelace'in Dünyanın ilk bilgisayar algoritması olarak kabul edilen satırları içeren öncü makale notlarının nadir bir ilk baskısı, 23 Temmuz 2018 Pazartesi günü bir müzayede ile 95.000 pound (125.000 $) karşılığında satıldı. Açık artırmaya çıkarılan makalesi, hesaplamanın doğası ve potansiyeli hakkında geniş kapsamlı bilgiler vermek için, Babbage'nin o dönemde inşa edilmemiş icadının, dolayısıyla Lovelace'i sınırlandıran dönemin teknolojisinin çok ötesine geçiyordu.

Müzayede evi Moore Allen & Innocent'ten müzayedeci Philip Allwood, Lovelace’ın makalesini "modern zamanlardan önce dijital bilgi işlem tarihindeki tartışmasız en önemli makale" olarak nitelendirdi. Moore Allen & Innocent müzayede evine göre, Lovelace'in makalenin basılmış olduğu kitabın bilinen sadece altı ciltli kopyası bulunuyor.

Ada Lovelace, Charles Babbage'nin kitabına katkıda bulundu
Ada Lovelace, Charles Babbage'nin kitabına katkıda bulundu
New Atlas

İlk olarak 1843'te yayınlanan kitap, Lovelace'ın İtalyan matematikçi L. F. Menabrea'dan, Charles Babbage’ın bilgisayar makinesi planlarını tartışan çevirisini içeriyor. Ayrıca, bazı uzmanlar tarafından ilk bilgisayar programı olarak kabul edilen çığır açan bir algoritma içeren açıklayıcı notların yanı sıra düşüncelerini de içeriyor. Kitapta, Lovelace'in eşi Dr. William King'e olduğu düşünülen ek el yazısı notlarla birlikte, "Çevirmen Notları ile" yazılı satırın hemen altında, başlık sayfasında "Lady Lovelace" yazılıdır.

Lovelace'in bilgisayar bilimi alanına katkıları ne yazık ki 1950'lere kadar keşfedilmemiştir. Çalışmalarını ve fikirlerini içeren notları, B. V. Bowden tarafından, 1953'te "Faster Than Thought"ta yeniden yayınlandı. Ölümünden sonra, çalışmaları birçok kez onurlandırıldı. 1980 yılında, ABD Savunma Bakanlığı, Lovelace'ın ölümünden sonra, yeni geliştirilen bir bilgisayar diline "Ada" adını verdi. Her yıl Ekim ayının ikinci Salı günü, kadınların bilime, teknolojiye, mühendisliğe ve matematiğe (STEM) katkıları Ada Lovelace Günü'nde kutlanmaktadır.

Lovelace'in Ölümü

Ada, 1835'te William King ile evlendi. William King'in, evlendikten 3 yıl sonra Lovelace Kontu olmasıyla, Ada; Lovelace Kontesi unvanını aldı. Atları çok seviyorlardı. Üç çocukları oldu. William, karısının akademik çabalarını destekledi. Lovelace ve kocası, büyük fizikçi Michael Faraday ve yazar Charles Dickens de dahil olmak üzere, zamanın birçok ilginç zihniyle bir arada vakit geçiriyorlardı.

Ancak Lovelace'in sağlığı, 1837'de bir kolera nöbeti geçirdikten sonra kötüye gitti. Astım ve sindirim sistemi ile ilgili kalıcı sorunları vardı. Doktorların uyguladığı tedavilerin de etkisiyle, ruh hali değişimleri ve halüsinasyonlar yaşadı. Lovelace, 27 Kasım 1852'de Londra'da rahim kanserinden öldü. Babasının yanına, İngiltere'nin Hucknall kentindeki St. Mary Magdalene Kilisesi'nin mezarlığına gömüldü.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
18
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 09:31:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10442

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Günal, et al. Ada Lovelace Kimdir? Bilgisayarın Olmadığı Bir Çağda İlk Bilgisayar Algoritmasını Geliştiren Bir Vizyoner!. (8 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10442
Günal, A., Bakırcı, Ç. M. (2021, May 08). Ada Lovelace Kimdir? Bilgisayarın Olmadığı Bir Çağda İlk Bilgisayar Algoritmasını Geliştiren Bir Vizyoner!. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10442
A. Günal, et al. “Ada Lovelace Kimdir? Bilgisayarın Olmadığı Bir Çağda İlk Bilgisayar Algoritmasını Geliştiren Bir Vizyoner!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 08 May. 2021, https://evrimagaci.org/s/10442.
Günal, Alev. Bakırcı, Çağrı Mert. “Ada Lovelace Kimdir? Bilgisayarın Olmadığı Bir Çağda İlk Bilgisayar Algoritmasını Geliştiren Bir Vizyoner!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 08, 2021. https://evrimagaci.org/s/10442.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.