Dünya Yüzeyini Oluşturan Plakalar

Yazdır Dünya Yüzeyini Oluşturan Plakalar

Günümüzde üzerinde yaşadığımız kıtaları ve denizlerin üzerinde durduğu okyanus tabanlarını oluşturan, toplamda 12 civarında plaka bulunmaktadır. Bu plakalar, Dünya'nın en dış yüzeyini kaplarlar ve çukur kısımları sularla doludur (okyanuslar), yüksek kısımları ise kıtaları oluşturur. Yani plakalar sadece kıtalardan oluşmamaktadır.

Görselde bu 12 farklı plaka isimleriyle ve sınırlarıyla birlikte verilmiştir. Burada verdiğimiz görselle kıyaslarsanız, plaka sınırlarının fay hatlarıyla tam olarak örtüştüğünü göreceksiniz.

Bu plakalar, yer kabuğunun altındaki magma hareketleriyle, daha sonra açıklayacağımız bir şekilde sürekli hareket ederler ve bu hareket sırasında üzerlerindeki kıtalar ve okyanuslar tabanları da, plakalarla birlikte doğal olarak hareket ederler. Bu hareketler kimi zaman yılda 1 santimetre kadar küçük olabildiği gibi, kimi zaman yılda 10 santimetre kadar hızlı olabilir. Aşağıda, bu plakaların 1 yıllık ortalama hareketlerini santimetre cinsinden verdik:

  • Antarktika   ~2.05
  • Afrika          ~2.15
  • Arap            ~4.65
  • Karayip       ~2.45
  • Cocos          ~8.55
  • Avrasya       ~0.95
  • Hindistan     ~6.00
  • Nazca           ~7.55
  • K. Amerika  ~1.15
  • Pasifik          ~8.10
  • Filipin          ~6.35
  • G. Amerika  ~1.45

Görselde, oklarla günümüzdeki plaka hareketleri verilmiştir. Plakaların bu hareketi sonucu, komşu plakalar birbirinden uzaklaşabilir (divergence: ıraksama), birbirine yaklaşabilir (convergence: yakınsama), birbirleriyle çarpışabilir ve birbirlerine sürtünerek paralel ama zıt yönlerde ileleyebilirler. Bunların her biri, daha sonra bahsedeceğimiz farklı durumlara sebep olur. Kısaca, çarpışmalar depremleri, volkanik aktiviteyi ve dağları oluştururken, uzaklaşmalar yeni plakaların alttan gelen magmanın soğumasıyla oluşmasını sağlar.

Plakaların sayısı kısa zaman dilimlerinde sabittir; ancak incelenen zaman dilimi arttırıldıkça, plaka sayısı da değişecektir. Çünkü sürekli bazı plakalar diğerleriyle çarpışarak onun altına girer ve magmanın içinde kalarak erir; uzaklaşmalar sonucu açılan boşluklardan gelen magmanın yüzeyde soğumasıyla ise yeni plakalar oluşabilir. Dolayısıyla Dünya da, Evren'deki her şey gibi dinamik ve değişkendir. Bu değişimler hissedemeyeceğimiz ve tek bir ömür içerisinde göremeyeceğimiz kadar yavaş olsalar da...

6 Yorum

Giriş




Tavsiye Edilenler

Bilim Eğlencelidir!

En Aktif Yazanlar

İnsan Türüyle İlgili Gerçekler