Zift Damlası Deneyi: Guinness Rekorlar Kitabı'nda da Yer Alan, Dünyanın En Uzun Süreden Beri Devam Eden Laboratuvar Deneyi!

Zift Damlası Deneyi: Guinness Rekorlar Kitabı'nda da Yer Alan, Dünyanın En Uzun Süreden Beri Devam Eden Laboratuvar Deneyi!
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
6,444 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Queensland Üniversitesi Matematik ve Fizik Bölümü; matematik, fizik ve istatistik alanlarında sayısız araştırmaları ve yenilikçi öğretim prensipleriyle uluslararası bir üne sahipken, aynı zamanda ünlü Zift Damlası Deneyi (İng: "Pitch Drop Experiment") isimli deneye de ev sahipliği yapmaktadır. Deney, Guinness Rekorlar Kitabı'nda "Dünya'nın en uzun süredir devam eden laboratuvar deneyi" olarak listelenmiştir.

Queensland Üniversitesi'nin ilk fizik profesörü olan Prof. Dr. Thomas Parnell, 1927'de öğrencilerine viskozite (akışkanlık direnci) kavramını öğretmek ve katı gibi görünen bazı maddelerin aslında akışkan olabileceğini göstermek için bir deneye başladı.

Bir zamanlar teknelerde su yalıtımı için kullanılan katranın bir türevi olan zift; bitkilerden, petrolden ve kömür katranından elde edilen, doğal yollarla oluşabileceği gibi imal de edilebilen bir tür kalın, bitüm benzeri bir hidrokarbondur. Oda sıcaklığında sert, hatta kırılgandır ve bir çekiç darbesiyle kolayca parçalanabilir. Ancak Profesör Parnell, görünüşünün aldatıcı olduğuna çoktan ikna olmuş olacak ki ziftin viskozitesini ölçmek için deneyi başlatmıştır.

Bunu başarabilmek için Profesör Parnell, bir zift numunesini ısıtmaya karar vermiştir. Daha sonra, ağzı mühürlenmiş bir cam huniyi ısıtılmış ziftle doldurdu ve 3 yıl boyunca çökelmesi için sabırla bekledi. 1930'da, zift iyice çökeldikten ve soğuduktan sonra, akmaya başlaması için huninin boynundaki mührü kırdı. Huni daha sonra bir cam kubbenin altına yerleştirildi. Aşağıdaki videoda, deney düzeneğini görebilirsiniz.

Reklamı Kapat

Profesör Parnell'in ömrü, sadece ilk iki damlaya tanık olmasına yetti. İlk damla 1938'de, huninin açılmasından sekiz yıl sonra; ikincisi ise 1947'de, huninin açılmasından tam 17 sene sonra düştü. Parnell, ne yazık ki 1948'de hayatını kaybetti. 1930'dan bu yana, deney bozulmadan korundu ve huni, günümüzde hala ders salonunun hemen dışında duruyor.

90 yılda tam olarak 9 damlanın düştüğü bu benzersiz deneyde, ilk yedi damla için ortalama düşüş süresi yaklaşık 8 yıldır. Bununla birlikte, Temmuz 1988'deki yedinci düşüşten bir süre sonra, düşüşler arasındaki süre artmıştır. Sekizinci düşüş, önceki düşüşten 12,3 yıl sonra Kasım 2000'de, dokuzuncu düşüş ise 13,4 yıl sonra Nisan 2014'te gerçekleşti.

Sonradan yapılan incelemeler, damlaların düşüş sürelerinin artmasının sebebinin, binaya takılan klima sistemi olduğunu göstermiştir. Klima sistemi, ziftin maruz kaldığı ortalama sıcaklığı düşürerek, viskoziteyi arttırmıştır. Son damlama, kase, daha önce düşen damlayı temizlemek için hareket ettirildiğinde gerçekleşmiştir.

Deney, Proferör Parnell hayatını kaybettikten sonra Queensland Üniversitesi Matematik ve Fizik Bölümü profesörü olan John Mainstone'un gözetiminde devam etmektedir. 2005 yılında Mainstone ve merhum Thomas Parnell, Ig Nobel Fizik Ödülü'ne layık görülmüştür. Ig Nobel Ödülleri, Nobel Ödülü'nün bir parodisidir ve her yıl sonbaharda yapılır. "En sıradışı ve önemsiz" bilimsel başarıların kutlandığı bu ödül töreninde, insanları güldüren çabalar ve zaferler onurlandırılır. Amaç; alay etmek değil, meraklı bilim insanlarının hayal gücünü onurlandırmaktır. Dolayısıyla, zift damlası deneyi, kesinlikle böyle bir takdiri hak ediyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

2017 Ig Nobel Ödülü kazananları
2017 Ig Nobel Ödülü kazananları

Düşüşü Bir Türlü Gözlenemeyen Damlalar!

Bu deneyin dünyanın en uzun süren deneyi olması dışında en ilginç özelliği, dokuz damlanın hiçbirinin düşüşüne herhangi bir insanın şahit olamamış olmasıdır. Damlalar genellikle oldukça hızlı bir şekilde düşüverir ve bu sırada birinin bakıyor olma ihtimali çok düşüktür.

1938 yılında, kimsenin şahitlik edemediği ilk damlanın düşüşünün ardından, ikinci ve üçüncü damlalar da etrafta kimse yokken düşmüştür. John Maidstone gözetiminde yıllarca devam eden deneyde dördüncü, beşinci ve altıncı damlaların düşüşüne de kimse şahit olamamıştır. Yedinci damla düşmeye yaklaştığında, deneyin başından ayrılmayan Maidstone'un bir talihsizlik sonucu bu düşüşü de kaçırdığı söylenmektedir.

2000 yılında, sekizinci damlanın düşme noktasına geldiğini gözlemleyen bilim insanları, odaya bir kamera yerleştirmiş; fakat kameranın arızalanması sonucu damlanın düşüş anını yine kaçırmışlardır. Seneler sonra; dokuzuncu damla uzadıkça uzamış ve altta bulunan cam kasede birikmiş zifte temas ederek öylece kalmıştır. Kaseyi yavaşça almak isteyen yetkililer, kaseyi hareket ettirdikleri sırada dokuzuncu damla kırılmıştır.

Son 92 yıldır damlaların düşüşlerini kimsenin şahitlik edemediği bu deney, hâlen canlı olarak yayınlanlanmaktadır. Bu yazının yazıldığı sıralarda 8 yıl kadar bir süre sonra düşmesi beklenen 10. damlanın düştüğü tarihi âna şahitlik etmek isterseniz, buradan şansınızı deneyebilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Güldürdü 14
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Bilim Budur! 8
  • Tebrikler! 5
  • İnanılmaz 4
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Stephenson. Explainer: The Pitch Drop Experiment. (09 Kasım 2014). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2021.
  • D. Main. First Success Witnessed In World’s Longest-Running Experiment. (18 Nisan 2014). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2021. Alındığı Yer: Popular Science | Arşiv Bağlantısı
  • University of Queensland. Pitch Drop Experiment. (19 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2021.
  • S. Nadis. (2005). Ig Nobels Hail World's Longest-Running Experiment. Springer Science and Business Media LLC, sf: 938-939. doi: 10.1038/437938b. | Arşiv Bağlantısı
  • Certev. The Pitch Drop Experiment. (19 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2021.
  • J. Webb. Tedium, Tragedy And Tar: The Slowest Drops In Science. (26 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2021. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/07/2021 09:51:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10369

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Sars-Cov-2
Öğrenme Alanı
Evrim Ağacı
Deprem
Botanik
Zehir
Coğrafya
Sağlık Bilimleri
Doğa Gözlemleri
Büyük
Evrimsel Psikoloji
Tedavi
Charles Darwin
Bilim
Besin
Ahlak
Şempanze
Biyoloji
Alan
Safsata
Dişler
Kalp
Oyun
Veri
Teori
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın