Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Zenginleştirilmiş Uranyum Nedir? İran, Bir Atom Bombası Yapımına Ne kadar Yakın?

İran, %20 Oranında Zenginleştirilmiş Uranyum Üretiyor. Peki Bu Ne Anlama Geliyor?

Zenginleştirilmiş Uranyum Nedir? İran, Bir Atom Bombası Yapımına Ne kadar Yakın? Pixabay
Yazar Patrick Pester Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
3,846 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İran hükümetinin resmi haber ajansı İslam Cumhuriyeti Haber Ajansı'nın haberine göre Uranyum zenginleştirme işlemi 4 Ocak 2021 Pazartesi tarihinde İran'daki Fordow nükleer tesisinde başladı.[1] Live Science'ın daha önce yaptığı bir habere göre, %20 oranında bir saflık, devlet başkanı Donald Trump'ın 2018'te geri çekildiği 2015 İran nükleer anlaşması kapsamında izin verilen %3.67 sınırını aşmakta.[2]

Zenginleştirilmiş uranyum nükleer reaktörlerde ve nükleer bomba yapımında kullanılabilmekte, fakat %20 saflık konusu ne kadar kayda değer bir oran? Kaygılı Bilim İnsanları Derneği'ndeki Nükleer Enerji Güvenliği, İklim ve Enerji Programı Direktörü Edwin Lyman, Live Science'a bir e-postada verdiği demeçte şunları söyledi:

%20 bir oran, nükleer silah üretmek için pratik olarak kabul edilen en düşük zenginleştirmedir. Ancak %20'lik bir oran, silahlarda kullanılabilen ve kullanılamayan malzeme hususunda olağanüstü bir ayrım da sağlamamaktadır.

Zenginleştirilmiş Uranyum Nedir?

Uranyum, doğada kendiliğinden bulunan bir radyoaktif elementtir. Yer kabuğunda bulunan uranyum, esas olarak atomik ağırlıklarına bağlı olarak farklılık gösteren iki farklı izotop veya uranyum formundan oluşur. Uranyum-238, uranyum-235'ten daha ağır olmakla birlikte çok daha yaygındır ve doğal uranyumun %99'undan fazlasını oluşturur.

Bununla birlikte, çok daha yaygın olan uranyum-238, çoğu nükleer reaktörde ve nükleer bombalarda kullanılamamaktadır. Bu amaçlar için, uranyum-235 gerekmektedir. Bunun nedeni, daha hafif bu izotopun "fisil" olmasıdır, yani çekirdeği hem nükleer güç hem de bombaların temelindeki nükleer enerji reaksiyonunu başlatmak için kolayca bölünebilmektedir. Bir nötron, bir uranyum-235 atomuna çarptığı an, çekirdek bölünür ve daha sonra diğer uranyum-235 atomlarıyla çarpışan ve zincirleme nükleer fisyon reaksiyonu meydana getiren ek nötronlar yayar. Bu da, ısı ve dolayısıyla enerjiyi meydana getirir.

Reklamı Kapat

Bir nükleer bombada fisyon, enerji dev bir patlamada açığa çıkarılana kadar, süperkritik reaksiyon olarak bilinen olayda devamlı artan bir hızda gerçekleşir. Bu süper kritik reaksiyonu gerçekleştirmek için nükleer enerji üretmek için gerekenden daha yüksek konsantrasyonlarda uranyum-235 gerekmektedir.

Uranyum-238 bölünebilmektedir, ancak bu nükleer zincir reaksiyonunu sürdürmesi mümkün değildir. Fakat, zenginleştirme olarak bilinen karmaşık, kaynak yoğunluklu bir kimyasal işlemle, bir numunedeki bir miktar uranyum-235, uranyum-238'den ayrıştırılabilir ve böylece elementin daha yararlı formunun konsantrasyonunu artırabilir.

Mühendisler önce madenden çıkarılan ve hem uranyum-238 hem de uranyum-235 izotoplarından oluşan uranyum cevheri örneğini gaza dönüştürmek için kimyasal bir reaksiyon kullanırlar. Santrifüjler daha sonra bu gazı yüksek hızlarda döndürür. Bu işlem, daha ağır uranyum-238 izotoplarını tüpün duvarına doğru çeken yoğun bir merkezkaç kuvveti meydana getirir ve daha hafif-235 izotoplarını özütlenecekleri merkeze daha yakın bir noktaya bırakır.

Her seferinde yalnızca küçük bir miktar uranyum-238, gaz uranyum-235 konsantrasyonunu yüz binlerce dönüşle yavaşça artırmak için başka bir tüpe ve sonra başka bir tüpe taşınmadan önce ayrıştırılır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

En yaygın nükleer reaktörler, %3 ila %5 oranında uranyum-235 içerecek şekilde zenginleştirilmiş yakıt kullanmaktadırlar. Nükleer silahlar için uranyum tipik olarak %90'a kadar zenginleştirilmektedir.

Gelgelelim, Lyman'a göre, ille de bu şekilde olacak diye de bir şey yoktur. Lyman, ayrıca, nükleer enerji için yakıt üretmek üzere kurulan bir tesisin nükleer silah malzemesi imal etmek üzere "kolaylıkla yeniden yapılandırılabileceğini" söyledi.

İran Bomba Yapımına Ne Kadar Yakın?

BBC News'e göre İran hükümeti, kendi nükleer programının barışçıl olduğu ve Trump tarafından uygulanan ABD yaptırımlarına karşı misilleme yaptıkları konusunda ısrarcı.

Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olarak da bilinen 2015 İran Nükleer Anlaşması, İran'ın nükleer programının son derece barışçıl kalmasını sağlamak için İran ile beş ülkeden oluşan bir grup (Çin, Fransa, Almanya, Rusya, Birleşik Krallık ve ABD) arasında yapılmıştı. Anlaşma, zenginleştirme faaliyetleri ile araştırma ve geliştirme de dahil olmak üzere İran'ın nükleer programının kapsamını sınırlandırarak, İran'ın nükleer silahlar için yeterli malzeme üretmesi için gereken süreyi en az bir yıla kadar uzatmıştı.

Reklamı Kapat

Lyman, bu sınırlamalar ihlal edilince, nükleer bomba yapma girişimini fark edildiği an ile tek bir bombanın yapılması için gerekli fisil maddenin elde edildiği an arasındaki süre anlamına gelen "Eşik Süresi" (İng: "Breakout Time") olarak bilinen sürenin azaldığını, yani nükleer programlarını mutabık olunanın ötesine geliştirdiklerini ve şayet niyetleri buysa, daha hızlı nükleer silah üretmeye yaklaştıklarını söylüyor. Lyman şöyle diyor:

Tahminime göre, bu noktada bir yıldan daha az bir süre olduğunu söylerdim. Hatta sürecin başından beri 1 yıldan uzun bir süre uzakta olmayabilirler bile.

Lyman, bunun yine de İran'ın nükleer silah üretmeye çalışacağı veya mevcut gelişmelerin tersine çevrilemeyeceği anlamına gelmediğini belirtti.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 5
  • Tebrikler! 4
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ IRNA English. Iran To Produce Uf6 Enriched Uranium In Few Hours: Gov’t Spox. (04 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 21 Ocak 2021. Alındığı Yer: IRNA English | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Letzter. Here's What It Really Means That Iran Enriched Uranium To 4.5%. (09 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 21 Ocak 2021. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/03/2021 06:17:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9998

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Yapay Zeka
Dünya
Toplum
Sahtebilim
Manyetik Alan
Pandemik
Foton
Şehir Hastanesi
Küresel Isınma
Kuantum
Kimyasal Element
Nasa
Eczacılık
Hastalık Dağılımı
Canlı
Madde
Genetik
İstatistik
Nöron Hücresi
Koronavirüs
Hastalık Yayılımı
Evrimleşme
Kan Hastalıkları
Viroloji
Gezegen
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Özgür bir toplum, içinde güvenle sevilmeyen kişi olabildiğiniz toplumdur.”
Adlai Stevenson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku