Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yünlü Mamut Nedir? Ne Zaman Yaşadı ve Ne Zaman Yok Oldu?

Yünlü Mamut Nedir? Ne Zaman Yaşadı ve Ne Zaman Yok Oldu? The New York Times
3 dakika
3,486
Tüm Reklamları Kapat

Çoğumuzun zihninde son buzul periyodu ile özdeşleşmiş bir hayvan olan yünlü mamut, (Mammuthus primigenius) kuzey yarı kürenin soğuk ve kuru düzlüklerinde yaşamış otçul bir memeli türüdür. Yaklaşık 400,000 yıl önce step mamutlarından tür olarak ayrılan yünlü mamutların boyları 2.6 ile 3.4 metre arasında değişirken, ağırlıkları 4-6 ton civarındaydı.

Ne yazık ki dünya üzerinde gezen son yünlü mamutlar, yaklaşık olarak M.Ö. 1700'lerde Wrangel adasında dünyaya veda etmiştir. Artık etrafta göremediğimiz bu canlılar, Proboscidea (Hortumlular) sınıfının Elephantidae (Filgiller) familyasına mensuptu.

Tüm Reklamları Kapat

Yünlü mamutların da dahil olduğu Proboscidea sınıfının ilk üyesi yaklaşık olarak 55 milyon yıl önce Tethys Denizi denilen bölgenin çevresinde ortaya çıktı. Eritherium azzouzorum adı verilen bu tür, sadece 5-6 kg ağırlığında, küçük bir hayvandı. Ancak onun öncülüğünü yaptığı sınıfın üyelerinin vücutları zamanla büyüdü ve dev cüsselere sahip türlere evrimleşti.

Ne var ki, tüm görkemlerine rağmen birçoğu nesillerini devam ettirmek konusunda başarısız oldular. Bugün Proboscidea sınıfının yegâne temsilcileri, Güney Asya ve Afrika’da yaşayan fillerdir. Bu türlerden biri olan Asya fillerinin şu anda hayatta olan türler arasında yünlü mamutların en yakın akrabası olduğunu söyleyebiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

Wikipedia

Yünlü mamutlar, Buzul Çağı koşullarındaki soğuk ve kuru tundralara çok iyi uyum sağlamışlardı. Vücutlarını kaplayan kalın kürkleri ve derilerinin altındaki yağ tabakasının yanı sıra, akrabaları olan fillere göre daha küçük kulaklara sahip olmaları da onları soğuğa karşı koruyan etkenlerdi. Üstelik kocaman dişleri sayesinde önlerindeki engelleri aşıp yiyecekleri bitkilere kolaylıkla ulaşmaları mümkündü. Bu eğimli dişlerin boyu ortalama 2.5 metre olmakla birlikte, bazıları 4 metrenin üzerine bile çıkabiliyordu.

Bilim insanları, ağaçların halkalarına benzer şekilde yünlü mamutların dişlerindeki halkalara bakarak onların yaşını belirleyebilirler. Hatta bu halkalar bize, ait olduğu hayvanın hangi mevsimde öldüğü hakkında bile fikir verebilir.

WBUR

Yünlü mamutlar hakkında en heyecan verici durumlardan biri, insanlarla aynı zaman diliminde yaşamış olmalarıdır. Buzul çağı boyunca çizilmiş olan mağara resimlerinden bu iki türün çok fazla etkileşim halinde olduklarını anlıyoruz. Yünlü mamutlar insanlar için hem et ve deri hem de barınacakları barakaların yapımında kullanılan malzemelerin sağlanmasında yararlanılan bir kaynak oldu. Bu nedenle bu dev hayvanların Homo sapiens’in toplumsal gelişim sürecinde önemli bir rol oynadıklarını söyleyebiliriz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ne yazık ki yünlü mamutların popülasyonu yaklaşık 40,000 yıl önce azalmaya başladı ve 3,700 yıl kadar önce de tamamen tükendi. Bu yok oluşun olası nedenleri arasında iklim değişikliği, mamutların beslendiği bitki örtüsündeki farklılaşma ve antropojenik (insan kaynaklı) etkiler üzerinde duruluyor.

Yünlü mamutların soyu tükenmiş olsa da bu onlar için gerçek anlamda bir son olmayabilir. Zira bilim insanları onları yeniden hayata döndürmek için çalışmalara başladılar bile. Bu, Jurassic Park’tan aşina olduğumuz dinozorları canlandırma konseptine göre daha gerçekçi bir hedef. Çünkü mamutlar ortadan kalkalı oldukça kısa bir süre geçti. Bu yüzden onlara ait kullanılabilir kalıntılar kolaylıkla bulunabiliyor.

Bu kalıntılara örnek olarak Sibirya ve Alaska bölgelerinde açığa çıkarılan, donmuş haldeki yünlü mamut cesetleri verilebilir. Bu kalıntılar mamutların türdiriltimi üzerinde çalışan bilim insanlarının elini güçlendiriyor. Ancak son Buzul çağının simgesi haline gelen bu büyük memeli türünü tekrar dünyaya getirme konusunda etik çekinceleri olanlar da var. Fillerin yünlü akrabalarının eskisi gibi yeryüzünde yürüyüp yürüyemeyeceği sorusunun yanıt bulması için biraz zamana ihtiyacımız var gibi görünüyor.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
14
0
  • Alıntılı Paylaş
  • Tekrar Paylaş
  • Alıntılı Paylaşımları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. J. Stuart. (2005). The Extinction Of Woolly Mammoth (Mammuthus Primigenius) And Straight-Tusked Elephant (Palaeoloxodon Antiquus) In Europe. Quaternary International, sf: 171-177. doi: 10.1016/j.quaint.2004.04.021. | Arşiv Bağlantısı
  • D. Nogués-Bravo, et al. (2008). Climate Change, Humans, And The Extinction Of The Woolly Mammoth. PLOS Biology, sf: e79. doi: 10.1371/journal.pbio.0060079. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/02/2024 23:52:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12992

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kedigiller
Göğüs Hastalığı
Kitlesel Yok Oluş
Uygulama
Üreme
Siyah
Modern
Genel Halk
Canlılık
Nöron
Mikrobiyoloji
Sağlık
Yavru
Sinaps
Doğa Olayları
Filogenetik
Antikor
Nükleer
Hastalık Kataloğu
Evrim Tarihi
Sıvı
Yeşil
Malzeme
İlaç
Burun
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Duvarın İçinden Geçebilen Oyuncak Nasıl Çalışıyor? | Sihirli Kılıç!
Duvarın İçinden Geçebilen Oyuncak Nasıl Çalışıyor? | Sihirli Kılıç!
Bu Takviyeyi İçin, Bebekleri Kurtarın!
Bu Takviyeyi İçin, Bebekleri Kurtarın!
Evrenin Yaşını Nereden Biliyoruz?
Evrenin Yaşını Nereden Biliyoruz?
Batarya Gizemi: Modern Piller Nasıl Çalışıyor ve Neden Bu Kadar Az Gidiyor?
Batarya Gizemi: Modern Piller Nasıl Çalışıyor ve Neden Bu Kadar Az Gidiyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Can, et al. Yünlü Mamut Nedir? Ne Zaman Yaşadı ve Ne Zaman Yok Oldu?. (10 Ocak 2024). Alındığı Tarih: 25 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12992
Can, M., Kayalı, Ö. (2024, January 10). Yünlü Mamut Nedir? Ne Zaman Yaşadı ve Ne Zaman Yok Oldu?. Evrim Ağacı. Retrieved February 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12992
M. Can, et al. “Yünlü Mamut Nedir? Ne Zaman Yaşadı ve Ne Zaman Yok Oldu?.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 10 Jan. 2024, https://evrimagaci.org/s/12992.
Can, Mümin. Kayalı, Ögetay. “Yünlü Mamut Nedir? Ne Zaman Yaşadı ve Ne Zaman Yok Oldu?.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, January 10, 2024. https://evrimagaci.org/s/12992.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close