Waitomo Mağaraları: Biyolüminesan Sivrisinek Larvalarının Şölene Çevirdiği Bir Doğa Harikası!

Waitomo Mağaraları: Biyolüminesan Sivrisinek Larvalarının Şölene Çevirdiği Bir Doğa Harikası!
Waitomo Mağarası
Tom Archer
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,114 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Yılda yarım milyondan fazla insan tarafından ziyaret edilen Waitomo Mağaraları, Yeni Zelanda'da, Auckland'ın yaklaşık 220 km güneyinde bulunuyor. 1888'de Maori halkının Kawhia Kabilesi'nin reisi olan Tane Tinorau tarafından keşfedilen mağaraların ismi, Maori dilinde wai ("su") ve tomo ("oyuk") sözcüklerinden geliyor. Elinde meşaleyle mağarada ilerleyen Tinorau, tavanın gece gökyüzündeki gibi ışıldadığını görünce çok beğenmiş ve eşi Huti'yle beraber 1889 yılında turistler için mağara keşif gezileri düzenlemeye başlamış. Günümüzde hala mağaradaki rehberlerin büyük bir çoğunluğu Tinorau ve ailesinin soyundan geliyor.

Aşağıdaki videoyu izleyerek Waitomo Mağaraları'nda bir tura çıkabilirsiniz.

Tinorau'yu büyüleyen ışımalara sebep olan böcekler, fungus ile beslenen küçük mantar sivrisineği (İng: "fungus gnat") larvaları. Larvalar yumurtadan çıktıktan hemen sonra mağara tavanından aşağı sarkan parlak, küre şeklinde yapışkan ağlar örmeye başlar. Bu böceklerin kuyruğunda bulunan özelleşmiş Malpighi Kanalcığında ise mavi renkte ışık üretilir.

Reklamı Kapat

Mağarada yaşayan diğer böcekler, karanlıkta mantar sivrisineği tarafından kurulmuş yapışkan tuzakları fark edemez, fakat mavi ışığı görür. Işığa yönelen av, yapışkan ağa yakalanır ve mantar sivrisineğine sadece tuzağını yukarı çekip avının tadını çıkarmak kalır. Bu iplikler, böceklere verilen “parlak örümcek-solucan” anlamındaki Latince isme de (Arachnocampa luminosa) ilham kaynağı olmuş.

A. luminosa Avını Cezbetmek İçin Kullandığı Mavi Işığı Nasıl Üretiyor?

Mantar sivrisinekleri, kimyasal reaksiyon sonucu açığa çıkan ışığı kullanır; yani biyolüminesans yapar. Biyolüminesans yapan ("biyolüminesan") canlılar, genelde lüsiferin molekülünün lüsiferaz enzimi tarafından katalize edilen yükseltgenme reaksiyonu sayesinde ışık üretir. Bilinen kırktan fazla biyolüminesans sistem, lüsiferinin yapısal ve lüsiferazın reaksiyon mekanizmasındaki değişikliklere dayanıyor.

Yeni Zelanda’daki Otaga Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı tarafından yürütülen araştırmada, mantar sivrisineğinin kullandığı lüsiferin ve lüsiferaz moleküllerinin belirlenmesi amaçlandı. Ekip, A. luminosa’da ışık üretimine yarayan organı izole ederek çeşitli biyokimyasal ve kütle spektrometresi analizleri uyguladılar. Çalışmalar sonucunda böcekte bulunan lüsiferazın ateş böceğine benzer şekilde ANL süperailesine ait olduğu, lüsiferinin ise tirozin (Tyr) ve ksantürenik asit (XA) gruplarını içeren yeni tip bir lüsiferin olduğu belirlendi. Araştırmacılar şöyle yazıyor:

Mantar sivrisineklerinin ve ateş böceklerinin kullandığı biyolüminesans sistemleri de evrimsel olarak farklı kökenlere sahiptir. Diptera takımından olan mantar sivrisinekleri ve Coleoptera takımından olan ateş böcekleri yaklaşık 330 milyon yıl önce birbirinden ayrılmıştır.
A. luminosa'nın damla şeklindeki ağları ve kuyruk kısmında üretilen mavi ışık
A. luminosa'nın damla şeklindeki ağları ve kuyruk kısmında üretilen mavi ışık
iNaturalist

A. luminosa’nın Tuzak Olarak Kullandığı Ağın Özelliği Nedir?

Arachnocampa cinsine ait böcekler, nemin yüksek ve hava hareketinin düşük olduğu yerlerde yaşar. Bu özelliklere sahip habitatları tercih etmelerinin bir nedeni de av yakalamak için kullandıkları ağın yapısıyla ilgilidir.

Waitomo Mağaraları'ndan toplanan A. luminosa ağ örneklerinin, örümcek ağlarından farklı olarak iki katlı bir yapıya sahip olduğu saptandı. Bu ipliklerde, tuz ve üre gibi çeşitli bileşenlere sahip bir katman ve onu çevreleyen bir su tabakası bulunuyor. İpliklerin katmanlı yapısı mantar sivrisinek larvalarının diğer böcek ağlarından daha yapışkan bir ağa sahip olmasını sağlıyor. Nemin az olduğu ortamlarda ise dışta bulunan su tabakasının büyük bir kısmı buharlaşıyor. Bu nedenle yüksek nem, larvaların avlanması için gerekli bir koşuldur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

A. luminosa'nın tuzağına takılan bir böcek
A. luminosa'nın tuzağına takılan bir böcek
iNaturalist

Keşfinden bu yana yılın her döneminde ziyaretçi kabul eden Waitomo Mağaraları, sadece etkileyici doğasıyla değil aynı zamanda A. luminosa’nın büyüleyici ışık oyunlarıyla da turistleri cezbetmeye devam ediyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 2
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/10/2021 22:44:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9747

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
İnsanlık
Kertenkele
Eğilim
Meteor
Teknoloji
Aslan
Balıklar
Eğitim
Hamile
Retrovirüs
Genel Halk
Parazit
Darwin
Çağ
Kan Hastalıkları
Doğa
Doğa Yasası
Radyasyon
Avcı
Mistik
Biyocoğrafya
Kedigiller
Ölüm
Factchecking
Yatay Gen Transferi
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın