Üçlü Nokta: Maddenin Üç Halinin Buluşması

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Sizce bir sıvı aynı anda hem kaynayıp hem de donabilir mi? Üçlü nokta esnasında bu gayet mümkün!

Maddenin hallerini bilmeyenimiz yoktur: Katı, sıvı ve gaz. Bir de plazma hali. (Plazma, maddenin aşırı ısınması sonucu iyonların ve elektronların serbestçe dolaşabildiği duruma denir.) Bunların haricinde çok koşullarda gerçekleşen Bose-Einstein Yoğunlaşması gibi maddenin diğer halleri de bulunur. (Bose-Einstein Yoğunlaşması için şu yazımıza bakılabilir: evrimagaci.org/photo/tr/maddenin-siradisi-hali-bose-einstein-yogunlasmasi">Evrim Ağacı) Ancak biz burada yazımızın konusuyla ilgili olarak sadece katı, sıvı ve gaz hallerinden bahsetmekle yetineceğiz.

Gündelik hayatımızda en aşina olduğumuz maddelerden biri olan su, katı haldeyken “buz”; gaz haldeyken “buhar”; sıvı haldeyken, elbette, “su”dur. Peki bir maddede üç halin (katı, sıvı ve gaz) aynı anda gözlenebileceğini biliyor muydunuz? İşte bu üç halin, akıl almaz şekilde, aynı anda bir arada bulunmasına “üçlü nokta” diyoruz.

Üçlü nokta esnasında bir sıvı aynı anda hem kaynar hem de donar. Peki bu nasıl mı olur? Aslında bu durum, sıcaklığın ve basıncın maddenin üç halini bir denge (termodinamik denge) durumunda tutmasından kaynaklanır. Diğer bir deyişle üçlü nokta, maddenin herhangi bir halinin bir diğerine dönüşmeye çalışmadığı durumu anlatır. Şöyle ki kaynayan sıvı, yüksek enerjiye sahip moleküllerin gaz olarak yükselmesine sebep olur fakat bu durum, aynı anda, kaynayan sıvının ısısını düşürerek sıvının donmasını sağlar. Bu çevrim, söz konusu madde kendisi için geçerli üçlü nokta sıcaklık ve basınç değeri koşulu altında olduğu sürece devam eder.

Aşağıdaki videoda üçlü nokta civarında sikloheksan (Cyclohexane) maddesinin katı, sıvı ve gaz halleri arasındaki müthiş dansı izleyebilirsiniz. Tam üçlü nokta esnasında ise bu maddeyi hem donuk hem de kaynar vaziyette görebilirsiniz. (Sikloheksanın üçlü nokta sıcaklık ve basınç değeri 6,33 °C, 5.388 kilopaskaldır.)

Su için üçlü nokta sıcaklık ve basınç değeri 0,01°C ve .006 atm basıncı olup suyun üç halini bir arada görmek için ise aşağıdaki videoya göz atabilirsiniz. (Video dili İngilizcedir.)

 

Düzenleyen: Şule Ölez 

Görsel: Youtube

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. Curiosity
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

 

Maddenin Sıradışı Hali: Bose-Einstein Yoğunlaşması

Evrim Ağacı'nın 2. Kitabı: ''Evrenin Karanlığında Evrimin Işığı''

Yazar

Ayşegül Şenyiğit

Ayşegül Şenyiğit

Yazar

Evrim Ağacı'nın genel editörü, popüler bilim yazarı ve çevirmenidir. İstanbul Üni. İngiliz Dili ve Edebiyatı mezunudur. Yıldız Teknik Üni. Yabancı Diller Yüksek Okulunda İngilizce öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim