Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Süper Organizma Nedir?

Süper Organizma Nedir? Mental Floss
9 dakika
5,405
Tüm Reklamları Kapat

Not: Aşağıda okuyacağınız metin, Bert Hölldobler ve E.O. Wilson tarafından yazılan Superorganism (Süper Organizma) isimli kitaptan tanıtım amaçlı bir alıntıdır.

İnsanlığın doğuşundan bir milyon yıl önce bir grup uzaylı bilim insanının yaşam türlerini araştırmak için Dünya’ya ayak bastığını hayal edin. Gelen ilk bilgi şüphesiz aşağıdaki gibi olurdu: Bu gezegen en az 20,000 türü temsil eden ve 1,000 trilyondan fazla sayıda oldukça sosyal canlılarla dolup taşmaktadır! Son rapor herhalde aşağıdaki önemli maddeleri içerirdi:

  • Bu oldukça sosyal canlıların çoğu 6 bacaklı, kafalarında iki antenli ve 3 vücut bölümüne sahip, hepsi karada yaşayan böceklerdir.
  • Gerekli sayıya ulaştıklarında her koloni, türlerine göre 10'dan 20 milyona kadar üyeye sahip olabilir.
  • Her koloninin üyeleri iki temel sınıfa ayrılır: bir ya da az sayıda doğurgan ile sayıca daha fazla olup işi fedakarca yürüten işçiler ve kural olarak yavrulama girişiminde bulunmayanlar.
  • Koloni türlerinin büyük çoğunluğunda bireyler, yani karıncalar, arılar ve eşek arıları gibi Hymenoptera (Zar kanatlılar) cinsine ait olanların hepsi dişidir. Bu dişiler doğururlar ve çiftleşme döneminden önce kısa bir süre için erkeklerin bakımını üstlenirler. Bu süre zarfında erkekler çalışmaz. Çiftleşme döneminden sonra, yuvada kalan erkek arıların her biri dışarı atılır ya da işçi kız kardeşler tarafından öldürülür.
  • Diğer yandan, beyaz karınca gibi Isoptera (Termit) cinsine ait olan hayli sosyal türlerin azınlık kısmında, kral doğurgan dişi olan kraliçe ile yaşar. Zar kanatlı işçilerin aksine, beyaz karıncaların iki cinsiyeti bulunur ve bazı türlerde, belli bir dereceye kadar cinsiyetler arası iş bölümü yapılır.
  • Bu tuhaf koloni canlıları tarafından iletişimde kullanılan sinyallerin %90’ından fazlası kimyasaldır. Bu feromon maddesi vücudun çeşitli bölümlerinde yer alan ekzokrin bezlerinden salgılanır. Başka koloni üyeleri tarafından koklandığında ya da tadıldığında, bu madde alarm, çekim ve bir araya toplama gibi belli uyarıları tetikler. Aynı zamanda ses, titreşimin alt katmanları ve temas da iletişimde birçok tür tarafından kullanılır ama genellikle kullanım amacı sadece feromonun etkilerini artırmaktır. Bunların bazıları koku, tat, ses, titreşim ve teması birleştiren karmaşık sinyallerdir. Bal arılarının sallanma dansı, ateş karıncalarının işe alım adımları ve dokumacı karıncaların çok yönlü iletişimi öne çıkan örneklerdir.
  • Sosyal böcekler sert kabuklu üst derilerinin antenlerindeki alıcıları kullanarak dış katmanındaki hidrokarbonları koklamak yoluyla kendi yuva arkadaşlarını diğer koloni üyelerinden ayırt ederler. Ayrıca, yuva arkadaşları arasında farklı sınıfları, hayat aşamaları ve yaşları tespit etmek için bu kimyasalların farklı karışımlarını kullanırlar.
  • Her koloni süper organizma olarak adlandırılmak için iletişim sistemi ve sınıfa dayalı iş bölümüyle kendi içinde iyice bütünleşir. Ancak, bu gruplar, sosyal böcek türleri arasında büyük oranda çeşitlilik gösterir ve böylece süper-organizmik grupların farklı evrimsel kademelerini tanıyabiliriz. İlkel (daha az gelişmiş) kademe, koloni üyelerinin tam doğurganlık kapasitesinin olduğu ve her koloni içinde bireyler arasında önemli ölçüde doğurganlık yarışının olduğu ponerin türleri tarafından temsil edilir. Oldukça gelişmiş kademeler, yaprak kemiren Atta karınca türü ve Acromyrmex ve Oecophylla dokumacı karıncalar tarafından temsil edilir. Bu türlerde kraliçe sınıfı tek doğurgandır ve yüz binlerce kısır işçi iş bölümü sistemlerinde sıkıca bütünleşmiş biçimsel alt sınıfları oluşturur. Bu toplumlar koloni içinde bireyler arası çatışmanın minimum olduğu ya da hiç olmadığı nihai süper-organizma âlemlerini ortaya koyar.
  • Süper-organizma, birimlerini oluşturan organizmalar ve orman yolu gibi birimlerinden biri olan ekosistemler arasında var olur. Bu yüzden sosyal böcekler biyolojinin genel çalışma alanı için önemlidir.

Süper organizma kavramı bu iki biyoloğun genişleteceği bir fenomendir. Karıncalar, arılar, eşek arıları ve beyaz karıncalar, bildiğimiz insan dışı organizmalar arasında sosyal olarak en gelişmiş olanlardır. Bu organizmalar ve kolonileri canlı kütlede ve ekosistemler üzerinde, en az 50 milyon yıldır yaşam alanlarının çoğunda baskın ve etkili olmuşlardır. Sosyal böcek türleri, geçmişte karıncalar, arılar, eşek arıları ve beyaz karıncalardan daha uzun süre yaşamışlardır ancak günümüzde çok daha az yaygınlardır. Özellikle karıncaların bazıları bugün yaşayan karıncalara benzerdir. Geçmişte bu canlıların yuvalarını dikkatsizce ezen dinozorları soktuklarını ve üzerlerine formik asit püskürttüklerini düşünmek oldukça gülünçtür.

Tüm Reklamları Kapat

Modern böcek toplumlarının bugün bize öğreteceği çok şey var. Mesela, feromonlarla karmaşık mesajları aktarmanın nasıl mümkün olduğunu gösteriyorlar. Ayrıca iş bölümünün çalışan grubun ideal verimliliğini sağlamak için esnek programlarla nasıl uygulandığını binlerce örnekle açıklarlar. İş birliği içinde olan bireylerin ağları bilgisayarlarda yeni tasarımların yolunu açmışlardır ve zihnin oluşumunda beyindeki nöronların nasıl etkileşimde bulunacağına ışık tutmuşlardır. Bu modern böcek toplulukları birçok açıdan ilham kaynağıdır. President Lowell Harvard Üniversitesi’nde büyük mirmekolojist (Ç.N.: Entomolojinin karıncaları inceleyen dalı) William Morton Wheeler’a şeref derecesi takdim ederken karınca çalışmasının bu böceklerin “insanlar gibi nedensizce medeniyet oluşturabileceklerini” gösterdiğini ifade etmiştir.

Süper organizmalar, bilim insanlarının bir biyolojik organizasyon aşamasının diğerinden doğuşuna tanıklık edebileceği en net penceredir. Bu, modern biyolojinin neredeyse tümü sentez tarafından karmaşık sistemlerin azaltma sürecini kapsadığı için önemlidir. İndirgeyici araştırma sırasında, bu sistem bileşen ögelerine ve süreçlere ayrılır. Yeterince bilindikleri zaman parçalar ve süreçler tekrar bir araya getirilebilir. Böylece yeni anlaşılan bu özellikler, karmaşık sistemin yeni ortaya çıkan özelliklerini açıklamak için kullanılabilir.

Karıncalar, takım çalışması ve sosyal iletişim becerileri sayesinde diğer karasal böceklerin aşamayacakları su birikintilerini “karıncalardan oluşan raftlar” oluşturacak şekilde birbirlerine tutunarak aşabilirler. Ancak bu raftın inşasında bile hiyerarşi söz konusudur: İşçi karıncalar raftın temelini oluştururken (ki bu süreçte bazıları ölür), kraliçe en tepede, güvendedir.
National Geographic

Sentezleme birçok durumda ayrıştırmadan daha zordur. Örneğin, biyologlar, yaşamın temelini oluşturan molekül ve organelleri tanımlama ve betimlemede aşama kaydetmişlerdir. Biyolojik organizasyonun bir sonraki ana aşamasında, biyologlar hücrelerin yeni ortaya çıkan pek çok yapı ve özelliklerini daha detaylı şekilde açıklamışlardır. Fakat tam bir canlı hücreyi oluşturmak için molekül ve organellerin nasıl bir araya toplandığını, düzenlendiğini ve aktif hale getirildiğini anlamak hâlâ mümkün değil. Benzer şekilde, biyologlar, gölet ve orman arazisi gibi birkaç ekosistemin aktif parçalarını oluşturan türlerin çoğunun özelliğini öğrenmişler, materyal ve enerji dönüşümlerini içeren büyük çaplı süreçleri çözümlemişlerdir. Ancak türlerin daha yüksek yapıları üretmek için etkileşimlerini sürdürdükleri birçok karmaşık yola tam olarak hâkim olmaktan uzaklar.

Sosyal böcekler, bunun aksine biyolojik organizasyonun iki seviyesi arasında çok daha ulaşılabilir bir bağ sunar. Bu bağın düşük seviye birimlerinin, yani organizmaların koloni oluşturmak üzere kullandığı iletişim sistemleri görece daha basittir. Buna bağlı olarak kolonilerin kendileri de hücreler ve ekosistemlere kıyasla çok daha basit olmaktadır. Seviyelerin ikisi de (organizma ve koloni), kolaylıkla görüntülenebilir ve manipüle edilebilir. Bundan ötürü biyolojinin bu temel ilkelerini daha detaylı bir şekilde araştırmak mümkündür.

Tüm Reklamları Kapat

Eğer uzaylı bilim insanları Dünya’ya insanlıktan önce ayak basmış olsaydı, ilk projelerinden biri arı kovanı ve karınca çiftliği kurmak olurdu. Bu taraflı öngörümüz, bütün bilimsel hayatımız boyunca sosyal böceklerin ve özellikle karıncaların bizi büyülemesinden kaynaklıdır. Okuyucu kitap boyunca bu görüşle sık sık karşılaşacak. Bu kitap için genellikle karıncalardan örnekler seçtik ve en bilindiklerine odaklandık ancak özellikle en çok araştırılan sosyal böcek türlerinden olan bal arılarını sürekli dışarıdan gözlemledik. Bu kitabın monograf The Ants (Karıncalar) 1990 kitabı kadar kapsamlı olması amaçlanmamıştır. Daha ziyade, amacımız, böcek topluluklarındaki süper organizmik özellikleri örnekleyen zengin ve çeşitli doğal gerçekleri aktarmak ve gerçek sosyal yaşamın en gelişmiş aşamalarına giden evrimsel yolları izlemektir. Bunu yapmaktaki amacımız iş bölümü ve iletişim gibi koloni düzeyinde uyarlanabilir özelliklere vurgu yaparak süper organizma konseptini yeniden canlandırmak ve son olarak konuyu bu şekilde sunarak kendini örgütleyen oluşum ve doğal seçilimin hedefi olan koloniyi görselleştirmektir.

Bu kitapta, organizmanın eş değeri ve koloni türlerinin biyolojisini anlamak için böcek kolonisini incelenmesi gereken birim olarak görüyoruz. Bütün böcek toplumlarının organizmaya en çok benzeyenlerinden olan Afrikalı sürücü karıncaların devasa kolonilerini düşünün. Uzaktan bakıldığında, sürücü karınca kolonisinin akıncı birimi tek bir canlı varlık gibi görünür ve büyük bir amipin yalancı ayakları gibi yaklaşık 70 metre boyunca dizilirler. Daha yakından bakınca, düzensiz tünel ağlarından ve toprağa kazılmış odalardan oluşan yer altındaki yuvalarından birliğe koşan işçi yığınından oluştukları ortaya çıkar. Birlik ilerledikçe, ilk bakışta genişleyen bir sayfaya benzer daha sonra ise yuvadan uzanan ana hat, küçük bir ev genişliğinde bir tepe ve ikisini bağlayan sayısız dallardan oluşan ağaca benzer bir yapıya dönüşür. Bu birlik lidersiz bir kalabalıktır. Karınca işçiler aceleyle ileri geri koştururlar. Öncü kolda olanlar kısa mesafede hızla ilerler, daha sonra diğer ilerleyen koşuculara yer vermek için yuvarlanan kalabalığa geri dönerler. Bu yırtıcı besleyici birimler gidip gelen karınca seli gibi bir görüntü oluşturur. Saatte 20 metre ilerleyen önde giden kalabalık bütün zemini ve yolu üzerindeki bitki örtüsünü, bütün böcekleri, hatta yılanları ve kaçamayan daha büyük hayvanları toplayarak ve öldürerek yutar. Birkaç saat sonra, akıntının yönü tersine döner ve bu birim, yuva deliğine doğru akın eder.

Sürücü karıncaların ya da yaprak kemiren karıncaların devasa kolonilerinin, bal arısı ve beyaz karınca topluluklarının bu türlere mensup bireylerin yalnızca bir araya gelmesiyle oluşmadığını kavramak, bizi süper organizma konseptine götürür ve topluluk ile alışılagelmiş organizma modelleri arasında detaylı karşılaştırmalar yapmamıza imkân tanır.

Karıncalar kitabını yazdığımızdan beri geçen 18 yılda, poneromorf grubuna ait olan filogenetik ilkel (atadan kalma) karınca türlerinden şaşırtıcı derecede zengin bilgi ortaya çıkmıştır. Bu grubun bazı türleri sınıf, iş bölümü ve sofistike iletişim gibi bütün temel süper organizmik özellikleri sergilerken, diğer birçok poneromorf toplulukları doğurganlık ayrıcalığı için yuvadaşları arasında yoğun bir yarış içinde olma özelliğine sahiptir. Grup üyeleri en kıdemli pozisyona geçmek için diğer üyelerin zaman zaman meydan okuduğu ya da devirmeye çalıştığı egemenlik hiyerarşisine göre organize edilir. Bu topluluklar içindeki iş bölümü ve iletişim oldukça ilkel olmasının yanısıra, yuvadaşlar arasındaki davranışsal etkileşimler egemenlik gösterileri ve itaatkâr davranışlar, doğurganlık statüsünün kimyasal sinyali ve hatta bireysel teşhis gibi özellikler ile karmaşık olduğu söylenebilir. Aynı zamanda bu topluluklar süper organizmik özellikler gösterirler ama sürücü ve yaprak kemiren karıncalar tarafından sergilenen nihai süper organizmik organizasyona sahip değillerdir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
17
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: NPR | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/06/2024 15:09:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5307

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Homo Sapiens
Dişler
İfade
Protein
Ateş
Video
Genom
Kan
Balık Çeşitliliği
Algoritma
Doğa Gözlemleri
Uzay
Dinozorlar
Sağlık Personeli
Tehlike
Canlılık
Biyografi
Ağız Sağlığı
Deprem
Evrimsel Biyoloji
Çocuklar İçin Bilim
Komplo Teorisi
Matematik
Coğrafya
Freud
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. O. Wilson, et al. Süper Organizma Nedir?. (11 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 21 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5307
Wilson, E. O., Yıldız, D., Karagözoğlu, M., Uysal, . (2018, January 11). Süper Organizma Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved June 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/5307
E. O. Wilson, et al. “Süper Organizma Nedir?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Translated by Duygu Yıldız, Evrim Ağacı, 11 Jan. 2018, https://evrimagaci.org/s/5307.
Wilson, Edward O.. Yıldız, Duygu. Karagözoğlu, Mert. Uysal, . “Süper Organizma Nedir?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Translated by Duygu Yıldız. Evrim Ağacı, January 11, 2018. https://evrimagaci.org/s/5307.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close