Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Süper Organizma Nedir?

Süper Organizma Nedir? Mental Floss
9 dakika
5,535
  • Entomoloji
  • Bilim Kitabı

Not: Aşağıda okuyacağınız metin, Bert Hölldobler ve E.O. Wilson tarafından yazılan Superorganism (Süper Organizma) isimli kitaptan tanıtım amaçlı bir alıntıdır.

İnsanlığın doğuşundan bir milyon yıl önce bir grup uzaylı bilim insanının yaşam türlerini araştırmak için Dünya’ya ayak bastığını hayal edin. Gelen ilk bilgi şüphesiz aşağıdaki gibi olurdu: Bu gezegen en az 20,000 türü temsil eden ve 1,000 trilyondan fazla sayıda oldukça sosyal canlılarla dolup taşmaktadır! Son rapor herhalde aşağıdaki önemli maddeleri içerirdi:

Tüm Reklamları Kapat

  • Bu oldukça sosyal canlıların çoğu 6 bacaklı, kafalarında iki antenli ve 3 vücut bölümüne sahip, hepsi karada yaşayan böceklerdir.
  • Gerekli sayıya ulaştıklarında her koloni, türlerine göre 10'dan 20 milyona kadar üyeye sahip olabilir.
  • Her koloninin üyeleri iki temel sınıfa ayrılır: bir ya da az sayıda doğurgan ile sayıca daha fazla olup işi fedakarca yürüten işçiler ve kural olarak yavrulama girişiminde bulunmayanlar.
  • Koloni türlerinin büyük çoğunluğunda bireyler, yani karıncalar, arılar ve eşek arıları gibi Hymenoptera (Zar kanatlılar) cinsine ait olanların hepsi dişidir. Bu dişiler doğururlar ve çiftleşme döneminden önce kısa bir süre için erkeklerin bakımını üstlenirler. Bu süre zarfında erkekler çalışmaz. Çiftleşme döneminden sonra, yuvada kalan erkek arıların her biri dışarı atılır ya da işçi kız kardeşler tarafından öldürülür.
  • Diğer yandan, beyaz karınca gibi Isoptera (Termit) cinsine ait olan hayli sosyal türlerin azınlık kısmında, kral doğurgan dişi olan kraliçe ile yaşar. Zar kanatlı işçilerin aksine, beyaz karıncaların iki cinsiyeti bulunur ve bazı türlerde, belli bir dereceye kadar cinsiyetler arası iş bölümü yapılır.
  • Bu tuhaf koloni canlıları tarafından iletişimde kullanılan sinyallerin %90’ından fazlası kimyasaldır. Bu feromon maddesi vücudun çeşitli bölümlerinde yer alan ekzokrin bezlerinden salgılanır. Başka koloni üyeleri tarafından koklandığında ya da tadıldığında, bu madde alarm, çekim ve bir araya toplama gibi belli uyarıları tetikler. Aynı zamanda ses, titreşimin alt katmanları ve temas da iletişimde birçok tür tarafından kullanılır ama genellikle kullanım amacı sadece feromonun etkilerini artırmaktır. Bunların bazıları koku, tat, ses, titreşim ve teması birleştiren karmaşık sinyallerdir. Bal arılarının sallanma dansı, ateş karıncalarının işe alım adımları ve dokumacı karıncaların çok yönlü iletişimi öne çıkan örneklerdir.
  • Sosyal böcekler sert kabuklu üst derilerinin antenlerindeki alıcıları kullanarak dış katmanındaki hidrokarbonları koklamak yoluyla kendi yuva arkadaşlarını diğer koloni üyelerinden ayırt ederler. Ayrıca, yuva arkadaşları arasında farklı sınıfları, hayat aşamaları ve yaşları tespit etmek için bu kimyasalların farklı karışımlarını kullanırlar.
  • Her koloni süper organizma olarak adlandırılmak için iletişim sistemi ve sınıfa dayalı iş bölümüyle kendi içinde iyice bütünleşir. Ancak, bu gruplar, sosyal böcek türleri arasında büyük oranda çeşitlilik gösterir ve böylece süper-organizmik grupların farklı evrimsel kademelerini tanıyabiliriz. İlkel (daha az gelişmiş) kademe, koloni üyelerinin tam doğurganlık kapasitesinin olduğu ve her koloni içinde bireyler arasında önemli ölçüde doğurganlık yarışının olduğu ponerin türleri tarafından temsil edilir. Oldukça gelişmiş kademeler, yaprak kemiren Atta karınca türü ve Acromyrmex ve Oecophylla dokumacı karıncalar tarafından temsil edilir. Bu türlerde kraliçe sınıfı tek doğurgandır ve yüz binlerce kısır işçi iş bölümü sistemlerinde sıkıca bütünleşmiş biçimsel alt sınıfları oluşturur. Bu toplumlar koloni içinde bireyler arası çatışmanın minimum olduğu ya da hiç olmadığı nihai süper-organizma âlemlerini ortaya koyar.
  • Süper-organizma, birimlerini oluşturan organizmalar ve orman yolu gibi birimlerinden biri olan ekosistemler arasında var olur. Bu yüzden sosyal böcekler biyolojinin genel çalışma alanı için önemlidir.

Süper organizma kavramı bu iki biyoloğun genişleteceği bir fenomendir. Karıncalar, arılar, eşek arıları ve beyaz karıncalar, bildiğimiz insan dışı organizmalar arasında sosyal olarak en gelişmiş olanlardır. Bu organizmalar ve kolonileri canlı kütlede ve ekosistemler üzerinde, en az 50 milyon yıldır yaşam alanlarının çoğunda baskın ve etkili olmuşlardır. Sosyal böcek türleri, geçmişte karıncalar, arılar, eşek arıları ve beyaz karıncalardan daha uzun süre yaşamışlardır ancak günümüzde çok daha az yaygınlardır. Özellikle karıncaların bazıları bugün yaşayan karıncalara benzerdir. Geçmişte bu canlıların yuvalarını dikkatsizce ezen dinozorları soktuklarını ve üzerlerine formik asit püskürttüklerini düşünmek oldukça gülünçtür.

Modern böcek toplumlarının bugün bize öğreteceği çok şey var. Mesela, feromonlarla karmaşık mesajları aktarmanın nasıl mümkün olduğunu gösteriyorlar. Ayrıca iş bölümünün çalışan grubun ideal verimliliğini sağlamak için esnek programlarla nasıl uygulandığını binlerce örnekle açıklarlar. İş birliği içinde olan bireylerin ağları bilgisayarlarda yeni tasarımların yolunu açmışlardır ve zihnin oluşumunda beyindeki nöronların nasıl etkileşimde bulunacağına ışık tutmuşlardır. Bu modern böcek toplulukları birçok açıdan ilham kaynağıdır. President Lowell Harvard Üniversitesi’nde büyük mirmekolojist (Ç.N.: Entomolojinin karıncaları inceleyen dalı) William Morton Wheeler’a şeref derecesi takdim ederken karınca çalışmasının bu böceklerin “insanlar gibi nedensizce medeniyet oluşturabileceklerini” gösterdiğini ifade etmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Süper organizmalar, bilim insanlarının bir biyolojik organizasyon aşamasının diğerinden doğuşuna tanıklık edebileceği en net penceredir. Bu, modern biyolojinin neredeyse tümü sentez tarafından karmaşık sistemlerin azaltma sürecini kapsadığı için önemlidir. İndirgeyici araştırma sırasında, bu sistem bileşen ögelerine ve süreçlere ayrılır. Yeterince bilindikleri zaman parçalar ve süreçler tekrar bir araya getirilebilir. Böylece yeni anlaşılan bu özellikler, karmaşık sistemin yeni ortaya çıkan özelliklerini açıklamak için kullanılabilir.

Karıncalar, takım çalışması ve sosyal iletişim becerileri sayesinde diğer karasal böceklerin aşamayacakları su birikintilerini “karıncalardan oluşan raftlar” oluşturacak şekilde birbirlerine tutunarak aşabilirler. Ancak bu raftın inşasında bile hiyerarşi söz konusudur: İşçi karıncalar raftın temelini oluştururken (ki bu süreçte bazıları ölür), kraliçe en tepede, güvendedir.
National Geographic

Sentezleme birçok durumda ayrıştırmadan daha zordur. Örneğin, biyologlar, yaşamın temelini oluşturan molekül ve organelleri tanımlama ve betimlemede aşama kaydetmişlerdir. Biyolojik organizasyonun bir sonraki ana aşamasında, biyologlar hücrelerin yeni ortaya çıkan pek çok yapı ve özelliklerini daha detaylı şekilde açıklamışlardır. Fakat tam bir canlı hücreyi oluşturmak için molekül ve organellerin nasıl bir araya toplandığını, düzenlendiğini ve aktif hale getirildiğini anlamak hâlâ mümkün değil. Benzer şekilde, biyologlar, gölet ve orman arazisi gibi birkaç ekosistemin aktif parçalarını oluşturan türlerin çoğunun özelliğini öğrenmişler, materyal ve enerji dönüşümlerini içeren büyük çaplı süreçleri çözümlemişlerdir. Ancak türlerin daha yüksek yapıları üretmek için etkileşimlerini sürdürdükleri birçok karmaşık yola tam olarak hâkim olmaktan uzaklar.

Sosyal böcekler, bunun aksine biyolojik organizasyonun iki seviyesi arasında çok daha ulaşılabilir bir bağ sunar. Bu bağın düşük seviye birimlerinin, yani organizmaların koloni oluşturmak üzere kullandığı iletişim sistemleri görece daha basittir. Buna bağlı olarak kolonilerin kendileri de hücreler ve ekosistemlere kıyasla çok daha basit olmaktadır. Seviyelerin ikisi de (organizma ve koloni), kolaylıkla görüntülenebilir ve manipüle edilebilir. Bundan ötürü biyolojinin bu temel ilkelerini daha detaylı bir şekilde araştırmak mümkündür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Eğer uzaylı bilim insanları Dünya’ya insanlıktan önce ayak basmış olsaydı, ilk projelerinden biri arı kovanı ve karınca çiftliği kurmak olurdu. Bu taraflı öngörümüz, bütün bilimsel hayatımız boyunca sosyal böceklerin ve özellikle karıncaların bizi büyülemesinden kaynaklıdır. Okuyucu kitap boyunca bu görüşle sık sık karşılaşacak. Bu kitap için genellikle karıncalardan örnekler seçtik ve en bilindiklerine odaklandık ancak özellikle en çok araştırılan sosyal böcek türlerinden olan bal arılarını sürekli dışarıdan gözlemledik. Bu kitabın monograf The Ants (Karıncalar) 1990 kitabı kadar kapsamlı olması amaçlanmamıştır. Daha ziyade, amacımız, böcek topluluklarındaki süper organizmik özellikleri örnekleyen zengin ve çeşitli doğal gerçekleri aktarmak ve gerçek sosyal yaşamın en gelişmiş aşamalarına giden evrimsel yolları izlemektir. Bunu yapmaktaki amacımız iş bölümü ve iletişim gibi koloni düzeyinde uyarlanabilir özelliklere vurgu yaparak süper organizma konseptini yeniden canlandırmak ve son olarak konuyu bu şekilde sunarak kendini örgütleyen oluşum ve doğal seçilimin hedefi olan koloniyi görselleştirmektir.

Bu kitapta, organizmanın eş değeri ve koloni türlerinin biyolojisini anlamak için böcek kolonisini incelenmesi gereken birim olarak görüyoruz. Bütün böcek toplumlarının organizmaya en çok benzeyenlerinden olan Afrikalı sürücü karıncaların devasa kolonilerini düşünün. Uzaktan bakıldığında, sürücü karınca kolonisinin akıncı birimi tek bir canlı varlık gibi görünür ve büyük bir amipin yalancı ayakları gibi yaklaşık 70 metre boyunca dizilirler. Daha yakından bakınca, düzensiz tünel ağlarından ve toprağa kazılmış odalardan oluşan yer altındaki yuvalarından birliğe koşan işçi yığınından oluştukları ortaya çıkar. Birlik ilerledikçe, ilk bakışta genişleyen bir sayfaya benzer daha sonra ise yuvadan uzanan ana hat, küçük bir ev genişliğinde bir tepe ve ikisini bağlayan sayısız dallardan oluşan ağaca benzer bir yapıya dönüşür. Bu birlik lidersiz bir kalabalıktır. Karınca işçiler aceleyle ileri geri koştururlar. Öncü kolda olanlar kısa mesafede hızla ilerler, daha sonra diğer ilerleyen koşuculara yer vermek için yuvarlanan kalabalığa geri dönerler. Bu yırtıcı besleyici birimler gidip gelen karınca seli gibi bir görüntü oluşturur. Saatte 20 metre ilerleyen önde giden kalabalık bütün zemini ve yolu üzerindeki bitki örtüsünü, bütün böcekleri, hatta yılanları ve kaçamayan daha büyük hayvanları toplayarak ve öldürerek yutar. Birkaç saat sonra, akıntının yönü tersine döner ve bu birim, yuva deliğine doğru akın eder.

Sürücü karıncaların ya da yaprak kemiren karıncaların devasa kolonilerinin, bal arısı ve beyaz karınca topluluklarının bu türlere mensup bireylerin yalnızca bir araya gelmesiyle oluşmadığını kavramak, bizi süper organizma konseptine götürür ve topluluk ile alışılagelmiş organizma modelleri arasında detaylı karşılaştırmalar yapmamıza imkân tanır.

Karıncalar kitabını yazdığımızdan beri geçen 18 yılda, poneromorf grubuna ait olan filogenetik ilkel (atadan kalma) karınca türlerinden şaşırtıcı derecede zengin bilgi ortaya çıkmıştır. Bu grubun bazı türleri sınıf, iş bölümü ve sofistike iletişim gibi bütün temel süper organizmik özellikleri sergilerken, diğer birçok poneromorf toplulukları doğurganlık ayrıcalığı için yuvadaşları arasında yoğun bir yarış içinde olma özelliğine sahiptir. Grup üyeleri en kıdemli pozisyona geçmek için diğer üyelerin zaman zaman meydan okuduğu ya da devirmeye çalıştığı egemenlik hiyerarşisine göre organize edilir. Bu topluluklar içindeki iş bölümü ve iletişim oldukça ilkel olmasının yanısıra, yuvadaşlar arasındaki davranışsal etkileşimler egemenlik gösterileri ve itaatkâr davranışlar, doğurganlık statüsünün kimyasal sinyali ve hatta bireysel teşhis gibi özellikler ile karmaşık olduğu söylenebilir. Aynı zamanda bu topluluklar süper organizmik özellikler gösterirler ama sürücü ve yaprak kemiren karıncalar tarafından sergilenen nihai süper organizmik organizasyona sahip değillerdir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
13
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: NPR | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/02/2023 10:55:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5307

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Beslenme Davranışları
Yok Oluş
Kuş
Hormon
Makroevrim
Genetik Mühendisliği
Doğa Gözlemleri
Eşey
Antikor
Biyocoğrafya
Doğa Yasası
Böcek Bilimi
Hız
Vejetaryen
Bilim İnsanı
Besin
Köpekgil
Kozmoloji
Radyasyon
Komplo
Kromozom
Bakteri
Robot
Enerji
Epidemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. O. Wilson, et al. Süper Organizma Nedir?. (11 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5307
Wilson, E. O., Yıldız, D., Karagözoğlu, M., Uysal, . (2018, January 11). Süper Organizma Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 03, 2023. from https://evrimagaci.org/s/5307
E. O. Wilson, et al. “Süper Organizma Nedir?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Translated by Duygu Yıldız, Evrim Ağacı, 11 Jan. 2018, https://evrimagaci.org/s/5307.
Wilson, Edward O.. Yıldız, Duygu. Karagözoğlu, Mert. Uysal, . “Süper Organizma Nedir?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Translated by Duygu Yıldız. Evrim Ağacı, January 11, 2018. https://evrimagaci.org/s/5307.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.