Sorulara Dön
0
Sinirbilim & Nörobiyoloji

Zamanı nasıl algılarız?

İlkokulda öğretilen 5 duyu organından çok daha fazlasına sahibiz. Ancak zamanı nasıl algılıyor ve hesaplıyoruz?15 dakika duş aldığımı saate bakmadan tahmin edebiliyorum, 1'den 60'a kadar sayıp 1 dakikanın geçtiğini tahmin edebiliyorum. Uzun süreler biyolojik saat ile algılanabilir ama 1 dakikayı sayarken 1'den 2'ye geçişteki süre nasıl?

1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

öncelikle kaynak olarak evrim ağacının videolarından birini ekliyorum orada çok güzel anlatılmış videodan da örnekler vereceğim kesinlikle izlemeni öneririm. zaman bizim sadece hissettiğimiz bir olgu. maalesef 3 boyutlu canlılar olarak zamanı hissederek deneyimleyebiliyoruz. ama eğer 4 boyutlu olsaydık zaman bizim için otobüse binmek gibi bir deneyim olabilirdi. zaman yani 10 dk 1 gün 8 ay gibi süreler bizim uydurduğumuz gerçek olmayan şeyler. ve evrende 1 hafta 7 gündür diye bir şey yok. biz dünyanın dönüşünden yola çıkarak belirli zaman aralıklarına isimler veriyoruz ki hayatımızı kolaylaştıralım. videoda da bahsedildiği gibi zaman kişiden kişiye değişebilir yani sen abi ya zaman ne çabuk aktı çekti oyun oynuyordum 3 saat olmuş bana yarım saat gibi geldi dediğinde evet gerçekten sen o süreyi öyle deneyimledin. bu biraz hissiyat kısmı ama her yıl yapılan deneylerde bir havalimanına bir atom saati ve bir jet uçağı bir atom saati yerleştirip süreleri ölçülüyor ve dünya etrafında 2 tur atan jet uçağın çoooook küçük bir farkla zamanda daha hızlı ilerlediği gözüküyor. ( bu süre çoooook kısa bir süre yani bizim için hiçbir anlama gelmiyor ). şimdi bunları kısa kısa anlattım zamanın ne olduğunu anlatabilmek için.

sorunu bölüm bölüm cevaplamam gerekirse zamanı hissederek algılıyoruz yukarıda anlatmıştım ama bu ellerimizle hissetmek gibi değil tabi ki. ayrıca yine yapılan deneylerde ışığın ve saatin olmadığını odalarda bir süre yaşayan denekler zaman kavramını yitiriyor ve belirli süreler daha uzun kısa gelebiliyor. biz tecrübelerimiz ve öğrendiklerimiz ile ışığın hareketleri güneşin batması ya da duş almak gibi sürekli yaptığımız işlerle belirli süreleri biraz ezberlemiş oluyoruz. mesela ben her yere müzik dinleyerek giderim 1 dk mesafe olsa bile. birisi bana evinle market arası kaç dk diye sorduğun toplam 2 şarkı dinlediğim şarkılarında 3-4 dk olduğunu bildiğimden 5-6 dk diye cevap veririm. bu aslında aynen bir kere taşa dokunup daha sonra dokunduğunda görmesen dahi bu taş diyebilmen gibi. ama maalsef zaman bizim için daha soyut olduğundan biraz daha farklı işliyor.

1 den 60 a kadar saydığında bir dakika olması yukarıda bahsettiğim gibi zamanı böyle öğrenmemiz ve böyle kodlamamız yüzünden. marsın güneş etrafından dönüşü 600 günden fazla yani dünyaya göre 2 yılda dönüyor. ama marsa göre bu bir yıl. eğer marsa taşınırsak bunları toptan değiştirebiliriz. marsta doğan yeni bir nesil tamamen farklı sürelere adapte olup 1 dakika 120 sn diyebilir.

dakika sayarken 1 den 2 ye geçiş de dediğim gibi biraz ezber. hepimiz illaki süre sayılan bir yerde bulunduk sayaç gördük. belirli bir hızla saymamız gerektiğini biliyoruz. tabi bu dil ile de bağlantılı. bizim çıkardığımız bir sesine "bir" vuruş desek başka bir dilde ise bu "birbir" ise onların sayma hızı daha farklı olacak. dediğim gibi bu öğrenilmiş bir durum ve dilbilimi ile biraz alakam olduğu için bunun aynı zamanda senin konuşma hızına kadar değişebileceğini düşünüyorum. şahsen ne zaman süre saysam 10 dan geriye dahi olsa hep hızlı mı gittim yavaş mı gittim diye düşünüyorum. ama sonunda 1-2 saniye farkla biraz geride ya da ileride oluyorum.

yani kısaca zaman farklı bir boyut ve biz içinde yaşadığımız için belirli evrensel açıklamalar getirmek durumundayız. zaman ile içli dışlı olmayan insanlar ki kimse zorunda değil bu kurallar içinde yaşar ve hayatına devam eder. içli dışlı olanlar da bu kurallar içerisinde yaşar ama zamanın uydurma - ki aslında her şey uydurmadır biz anlamak için isimler manalar yükleriz kimse güneşe isminiz nedir diye sormadı - olduğunu öğrenir ve benim gibi sıkıldığında zaman hızlı geçsin diye koşmaya başlayabiliriz. umarım soruna yanıt verebilmişimdir. bu çok uzun bir konu. eğer tartışmak konuşmak istersen buradayım.

ayrıca verdiğim deney örneklerinden birisi popular science dergisi 2021 temmuz sayısından onu da kaynak olarak ekleyeceğim.

1
Teşekkür
Paylaş
1

Kaynaklar

  • evrim ağacı. Zamanı Ölçmek: Gün, Hafta, Ay, Yıl Kavramları Nasıl Oluştu?. (31 Aralık 2017). Alındığı Tarih: 31 Aralık 2017. Alındığı Yer: evrim ağacı | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın