Sorulara Dön
2
Astronomi & Kozmoloji

Zaman evrende her noktada aynı hızda mı akar?

Evren 13 milyar yaşındaysa evren'de herhangi bir gökcismine baktığımızda geçmişine bakıyorsak zaman uzayın big bang noktasında sabit mi kalmış oluyor?

1
160 görüntülenme
Teşekkür (2)
Hatırla (4)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Zaman belki de çoğumuzun öyle sandığı gibi mutlak ve evrensel bir kavram mıdır?

150 yıl önce olsa bu soruya evet cevabını verir, zamanın her yerde herkes için aynı, mutlak bir kavram olduğunu söylerdik. Lakin 1879 yılında Almanya`da doğan ve evrene dair bakış açımızı kökten değiştiren bir insan, Albert Einstein, bizlere zaman konusunda da bildiklerimizin tamamen yanlış olduğunu gösterdi. Gelin hep beraber zaman hakkında tüm bildiklerimizi unutalım ve zamanın aslında ne olduğunu anlamaya çalışalım.

Görelilik

Bunun için anlamamız gereken ilk kavram görelilik kavramıdır. Görelilik anlaması basit bir kavramdır. Hareket durumunuz ne olursa olsun, fiziğin temel yasalarının sizin için değişmeyeceğini öne sürer. Örneğin evinde bir koltukta oturan birisini ve sabit bir hızla giden bir yolcu uçağında seyahat eden birisini hayal edin. Her ikisi de bir bardağa çayını koyabilir, bir topu havaya aynı şekilde atabilir, zıplayabilir vs. Bunların hepsinde aynı fizik kuralları geçerlidir.

Bu yüzden dış koşulları incelemeden hangisinin hareketli, hangisinin hareketsiz olduğunu anlamanın hiçbir yolu yoktur. Koltuktaki insan kendisinin hareketsiz uçaktaki insanın hareketli olduğunu düşünebilir.Uçaktaki insan ise kendisinin hareketsiz olduğunu, dünyanın altından kayıp gittiğini düşünebilir. Hangisinin haklı olduğunu kanıtlayacak bir deney yoktur. Yani mutlak doğru diye bir şey de yoktur. Yalnızca her birinin diğerine göre hareket ettiği dolayısıyla hareketin göreceli olduğu söylenebilir. Buna görelilik denir.

Göreceli hızlar toplanabilir. Siz ayakta dururken denizdeki dalgaların size saatte 10 km hızla geldiğini hayal edin.Bir hız teknesine atlayıp doğrudan dalgalara doğru saatte 40 km hızla giderseniz, dalgaların size doğru hareket ederken size göre saatte 50km hıza ulaşacağını görürsünüz.

Ufak Bir Kıvılcım

Tüm bunlar Einstein`ın 16 yaşındayken bir ışık demetine binip seyahat etmeyi düşlerken aklına takılan bir soruyu gündeme getirir: Aynı şey ışık için de geçerli midir?

Yapılan deneyler sonucu aynı kuralların ışık için geçerli olmadığı anlaşıldı. Işık sizin ona olan hareketinize, ona doğru ilerlemenize veya ondan kaçmanıza bağlı olmadan saniyede 300.000 kilometre ile ilerliyordu. Bu da üstte anlatılan hareketin göreliliği kavramı ile çelişiyordu. Bu yüzden imkansızdı. Bunu mümkün kılmamızın tek yolu hepimize imkansız gibi gelen bir yoldan geçiyordu: Zamanın sabit olmaması. Bu sorunu çözecek olan kişi genç deha Albert Einstein`dan başkası değildi.

O yıllarda 26 yaşında olan Einstein uzun uğraşlar sonucunda bu sorunun çözümünü buldu. Zaman mutlak değildi. Evrende sabit olan şey ışığın hızıydı. Bunu kendisi şöyle açıklayacaktı: “Bulduğum çözüm zaman kavramına ilişkin bir analizdi. Zaman mutlak olarak tanımlanamaz ve zaman ile ışık hızı arasında ayrılmaz bir ilişki vardır.” Einstein`ın dünyayı sarsan fikrine göre iki olayın gerçekten eş zamanlı gerçekleştiğini söylemenin hiçbir yolu yoktu.

Zamanın Göreliliği

Bu kavramı anlamak için Einstein`ın basit bir düşünce deneyini kullanalım. Bir demiryolu hattında, birbirinden uzak A ve B noktalarına şimşek düştüğünü varsayalım.Şimşeklerin aynı anda düştüğünü söylersek bu iki noktanın tam arasında durduğumuzda her birinden gelen ışığın bize aynı anda geldiğini söylemiş oluruz. Şimdi de trenin içinde hareket etmekte olan bir yolcu için bu olayın nasıl görüneceğini hayal edelim.İki noktanın ortasından sağa doğru giden bir trendeki yolcu ışık dalgaları yayılırken A noktasından uzaklaşmakta, B noktasına yaklaşmakta olacaktır.Böylece ışık kendisine ulaştığında B noktasına daha yakın olacaktır. Yani trendeki yolcuya göre de şimşek önce B noktasına düşmüş olacaktır.

Bu deneyden önemli bir sonuca varırız. Orta noktada duran biri referans alındığına eş zamanlı gibi gözüken olaylar, trendeki yolcu referans alındığında eş zamanlı değildir.İki olayın mutlak biçimde eş zamanlı olduğunu söylemenin hiçbir yolu yoktur. Zaman da tıpkı hız gibi göreceli bir kavramdır. Bu basit lakin radikal bir kavrayıştır. Mutlak zaman diye bir şeyin olmadığı anlamına gelir. Hareket halindeki tüm referans sistemlerinin kendine özgü zamanları vardır. Evrende sabit olan şey ise ışık hızıdır.

Bu deney yoluyla kanıtlanmış bir gerçekliktir. İki farklı atom saati yardımıyla 1971 yılında yapılan bu deneyde atom saatlerinden biri jet uçağına konmuş diğeri ise yerde sabit bırakılmıştır. Jet uçağı içindeki atom saati ile beraber dünya etrafında dolaşmış ve yere indiğinde yerdeki ve uçaktaki atom saatlerinin gösterdiği zaman kıyaslanmıştır. Bu sayede Einstein yıllar sonra bir kere daha haklılığını gösterdi. İki saat arasında yaklaşık olarak saniyenin milyarda biri seviyesinde bir fark vardı. Böylece yıllardır bilimde zamanın mutlak olduğunu düşünen kavrayış yok oldu, yerine bambaşka bir evren anlayışına sebep olacak göreceli zaman kavramı geldi.

Sorgulamanın Önemi

Zamanın mutlak bir kavram olmayışı bilimde yüzyıllardır doğru kabul edilen bir gerçeğin yıkılabilirliğinin en güzel örneğidir.

152 görüntülenme
0
Teşekkür (1)
Paylaş
0

Kaynaklar

  • W. Isacsoon. (2021). Einstein`ın Yaşamı Ve Evreni. ISBN: 9786058629127. Yayınevi: DeliDolu. sf: 679.
  • F. AĞIRAKAR. Zaman Belki De Çoğumuzun Öyle Sandığı Gibi Mutlak Ve Evrensel Bir Kavram Mıdır?. (15 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 12 Eylül 2021. Alındığı Yer: cilginfizikcilervbi | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın