Yeni Soru Sor
Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
2

Zaman evrende her noktada aynı hızda mı akar?

Evren 13 milyar yaşındaysa evren'de herhangi bir gökcismine baktığımızda geçmişine bakıyorsak zaman uzayın big bang noktasında sabit mi kalmış oluyor?
1,932 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Ferkan Karagedik
Araştırmacı

Zaman belki de çoğumuzun öyle sandığı gibi mutlak ve evrensel bir kavram mıdır?

150 yıl önce olsa bu soruya evet cevabını verir, zamanın her yerde herkes için aynı, mutlak bir kavram olduğunu söylerdik. Lakin 1879 yılında Almanya`da doğan ve evrene dair bakış açımızı kökten değiştiren bir insan, Albert Einstein, bizlere zaman konusunda da bildiklerimizin tamamen yanlış olduğunu gösterdi. Gelin hep beraber zaman hakkında tüm bildiklerimizi unutalım ve zamanın aslında ne olduğunu anlamaya çalışalım.

Görelilik

Bunun için anlamamız gereken ilk kavram görelilik kavramıdır. Görelilik anlaması basit bir kavramdır. Hareket durumunuz ne olursa olsun, fiziğin temel yasalarının sizin için değişmeyeceğini öne sürer. Örneğin evinde bir koltukta oturan birisini ve sabit bir hızla giden bir yolcu uçağında seyahat eden birisini hayal edin. Her ikisi de bir bardağa çayını koyabilir, bir topu havaya aynı şekilde atabilir, zıplayabilir vs. Bunların hepsinde aynı fizik kuralları geçerlidir.

Bu yüzden dış koşulları incelemeden hangisinin hareketli, hangisinin hareketsiz olduğunu anlamanın hiçbir yolu yoktur. Koltuktaki insan kendisinin hareketsiz uçaktaki insanın hareketli olduğunu düşünebilir.Uçaktaki insan ise kendisinin hareketsiz olduğunu, dünyanın altından kayıp gittiğini düşünebilir. Hangisinin haklı olduğunu kanıtlayacak bir deney yoktur. Yani mutlak doğru diye bir şey de yoktur. Yalnızca her birinin diğerine göre hareket ettiği dolayısıyla hareketin göreceli olduğu söylenebilir. Buna görelilik denir.

Tüm Reklamları Kapat

Göreceli hızlar toplanabilir. Siz ayakta dururken denizdeki dalgaların size saatte 10 km hızla geldiğini hayal edin.Bir hız teknesine atlayıp doğrudan dalgalara doğru saatte 40 km hızla giderseniz, dalgaların size doğru hareket ederken size göre saatte 50km hıza ulaşacağını görürsünüz.

Ufak Bir Kıvılcım

Tüm bunlar Einstein`ın 16 yaşındayken bir ışık demetine binip seyahat etmeyi düşlerken aklına takılan bir soruyu gündeme getirir: Aynı şey ışık için de geçerli midir?

Yapılan deneyler sonucu aynı kuralların ışık için geçerli olmadığı anlaşıldı. Işık sizin ona olan hareketinize, ona doğru ilerlemenize veya ondan kaçmanıza bağlı olmadan saniyede 300.000 kilometre ile ilerliyordu. Bu da üstte anlatılan hareketin göreliliği kavramı ile çelişiyordu. Bu yüzden imkansızdı. Bunu mümkün kılmamızın tek yolu hepimize imkansız gibi gelen bir yoldan geçiyordu: Zamanın sabit olmaması. Bu sorunu çözecek olan kişi genç deha Albert Einstein`dan başkası değildi.

O yıllarda 26 yaşında olan Einstein uzun uğraşlar sonucunda bu sorunun çözümünü buldu. Zaman mutlak değildi. Evrende sabit olan şey ışığın hızıydı. Bunu kendisi şöyle açıklayacaktı: “Bulduğum çözüm zaman kavramına ilişkin bir analizdi. Zaman mutlak olarak tanımlanamaz ve zaman ile ışık hızı arasında ayrılmaz bir ilişki vardır.” Einstein`ın dünyayı sarsan fikrine göre iki olayın gerçekten eş zamanlı gerçekleştiğini söylemenin hiçbir yolu yoktu.

Tüm Reklamları Kapat

Zamanın Göreliliği

Bu kavramı anlamak için Einstein`ın basit bir düşünce deneyini kullanalım. Bir demiryolu hattında, birbirinden uzak A ve B noktalarına şimşek düştüğünü varsayalım.Şimşeklerin aynı anda düştüğünü söylersek bu iki noktanın tam arasında durduğumuzda her birinden gelen ışığın bize aynı anda geldiğini söylemiş oluruz. Şimdi de trenin içinde hareket etmekte olan bir yolcu için bu olayın nasıl görüneceğini hayal edelim.İki noktanın ortasından sağa doğru giden bir trendeki yolcu ışık dalgaları yayılırken A noktasından uzaklaşmakta, B noktasına yaklaşmakta olacaktır.Böylece ışık kendisine ulaştığında B noktasına daha yakın olacaktır. Yani trendeki yolcuya göre de şimşek önce B noktasına düşmüş olacaktır.

Bu deneyden önemli bir sonuca varırız. Orta noktada duran biri referans alındığına eş zamanlı gibi gözüken olaylar, trendeki yolcu referans alındığında eş zamanlı değildir.İki olayın mutlak biçimde eş zamanlı olduğunu söylemenin hiçbir yolu yoktur. Zaman da tıpkı hız gibi göreceli bir kavramdır. Bu basit lakin radikal bir kavrayıştır. Mutlak zaman diye bir şeyin olmadığı anlamına gelir. Hareket halindeki tüm referans sistemlerinin kendine özgü zamanları vardır. Evrende sabit olan şey ise ışık hızıdır.

Bu deney yoluyla kanıtlanmış bir gerçekliktir. İki farklı atom saati yardımıyla 1971 yılında yapılan bu deneyde atom saatlerinden biri jet uçağına konmuş diğeri ise yerde sabit bırakılmıştır. Jet uçağı içindeki atom saati ile beraber dünya etrafında dolaşmış ve yere indiğinde yerdeki ve uçaktaki atom saatlerinin gösterdiği zaman kıyaslanmıştır. Bu sayede Einstein yıllar sonra bir kere daha haklılığını gösterdi. İki saat arasında yaklaşık olarak saniyenin milyarda biri seviyesinde bir fark vardı. Böylece yıllardır bilimde zamanın mutlak olduğunu düşünen kavrayış yok oldu, yerine bambaşka bir evren anlayışına sebep olacak göreceli zaman kavramı geldi.

Sorgulamanın Önemi

Zamanın mutlak bir kavram olmayışı bilimde yüzyıllardır doğru kabul edilen bir gerçeğin yıkılabilirliğinin en güzel örneğidir.

306 görüntülenme

Kaynaklar

  1. W. Isacsoon. (2021). Einstein`ın Yaşamı Ve Evreni. ISBN: 9786058629127. Yayınevi: DeliDolu. sf: 679.
  2. F. AĞIRAKAR. Zaman Belki De Çoğumuzun Öyle Sandığı Gibi Mutlak Ve Evrensel Bir Kavram Mıdır?. (15 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 12 Eylül 2021. Alındığı Yer: cilginfizikcilervbi | Arşiv Bağlantısı
2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close