Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
3
Puan Ver

Yeterince büyüklükteki bir kara delik gitgide evreni yutabilir mi? Kara deliklerin belirli bir kütle sınırı var mı?

1
671 görüntülenme
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Merhabalar,

Evrende gözlemlediğimiz kara delikleri kabaca iki gruba ayırabiliriz: onlarca ve yüz milyonlarca Güneş kütleli olanlar. Birinci gruba dahil olanlar doğrudan kütle çekimsel olarak çöken, ölü yıldızlar. İkinci grup ise kozmik tarihimiz boyunca diğer kara deliklerin birleşmesiyle oluştuğunu düşündüğümüz ve galaksilerin merkezlerinde gözlemlediğimiz süper-kütleli kara delikler. Her ne kadar gözlemlenen kütleleri Güneş'inkinin yaklaşık on milyar katına çıkabilse de, bu gruptaki kara deliklerin kütleleri, merkezinde bulundukları galaksinin toplam kütlesinin yanında oldukça mütevazı kalmakta.

Einstein'ın genel görelilik kuramında, kara deliklerin kütlesini sınırlayan herhangi bir olgu yok. Fakat, gözlemlediğimiz kara deliklerin kütle dağılımına baktığımızda, evrende oluşan kara deliklerin kütlelerinin, belirli astrofiziksel süreçler yüzünden kısıtlandığını düşünüyoruz.

Öncelikle, bir kara deliğin kütlesini arttırabilmesi için, etrafındaki gaz ve tozu, olay ufkunun içine alması gerekir. Bu ise, gaz ve tozun enerji ve açısal momentum kaybedebilmesi ile mümkündür. Kara deliklerin etrafındaki gaz ve toz, kara deliğe yaklaştıkça potansiyel enerji kaybeder ve hızlanır. Yaklaşık milyon Kelvin dereceye kadar ısınan bu gaz ve toz diski, X-ışınları üretmeye başlar. Ürettiği ışıma da, daha fazla gaz ve tozun kara deliğe doğru çökmesine engel olur. Bir başka deyişle, kara deliklerin büyümesi oldukça verimsiz ve yavaş bir süreçtir.

Elbette, gaz ve toza ek olarak, bir kara delik doğrudan bir yıldızı da gelgit kuvvetleri ile parçalayıp, yutabilir. Fakat, bunun gerçekleşebilmesi için, yıldızın kara deliğe oldukça yakın (yaklaşık olarak bir ışık yılından daha yakın) geçmesi gerekir. Zaman zaman gerçekleşse de, bir kara deliğin tek tek yıldız tüketerek büyümesi oldukça uzun bir süre alacaktır ve henüz Büyük Patlama'dan beri bu kadar süre geçmemiştir. Bu sebepten ötürü, evrendeki en büyük kütleli kara delikler, sahip oldukları kütleleri birleşmeler sonucu edinmiş olmalıdırlar.

Bir kara deliğin yakınında tüketebileceği yıldız, gaz veya toz yoksa, sakin bir durumda bekler ve ona ev sahipliği yapan galaksi üzerinde büyük bir etki bırakmaz. Bu nedenle, kara deliklerin etrafındaki her şeyi yutan kozmik canavarlar olarak görülmemesi gerekir. Öyle ki, eğer Güneş'i, Güneş ile aynı kütledeki bir kara delik ile değiştirseydik, Dünya üzerinde (donmak dışında) kütle çekimsel olarak bir fark bile hissetmezdik.

Tansu

451 görüntülenme
Öne Çıkarılan Cevap
Puan Ver
7
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
7

Kaynaklar

  • Yazar Yok. The Growth Of Supermassive Black Holes Across Cosmic Time. (10 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 10 Eylül 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  • Yazar Yok. Formation Of Massive Black Holes In Rapidly Growing Pre-Galactic Gas Clouds. (10 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 10 Eylül 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer okullarımızın bilim derslerinde yaratılış iddiasını Evrim Kuramı'na alternatif olarak okutacaksak; bu derslerde bebeklerin leylekler tarafından getirildiği iddiasını da cinsel üremeye alternatif olarak okutmamız gerekir.”
Judith Hayes
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol