Sorulara Dön
0
Genel ve Kategorisiz

Türk halı sanatı dendiği zaman akla neler gelir?

1
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Türk Halıları:

Halı sanatı tarihinde önemli bir yeri olan Türk halılarının en eskisi XIII. yüzyıla tarihlenmektedir. Anadolu’da halı dokumacılığının özellikle Konya, Ankara ve Kayseri bölgeleri civarında geliştiği söylenebilir. Yine XVII. yüzyıla gelindiğinde Türk halılarında ciddi bir Fars etkisi görülmektedir. Bu anlamda kalite, stil ve teknik bakımından İran halıları ile aynı standartlarda bir dokuma kültüründen bahsedilebilir.

Türk halılarının dokunmasında yün, pamuk ve ipek kullanılmaktaydı. Kullanılan bu ipler, Türkbaff olarak da bilinen Türk düğümü ile bağlanmaktaydı. Bunların yanında Türk halılarından İran halılarına nazaran daha çok çift düğüm kullanılmıştır. Bu nedenle de Türk halılarında daha çok geometrik desenler kullanıldığı görülmektedir.

Günümüzde meşhur yöresel Türk halıları arasında ise; Kayseri, Kula, Yağcıbedir, Mekri, Hereke, Yahyali, Gördes ve Demirci halıları yer almaktadır.

image

image

image

image

image

image

Bir de:

GÖZ MOTİFİ

Göz motifinde genellikle mavi iplik tercih edilir. Bunu nedeni, mavi rengin dikkati üzerine çekme özelliği olmasıdır. Nazar boncukları bu yüzden mavidir. Bu motifin kem gözlere ve nazara karşı koruduğuna inanılır.

Türk Halı ve Kilim Motifleri ve Anlamları | Apex Halı göz-motif-kilim

AKREP MOTİFİ

Korunma amacıyla işlenen motiflerden olan akrep biçimindeki kilim motifleri, şeytanî ruhu sembolize ederler. Bu akrep, daima öldürmek için pusuda bekler. Sebepsiz kavga ve kötü niyeti temsil eder. Korktuğu her ne ise bir parçası ya da desenini, ondan sakınmak adına kullanan Anadolu insanı, zarar verici mahlukatlardan sakınmak için de halı ve kilimlerde akrep motifini kullanır.

akrep-motif

ARTI MOTİFİ VE ÇENGEL MOTİFİ

Artı ile çengel, Türk halı motifleri arasında sıkça karşılaşılan motiflerdir. Artı motifinin, Hristiyanlığın haç simgesi ile ilgisi yoktur. Bela ve tehlikelerden korunmak için kullanıldığı bilinir.

çengel-motif-kilim

BEREKET MOTİFİ

Bereket motifi olarak bilinen kilim desenleri, üç grupta değerlendirilebilir. İlk grupta; nar, üzüm, kavun, karpuz, incir, dut gibi meyveler ile ejder, boğa, yılan, koç, kelebek, geyik, balık gibi hayvanlar yer alır ve uçsuz bucaksız mutluluğu sembolize ederler. İkinci grupta; yapraklar, çiçekler ve ağaç motifleri yer alır ve bolluğu, uğuru simgelerler. Üçüncü grupta ise; sular, kayalar, dağlar gibi tabiat varlıkları yer alır ve evreni, onun hareketini, yapısını aynı zamanda doğum, ölüm ve yeniden doğumu temsil ederler.

bereket-motif-kilim

BUKAĞI MOTİFİ

Bukağı, atın iki ön ayağına, otlağın uzağına gitmesin diye takılan zincirin ismidir. Bu zincirden ilham alan kilim desenleri ve anlamları, aşkı, birliği ve ailenin istikrarını simgeler. Nişanlanırken yüzükleri kırmızı kurdele ile birbirine bağlama geleneği de bukağı sembolünden gelir.

bukağı-motif-kilim

EJDERHA/EJDER MOTİFİ

Ejderha, pençeleri aslanı hatırlatan, kuyruğu bir yılana benzeyen, kanatları olan dev bir tür yılan sembolüdür. Su ile havanın efendisi ve gizli hazinelerin bekçisidir. Bereketli bahar yağmuruna kavuşma niyeti ile halı ve kilimlere dokunur.

ejderha-motif-kilim

ELİ BELİNDE MOTİFİ

Yaygın olarak kullanılan eli belinde motifi, dişiliği, doğurganlığı, kısmeti, neşeyi, uğuru, mutluluğu ve bereketi temsil eder. İlk insanların, üremeyi yalnızca dişilere ait bir süreç sanması ve erkeğin üremeye katkısını bilmemesi sebebiyle, ana tanrıçaları kutsal görüp taptıkları bilinir. Günümüzde halı dokumalarında kullanılmaya devam eden bu motifin kökeni, ana tanrıçalarla ilgili bu inanca dayanır.

eli-belinde-motif-kilim

HAYAT AĞACI MOTİFİ

İsmi ile müsemma hayat ağacı motifi, devamlı halde gelişerek ve değişerek yaşamayı sürdüren kâinatı simgeler. Toprağa bağlanan kökleri, kök salma, ebedilik ve yerleşikliği temsil eder. Alt dallar ve gövde ile gökyüzüne, üst dallar ile cennete uzanır ve cennet ile yeryüzünü birleştirir. Nar, hurma, zeytin, incir, servi, kayın, sedir, meşe, palmiye ve asma gibi ağaçlar, hayat ağacını sembolize eder. Bu ağaçların üstündeki kuşlar ise, vakti gelince giden can kuşlarını simgeler.

hayat-ağacı-kilim

İM VE DAMGA MOTİFLERİ

Tarih süresince Türklerin boy, oba, devlet, oymak gibi mefhumları anlatmak amacıyla belli başlı figürler, imler, damgalar kullandıkları bilinir. Bu damgalar ve imler, toplumun ya da kişinin varoluşunu temsil eder. Bunun amacı, aile isminin ve soyun devam ettirilmesinin yanında, ailenin değerli eşyalarının da korunmasıdır. Her bir dokuma, döneminde kullanılan araçları, eşyaları ve o toplum kültürünü yeni nesillere aktarır. Günümüzün logo, rumuz ve piktogramları da bu gelenekle ilişkilidir.

im-damga-motif

İNSAN MOTİFİ

Kilim motifleri anlamları ile dokuyanın duyguları birleştiğinde, içinde bulunulan durumu anlatır. İnsan deseni kullanılan motifler de, çoğu zaman özleme işaret eder. Bazı dokumalarda gurbette olan ve görmek istenen sevgili, bazılarında ise kız ya da erkek çocuğunu sembolize eden bir motiftir. Dokuyan kişinin hasretini ya da çocuk beklentisi duymasını anlatır. Bunun yanında, yaratıcılık ve çalışkanlığın da simgesidir.

insan-motif-kilim

KARTAL MOTİFİ

Türklerin tarihinde kendine önemli bir yer edinen kartal, gökyüzünün sembolü, geleceğin habercisi ve öteki dünyaya ruhları götüren kutsal bir görevli olarak görülür. Kartal motifi olarak bilinen halı motifleri, çevikliği ve kuvveti temsil eder.

kartal-kilim-motif

KOÇ BOYNUZU MOTİFİ

Dokumacılar, tepeden, yandan ve önden, hilal ya da spiral gibi şekillerle koç görüntüsünü sembolleştiren bu motifi, “koçlu yanış”, “koçbaşı”, “gözlü koç” ya da “boynuzlu yanış” gibi tabirlerle adlandırırlar. Koç boynuzu motifi erkekliği, kuvveti ve kahramanlığı sembolize eder.

koç-boynuzu-kilim-motif

KURT AĞZI, KURT İZİ, CANAVAR AYAĞI

Anadolu insanı, Hititlerde tanrı yoldaşı olarak anılan kurtlarla baş etmek, sürülerini onlardan korumak ister. Köpek ve kurdu çiftleştirerek “canavar” ismini verdikleri kangalı elde ederler ve onları korunmak için hep yanlarında tutarlar. Özellikle kilim seccadelerin mihrap bölümünün çevresinde bulunan bordür ile zemin arasında sıkça kullanılan motif de, iyimserlik ve korunmayı temsil eder.

kurt-ağzı-kilim-motif

KUŞ MOTİFİ

Anadolu’da kuş sembolü hayatın hemen her alanına yayılmıştır. Kuşun kanadı, tüyü, gözü, gagası, pençesi ve hatta kemiği, farklı vesilelerle kullanılagelir. Kuş motifleri ise, bazen ölen birinin ruhunu, bazen ise sevgiliyi, aşkı ve kadını simgeler.

kuş-motif-kilim

KÜPE MOTİFİ

Sıklıkla genç ve bekâr kızlar tarafından işlenen küpe motifi, kilimi dokuyanın, evlenmeye dair istekli olduğunu, dolaylı olarak ailesine anlatma yoludur. Genç erkeklerin ve kızların yuva kurmasını ve cinselliği temsil eder.

küpe-kilim-motif

MUSKA MOTİF

Kem gözlerden sakınmak için dokunan muska motifi, üçgen biçiminde bir göze benzer. Kıskanç gözlerden, yine bir gözle korunmak niyeti ile dokunur.

muska-kilim-motif

PITRAK MOTİFİ

Anadolu insanı, dikenli tarla bitkilerinden olan pıtrağın, dikenleri ile kem gözleri uzak kıldığına inanır ve pıtrak bu maksatla kilimlere dokur.

pıtrak-kilim-motif

SAÇ BAĞI MOTİFİ

Saç bağı motifinde saç, ölümsüz olmayı simgeler. Dokuyan, dolaylı olarak evlenmeyi, çoğalmayı ve ölünceye dek sevdiğiyle olmayı istediğini anlatır.

saç-bağı-kilim-motif

SANDIK MOTİFİ

Evlilik çağına gelmiş gençlerin çeyizlerini koyduğu sandıkları temsil eden Türk kilim motifleri, dokuyanın, çeyizinin hazır olduğunu anlatma yoludur.

sandık-kilim-motif

SUYOLU MOTİFİ

Su, hayatın en değerli parçalarından biridir. Hal böyleyken, Anadolu insanının Suyolu deseni ile bezediği kilim motifleri ve anlamları da, hayatı, canlılığı, bolluğu, saflığı, yenilenme ve yeniden doğmayı barındırır. Bunların yanı sıra, erdemli, bilge ve soylu olmayı da simgeler.

su-yolu-kilim

TARAK, PARMAK VE EL MOTİFLERİ

Tarağa, parmaklara ya da ele benzer motifler, yedili, beşli ve üçlü sayılarda dokunan geometrik motiflerdir. Temelde bir gövdeden çıkan çubuklardan meydana gelir. Eller, insanın yaratıcı gücünü temsil eden parçasıdır. Anadolu insanı, el motifini, bazen gerçekçi, bazen ise çubuk ve noktalardan yararlanan sembolik bir üslup benimseyerek kullanır.

tarak-parmak-el-kilim-motif

YILAN MOTİFİ

Dokumalarda zikzak, ejder ya da bulut biçiminde yer alan yılan motifi, gücü ve ölümsüzlüğü simgeler. Anadolu’da, kutsal görülen yılandan, hem korkulur hem de saygı duyulur. Çift başlı resmedilen yılan ise hekimlik simgesi olarak bilinir ve zehir ile panzehrin beraberliğini temsil eder.

yılan-kilim-motif

YILDIZ MOTİFİ

Çalışkanlığın ve üretkenliğin temsilcisi olan yıldız biçimindeki kilim motiflerinin anlamları, dokuyanın, ailesi ve kendisinin çalışkan, gayretli olduğunu ifade etmek istemesinde saklıdır.

yıldız-motif

Keyifli Bilgilenmeler..

2
Paylaş
2

Kaynaklar

  • E. Çetinel. Halı Sanatı Ve Tarihçesi. (16 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 16 Kasım 2021. Alındığı Yer: Bilgi Ustam | Arşiv Bağlantısı
  • P. Şen. Tük Tarihinde Halı Sanatı. (16 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 16 Kasım 2021. Alındığı Yer: Arkeofili | Arşiv Bağlantısı
  • MorTilki. Türk Halı Ve Kilimlerinde Kullanılan Başlıca Motifler Nelerdir?. (16 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 16 Kasım 2021. Alındığı Yer: MorTilki | Arşiv Bağlantısı
  • Apex Halı. Kilim Motifleri Ve Anlamlari. (06 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 16 Kasım 2021. Alındığı Yer: Apex Halı | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et