Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
4

Satürn'ün halkalarını oluşturan ne?

279 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
2 Cevap
Mert Karagözoğlu
Çevirmen

Bu güzel ve uzun süredir düşünülen bir soru.

Siz ve çevrenizdekiler, Dünya'ya uzunca bir süre bu kadar daha yaklaşmayacak Mars'ın çizdiği inanılmaz tabloyu görmüş olabilirsiniz. Güneş'ten itibaren sayıldığında Dünya üçüncü, Mars dördüncü, Jüpiter beşinci ve özellikle halka sistemi ile göz alıcı Satürn altıncı sırada yer alır. Bu gezegen ilk defa 1610 yılında Galileo tarafından gözlemlenmiştir. Ancak Galileo'nun teleskopu Satürn'ü gösterebilecek bir donanımda değildi ve Galileo, halkayı gezegenin iki tarafında bulunan uydular olarak düşündü. Satürn'ün halkalarını detaylı bir şekilde gösteren ilk gözlem 1883 yılına kadar (yani Galileo'dan 2.5 asır sonrasına kadar!) yapılamamıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Bununla beraber 1883 yılından önce yapılan dikkatli gözlemlerle gezegenin ana hatlarınını bazı halkalarının ARASINDAN görebileceğimiz bulgulanmıştır ve bunun üzerine halkaların bir frizbiden kesilip gezegenin yörüngesine oturtulan bir nesne gibi tek bir katı nesneden oluşmadığı anlaşılmıştır. Alternatif "katı olmayan halkalar" yaklaşımı ise 1895 yılında astronomların halkaların iç kısımlarının dış kısımlardan daha hızlı döndüğünü bulgulamasıyla kabul görmüştür. Zira böylesi bir gözlem tek bir katı nesnenin döndüğü düşüncesiyle bağdaştırılamamaktadır.

Bu halka hızı gözlemlerinden kırk yıl kadar önce halkaların tek bir katı cisim olamayacağı, farklı boyutlarda çok sayıda küçük cisimden oluşması gerektiği öne sürülmüştür. Ayımızı alıp, çok sayıda küçük parçaya böldüğümüzü ve sonra bunları bir halka sistemine yaydığımızı düşünün. Tüm parçalar birbirlerine oldukça zayıf bir şekilde "bağlanır" ve hareketli akışkan benzeri bir disk oluşturur (Satürn'ün de bu bağlamda tanımlanabilir birkaç halka sistemi vardır). Sorunun muhtemelen bizi diğer önemli sorulara götürdüğünü görebilirsiniz. Parçalar hangi maddeden yapılmıştır? Halkalar toplamda ne kadar kalındır? Halkalar neden düzdür?

Tüm Reklamları Kapat

Satürn'ün gezegen sistemimizdeki konumunu yinelememizin nedeni, Satürn'ün Jüpiter ile birlikte on gezegenimizdeki toplam maddenin yaklaşık %90'ını oluşturmasıdır. Jüpiter ve Satürn'e genellikle "Gaz Devleri" denmesinin nedeni, büyük ölçüde Evren'de en bol bulunan elementten, yani hidrojenden oluşmalarıdır. Hidrojen bu gezegenlerde çok yüksek oranda sıkıştırılmış haldedir. Ancak bu bulgu halkaların soğuk ve katı hidrojenden oluştuğunu düşünmemiz için yeterli olmamakla beraber çalışmalar halkaların gerçekten buz olduğunu; yani sudan (iki hidrojen bir oksijen) oluştuğunu göstermektedir.

Yani halkaları oluşturan materyaller çoğunlukla buz parçacıklarıdır (bazıları büyüktür, yaklaşık birkaç metre boyutundadır) ve bunların içinde az miktarda başka maddeler de bulunur. Bunun yanında Satürn'ün (ve halkalarının) dönmesi ve bu sebeple Dünya'dan bazen yalnızca halkaların kenarlarının görülebilmesi halka şeridinin gezegenin toplam boyutuna kıyasla oldukça ince olduğunu düşündürmektedir. Tahminlere göre halka sistemi bazı yerlerde birkaç metre kadar inceliyor olabilir.

Peki halka neden bu kadar incedir? Buz parçacıkları neden gezegenin her tarafına yayılmamıştır? Bu ise cevabı daha uzun bir hikayedir ve Satürn'ün dönüyor olmasıyla yakından ilgilidir. Bununla beraber halkaların içinde birçok parça ile oluşmaya başladığını düşünürsek bu yörünge parçalarının çağlar boyunca halka sisteminden bir yukarı, bir aşağı geçeceği çıkarımına ulaşabilirsiniz. Ancak bu geçiş süreci, yörünge parçaları için oldukça tehlikelidir; yörünge parçaları kendi halkalarını oluşturan parçalarla, ve hatta bir başka hat yörüngesinde bulunan parçalarla bile çarpışabilirler. Bu çarpışmalar zaman içinde halka eğimini kademeli olarak azaltma eğilimindedir ve nihayetinde bugün gördüğümüz "diske yerleşme" süreci ortaya çıkar. Satürn'ün ayrıca 22 uydusu vardır ve bunların da halka sistemini dengede tutmaya yardımcı oldukları bilinmektedir. Görmesi çok daha zor olsa da Uranüs, Neptün ve Jüpiter'in de halkaları vardır; Cornell'in astronomları Jüpiter'in halka sisteminin keşfinde oldukça etkili olmuştur.[1]

Kaynaklar

  1. N. W. Ashcroft. What Are Saturn’s Rings Made Of?. Alındığı Tarih: 14 Kasım 2022. Alındığı Yer: Cornell Center for Materials Research | Arşiv Bağlantısı
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
5
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Enes Akıntı
Enes Akıntı
20K UP
Öğrenciyim

Satürn halkaları olan tek gezegen değildir fakat kesinlikle en güzelidir. Gördüğümüz halkası bir grup küçük halkaların birleşmesinden oluşur. Bu, halkalar buz ve kaya parçalarından meydana gelir. Bu halkaların nasıl oluştuğu ile alakalı bazı teoriler var. Yakın bir uydusunun, bir asteroidin ya da bir kuyruklu yıldızın Satürn'ün güçlü kütleçekim etkisiyle parçalanarak halkaları oluşturmuş olabileceği tahmin ediliyor.

1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close