Sorulara Dön
3
Tarih & Coğrafya

Saat nasıl, neden ortaya çıkmıştır?

Takvim ve zaman hesaplamaları tarım icat edilince yapılmaya başlanmıştı. Peki zamanı ne zaman ve neden saniyesine kadar hesaplamaya başladık? Saati bilerek mi yaşamak daha sağlıklıdır bilmeden mi ? (ör: saat 20.00'de / hava kararınca)

2
424 görüntülenme
Hatırla (2)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Tarih öncesinde zaman tutma

İnsanlar, tarih öncesinde yıldızların seyirlerinin dönemsel desenlerini, taş ve kemik üzerine yapılan kazımalar ve ay döngülerine dayalı yapılan mağara duvarı çizimleri ile oluşturdukları eserlerle günleri takip etmişlerdir.

En eski yıldız çizimi olan Orion takımyıldızı, 32,500 yıl öncesinde bir mamut dişine işlenmiş olup zaman takibi için kullanılmıştır. (L. Rogers, 2011)

Fransa, Dordogne’de bulunan ve yaklaşık M.Ö 30,000’e tarihlenen ay döngüsünü takip etmekte kullanılmış olan kemik plaka; Irkutskaya, Rusya’da M.Ö 12,800’e ait olan güneş ve ay hareketiyle ilgili bir takvimi gösteren bir kemik plaka ve Fransa’da de la Tête du Lion mağarasında M.Ö 18.600 ile M.Ö 21,600 yılları arasında hayvan figürleri olarak çizilmiş takımyıldız konumlarının resimleri gibi eserleri oluşturarak zamanın düzeninin görünümlerinin farkına varıp takip eden insanlar en eski zaman tutanlar olabilirler. (A.Rappenglück, 1999)

M.Ö 3500’de Mısır’da Güneş Tanrıları için yapılan taşların gölgesine göre zaman takip edilmiş ve mevsimler hakkında fikir sahibi olmuşlardır. (A. Callan, 2019) Bu güneş saatlerinde yıl içerisinde günlerin süreleri değiştiği için saatlerin gösterdiği zaman da değişken olmuştur. Günü 12 saat olarak belirleyen Mısırlılar zaman takibi için geceleri ise 12 takımyıldızdan yararlanmışlardır.

Saat tasarımında gelişimin hızlanması ve zaman gösterimindeki doğruluğun artşı

Zamanın takibinde güneş saatleri geceleri saati bulamadığı için Mısır’da M.Ö. 1500’de clepsyrda denilen su saati geliştirilmiştir.

M.Ö 3. Yüzyılda yaşayan Helenistik dönem mucidi Ctesibius su saatinin işleyişini geliştirmiştir.

Çin’de 200 ile 1300 yılları arasında su saatleri geliştirilmiştir. İlk mekanik saat 30 metrelik kulenin tepesine koyulmuş su ile döndürülen tekerlek ile işleyen bir su saati 720’de Çinli keşiş l-Hsing tarafından yapılmıştır ve bu sistem 976’da SSu Hsiin tarafından geliştirilmiştir. (A. Callan, 2019)

Geliştirilen farklı su saatleri olmakla beraber yanılma payında azalmaya doğru gidilen adımda önemli olan ağırlık ile işleyen ilk mekanik saat 1283’de İngiltere’de Katolik Kilisesinin etkisi ile ibadet saatlerini uygun olarak takip etmeye yarayan bir saat geliştirilmiştir. 13. Yüzyılın sonunda artan nüfusun artması, ticareti yoğunlaştırarak zamanı takip etmek için araçlar üretenlere karşı üretim yapmaları talebini artırmıştır. (H. Andrewes, 2006)

15. Yüzyılda Almanya’da saat yapımının gelişmesiyle ilk kez dakika ve saniyeyi gösteren saat 1484’de yapılmıştır. (A. Usher, 1929)

1656’da Christiaan Huygens ilk sarkaçlı saati tasarlamıştır. (H. Andrewes, 2006) Huygens'in yaptığı ilk sarkaçlı saatte günde 1 dakikadan daha az sapma vardır ve sonradam yaptığı geliştirmelerle saatindeki hataları günde 10 saniyenin altına düşürmüştür. (L. Rogers, 2011)

Hassayiette artışa doğru

Sanayi devrimi’nden sonra ortaya çıkan çalışma koşulları sebebiyle günlerin programlılığındaki önemin artmasıyla saate olan gereksinim artarak çeşitli imalatçıların ürettiği saatlerin ticareti artmaya başlamıştır. (H. Andrewes, 2006) Eli Terry’nin önğülüğüyle 19. Yüzyılın başlarında ortaya çıkan Connecticut saat endüstrisiyle birçok kişi saat sahibi olmaya başlamıştır. (H. Andrewes, 2006)

1880’de Pierre ve Jacques Curie kardeşler tarafından bulunan piezoelektik (A. Manbachi, 2011) ile elektriklenmiş kuvars kristallerinin titreşimiyle çalışan kuvars saati 1928’de New York’da Bell laboratuvarında yapılmıştır. 1939’da Londra’da Kraliyet Gözlemevi’ne yerleştirilen kuvars saatlerinde günde saniyenin iki binde biri bir kayma olmuştur ve 2. Dünya Savaşı’nın sonunda 30 yılda bir saniyeye kadar düşürülmüştür. (A.Callan, 2019)

Sezyum-133 atomunun enerji seviyelerindeki atlamalarına bir dayanan bir sezyum standardı (hassas salınım frekasınsı üretimi) olan ilk doğru atom saati, Louis Essen tarafından 1955'te İngiltere'deki Ulusal Fizik Laboratuvarı'nda inşa edilmiştir. (W. Markowits, 1958)

1967’de Uluslararası Birism Sistemi’ne göre zaman birimi Sezyum’un özelliklerine göre seçilmiştir. Sezyum atomu saati yılda saniyenin 30 milyarda biri kadar yanılma payıyla çalışır. Daha düşük boyuta sahip hidrojen atomu saatleri ve daha düşük güç tüketimi yapan rubidyum saatleri de vardır.

Sonuç olarak; insanlar antik çağlardan beri biyolojik ritmi ve gelişmiş bilinç düzeyi sayesinde ilerlemesinin farkındalığına sahip oldukları zamanın akışından, yaşamsal faaliyetlerini kolaylaştırmaya yönelik gereksinimleri ile haberdar olmayı istemişler ve bilimin gelişmesiyle birlikte zaman ölçümünün doğruluğu artmış.

483 görüntülenme
Öne Çıkarılan Cevap
10
Paylaş
10
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.

Kaynaklar

  • L. Rogers. A Brief History Of Time Measurement. (01 Şubat 2011). Alındığı Tarih: 28 Şubat 2021. Alındığı Yer: NRICH | Arşiv Bağlantısı
  • A. Rappenglück. (1999). Palaeolithic Timekeepers Looking At The Golden Gate Of The Ecliptic: The Lunar Cycle And The Pleiades In The Cave Of La Tête-Du-Lion (Ardéche, France) - 21,000 Bp. SpringerLink, sf: 14. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Callan. The Evolution Of Timekeeping. (27 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 28 Şubat 2021. Alındığı Yer: BECKERTIME | Arşiv Bağlantısı
  • P. Usher. (2021). A History Of Mechanical Inventions. ISBN: 978-0486255934. sf: 414.
  • J. H. Andrewes. A Chronicle Of Timekeeping. (01 Şubat 2006). Alındığı Tarih: 28 Şubat 2021. Alındığı Yer: Scientific American doi: 10.1038/scientificamerican0206-46sp. | Arşiv Bağlantısı
  • W. Markowitz. (1958). Frequency Of Cesium In Terms Of Ephemeris Time. APS physics. doi: 10.1103/PhysRevLett.1.105. | Arşiv Bağlantısı
  • K. Higgins. A Walk Through Time - The "Atomic Age" Of Time Standards. (12 Temmuz 2009). Alındığı Tarih: 28 Şubat 2021. Alındığı Yer: National Instute of Standarts and Technolohy | Arşiv Bağlantısı
  • A. Manbachi. (2021). Development And Application Of Piezoelectric Materials For Ultrasound Generation And Detection. SAGE Journals. doi: 10.1258/ult.2011.011027. | Arşiv Bağlantısı
  • H . Margolis. A Brief History Of Timekeeping. (09 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 28 Şubat 2021. Alındığı Yer: Physics World | Arşiv Bağlantısı

Güneş saatleri eski Mısır'da kullanılan, daha çok geometri ve hesaplama işlerine yarayan saatler ama bunların bildiğimiz kanonik saatlere (yani gece ve gündüz yararlanılabilen ve 3erli, 4erli çeşitli şekilde bölünmüş olanları) tek tanrılı dinlerle ortaya çıkmış.. en eski örneği Yahudilik'te kullanılan ve günde 7 kez Tanrı'ya dua etmek için yararlanılan formu. Daha sonra Roma'da askeri işlerde ve Hıristiyanlığın Roma üzerinden kurumsallaşmasıyla da kilise ve manastırlarda dua ve ayın zamanlarını ayarlamak için kullanılmış. Zaman içierisinde de değişimlere uğramış.

196 görüntülenme
1
Paylaş
1

Kaynaklar

Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et