Yeni Soru Sor
Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
2

Ortamı mavi ışık neden turuncu ışıktan daha fazla aydınlatıyor?

Bu gün karanlıkta çakmağımla oynarken bir şey fark ettim. Kırmızı - turuncu ateş mavi ateşten daha fazla etrafı aydınlatıyor ancak fizik dersinde mavi ışığın enerjisinin daha fazla olduğunu biliyoruz bu nasıl oluyor?
263 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
2 Cevap
Şahin Tutuş
Şahin Tutuş
62K UP
Aydınlatma sektöründe çalışan birisi

Merhaba, ben aydınlatma sektöründe çalışan ve ışığın özelliklerini incelemeyi de seven birisiyim.

Öncelikle ölçüm yönteminiz yanlış ya da eksik. Gözle hangisinin daha çok aydınlattığını anlayamazsınız. Daha doğrusu matematik ve fizik bilmeden bunu anlayamazsınız.

Siz sadece altta kalan ve sarı ışığa nazaran boyu daha az görünen mavi-mor ışığı gördünüz. Alev yukarı doğru çıktıkça kızıl olur yani soğurur, enerjisini kaybeder. Fakat alt kısımda başka bir şey var. Boşluk görürsünüz bazen. Özellikle kibritlerde havada duran bir alev görürsünüz. Aslında o boşlukta da bir ışık var fakat bizim sensörümüz olan gözümün görme sınırını aştığı için göremiyoruz alttaki ışığı. Çünkü uv dalgaboyu oluyor artık o boşluk.

Tüm Reklamları Kapat

Diyelim ki mavi bölge 1 cm. sarı bölge 2 cm, en tepedeki kızıl bölge 3 cm uzunluğunda. Fakat ne demiştik, mavi bölgenin enerjisi daha fazla ve giderek havada enerjisini kaybediyor. O zaman bunun anlamı ben 1 cm maviye 100 birim enerji sığdırıyorum. 2 cm maviye 10 birim enerji sığdırıyorum, 3 cm kızıla 1 birim enerji sığdırıyorum. 2+3= 5 cm uzunlukta 10+1= 11 birim enerji varken 1 cm uzunlukta 100 birim enerji var. Bu biraz 1 litre civa mı daha ağırdır yoksa 1 litre bakır mı daha ağırdır sorusu gibi. Hacime değil özkütleye bakmak lazım, ışığın boyuna değil birim mesafede taşıdığı ışık miktarına bakmamız lazım.

ikinci bir konu ise piyasada çok ısı veren çakmaklar görmüşsündür. 15-20 cm alev atar fakat hepsi mavidir. Bunun sebebi de muhtemelen kullanılan gazın birim zamanda ne kadar enerji ürettiği ile ilgili. Demek ki her madde aynı oranda enerji açığa çıkarmıyor. Bu da neden nükleer bombalarda 1 kilo bakır değil de 1 kilo zenginleştirilmiş uranyum patlattıkları sorusuyla aynı cevaptır. Çünkü uranyumdan daha fazla enerji açığa çıkar.

Peki bu alevin özelliklerini matematiksel bir hesaba dönüştürebilir miyiz? Evet dönüştürebiliriz. Bunun için aydınlatma ürünleri yani lambalar gonyofotometre denilen bir aletin içine koyulur. Küre 360 steradyan olarak ışığın kuvvetinin (akı) kaç cm'de ne kadar düştüğünü, dalga boylarını falan hepsini hesaplar. [1] daha sonra ies denilen bir bilgisayar dosyası çıktısı verir. Her lambada (aydınlatma ürününde) ışığın ne kadar mesafede ne kadar ışık kaybettiği durumu farklıdır. [2] nolu kaynaktan aşağılarda örnek bir ışık eğrisi tablosunu görebilirsin. Sen gördüğün eğriden bir şey anlamayabilirsin fakat bu eğrileri okumayı bilen birisi ışık lambadan çıktıktan sonra yanlara doğru kaç metre uzanıyor, dikeyde yükseklik olarak ne zaman pik yapıp azalıyor hepsini 3 boyutlu olarak kafasında canlandırabilir.

Çok uzattım ama aslında ilgini çekecek bir örnek daha var elim de. James webb teleskobunu muhtemelen biliyorsun. Çok zayıf olan radyo dalgalarını yakaladığını da okumuşsundur? Peki neden elektromanyetik spektrumda en yüksek olan gama ışını değil de en zayıf olan radyo dalgası yakalıyor? Çünkü çakmak aleviyle aynı mantık. ilk galaksilerden çikan yüksek enerji daha çabuk bir alt enerjiye geçiyor ama daha uzun mesafe kaydediyor. Aslında bunun bir yarıçapının karesi gibi bir hesabı da var fakat tam mantığını ben de şu an hatırlayamıyorum. Enerji mesafenin karesi kadar düşüyordu sanırım. Bu yüzden bütün spektrumu görebilseydik, 2 cm mavi, 4 cm sarı, 16 cm kızıl gibi gibi bir hesabı var.

Kaynaklar

  1. Ledyi. Gonyofotometre. Alındığı Tarih: 26 Nisan 2024. Alındığı Yer: ledyilighting | Arşiv Bağlantısı
  2. Karma lighting. Işık Eğrileri. Alındığı Tarih: 26 Nisan 2024. Alındığı Yer: Karma lighting | Arşiv Bağlantısı
Bu cevap, soru sahibi tarafından en iyi cevap seçilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Şahin Tutuş
Şahin Tutuş
62K UP
Aydınlatma sektöründe çalışan birisi

Tekrar merhaba, bugün gelen bildirimle yine aklıma hoşunuza gidecek bir bilgiyi eklemek aklıma geldi. aydınlatma ürünlerinde CRI denilen bir kavram vardır. Açılımı Color Rendering Index. Türķçesi renk geri verim indeksidir. Tanımı bir aydınlatma ürünü yani lambanın ışığının ne kadar kaliteli olduğunu puanlar. Birimi yoktur. 0'dan 100'e derecelendirilir. Teorik olarak 100 tamamen açık havada güneşin tam öğlen 12'de verdiği ışıktır. Aydınlatma ürünleri eskiden 70 gibi çok düşük CRI'a sahipti. Özellikle sarı ampüller bu civardaydı. Fakat gelişen teknoloji ile LED'li aydınlatmalar'ın dandikleri bile 80 CRI, giyim mağazaları, market, laboratuar gibi ışığın kaliteli olması gereken yerlerde 90 CRI kullanılıyor artık.

CRI ışığın gücü ile ilgili değildir. Sarı bir ampülden bir odaya 20 tane de doldursanız aydınlatır ama iki yakın renkteki ipliğin renk tonunu ayırt etmekte çok zorlanırsınız.

Peki bunun nedeni nedir? Bildiğimiz gibi beyaz ışık içinde bütün renkleri barındırır. Yani idealde gözümüzün renk spektrumundaki bütün renk tonlarını barındırır. Fakat gerçekte aydınlatma ürünleri özellikle LED ürünlerinde birçok led markası vardır ve bütün dalga boylarını barındıramazlar. Bir üst yazımda bahsettiğim gonyofotometreler bir ışıkta hangi dalgaboylarının ne yoğunlukta bulunduğunu da ölçebilir ve ona göre bir CRI hesaplaması yapabilirler. [1] bu verdiğim sitede ortalama hangi dalga boylarının hangi aydınlatma ürününde ne kadar olduğunun grafik gösterimi ve örnekleri vardır, inceleyebilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Peki pratikte bunu nerelerde kullanabiliriz? Marketlerde unlu mamuller kısmında undan dolayı beyaz dalga boyunun yoğunlukta olduğu bir CRI tablosuna sahip bir aydınlatma ürünü kullanarak ekmeklerin daha güzel görünmesi sağlanır.

Yeşil rengin dalga boyunun yogun olduğu bir aydınlatma ürünüyle manav reyonundaki sebzeler daha taze gösterilebilir.

Kırmızı dalga boyunun (daha doğrusu pembemsi) yoğun olduğu bir aydınlatma ürünüyle etler daha taze daha kanlı canlı gösterilebilir. Eğer bir kasapta tezgahın üstünde pembemsi beyaz bir floresan görürseniz bilin ki bu taktik uygulanmıştır.

Laboratuar ve kumaşla ilgili atölyeler, müzeler, resim gibi sanat atölyelerinde ve boyahane gibi ortamlarda bütün dalga boylarının mümkün olduğunca hepsinin olduğu kaliteli beyazlar istenir. [3][2]

Tüm Reklamları Kapat

Bitkilerin uzamak için farklı dalga boylarına, yanlara yayılmak için farklı dalga boylarına ihtiyaçları vardır. Şu an hatırımda değil ama atıyorum uzamak için kırmızı, yanlara büyümek için mavi dalga boyu ihtiyacı olsun. Kişi tercihine göre farklı dalgaboyları tercih edebilir.

Bir giyim mağazasından kıyafet alırken mağazada çok güzel görünüp evde denediğinizde gözünüze o kadar da güzel görünmemesinin nedeni bu CRI'dır. Çünkü mağazarda 90 CRI kullanırlar ve hem ışığın yoğunluğu fazladır hem de söz konusu kumaş olduğu için kaliteli ışık kullanmak zorunludur. Fakat evinizdeki aydınlatmalar çoğunlukla bu kadar kaliteli değildir. Size farklı görünür evde.

Bir detay daha vardır o da kamaşma endeksi. Yeşil bir yaprağın tüm yüzeyine belli bir oranda ışık çarptırabilirsiniz. Yüzey bir noktadan sonra fazla ışığı kabul etmeyecek yani soğurmayacaktır. Soğuramadığı kısımdaki ışıklar bize parlama olarak dönecektir. Bu durum özellikle eskiden LED üreticileri tarafından müşteriyi kazıklama amaçlı kullanılırdı. Ama artık pek böyle bir durum kalmadı. Olay aydınlatma elemanının tek bir noktasından gereğinden fazla ışık ürettirilerek çok ışık üretiliyor yanılgısı oluşturulmasıydı.

Her parlayan ışık çoktur anlamına gelmez. Burada açılar devreye girer. 10 derece bir lens ile gönderilen ışık insanın gözünü alır ama 10 derecelik bir ışık saçar. 60 derecelik bir ışık 60 derecelik bir alanı aydınlatır fakat 10 derece kadar uzağa gidemez. Bu yüzden her parlayan ışık çoktur diyemeyiz. Bu ışığın toplanma sorusudur. 10 derece ışık kalitesizdir anlamına da gelmez. Bir binanın dışına süs olarak ışık koyacaksanız aşağıdan vurduğunuz ışığın yukarı kadar varabilmesi ideal olandır. Bu yüzden çoğu zaman bina dışına 10 derece ya da 5 derece gibi lensler ile odaklama yapılır ki uzağa varabilsin ışık. Fakat bir otoyolda belli aralıklarla aydınlatma direği dikmeniz gerekli. Bu yüzden yanlara mümkün olduğu kadar fazla ışık atmak istersiniz ki iki direk arası mesafe uzasın ve daha az direk dikerek tasarruf edelim. Hatta bunun için gudiş geliş ayrı olan bir otoyolda karşı şeritlere gidecek ışık da gitmesin ki ordaki ışığı da toplayıp yanlara verelim istenir. Bu yüzden dairesel lrnsten ziyade asimetrik lens kullanımı yaygındır bu tür projelerde. Yani ışık atıyorum yatayda 120 derece dikeyde 30 derece olabilir. [2]

Kaynaklar

  1. Özdisan. Color Rendering Index - Cri - Component By Özdisan. (10 Eylül 2022). Alındığı Tarih: 26 Nisan 2024. Alındığı Yer: Component By Özdisan | Arşiv Bağlantısı
  2. Evo. 4X4 Serisi Asimetrik Led Lens | Evooptic Led Lens Yerli Üretim. Alındığı Tarih: 26 Nisan 2024. Alındığı Yer: Asd | Arşiv Bağlantısı
  3. Philips. Gerçek Renkleri Deneyimleyin - Cri Led | Null. Alındığı Tarih: 26 Nisan 2024. Alındığı Yer: Philips | Arşiv Bağlantısı
2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close