Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
0

Kütle çekim ve görelilik birbirine ters mi?

Merkürün yörünge hareketleri newtonun hareket ve kütle çekim yasaları ile uyuşmuyorken olayın görelilik teoremi ile açıklanabilmesi bu durumda newtonun yasalarını geçersiz mi kılar? Aslında kütle çekim olarak bildiğimiz şey alında görelilik mi ve newton yasaları out einstein yasaları in denilebilir mi?

1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Newton'ın kütleçekimi ile Einstein'ın Görelilik Kuramı arasındaki çekişmeyi inceleyebilmek için 2 temel önbilgi gerekli.

Birincisi şu: Biliminsanları, çeşitli alanlarda çalışırlar ve çeşitli gerçekleri kuramlarla açıklamaya çalışırlar. Ve bir kuram, ne kadar büyük gerçekleri özetleme becerisinde ise o kadar güçlü ve değerlidir. Bu çabanın son noktası da, gördüğümüz, bildiğimiz, tanımlayabildiğimiz her şeyi tek bir kurama sığdırmak. Evren, bildiğimiz her şeyi içeren bir yapı. Yani elimizdeki en büyük yapı ve olgu evrenin kendisi. Bildiğimiz ve gördüğümüz en küçük yapı ise atomun içindeki temel parçacıklar. Yani her şeyi tek bir kuramla açıklamaya çalışan bir biliminsanı, evrenin ve atomaltı dünyanın işleyiş dinamiklerini tek bir kurama sığdırmak zorunda. Ve buna ek olarak ışık gibi, doğası ve yapısı tam olarak çözülememiş bir enerji ve yapıyı da kuramına dahil etmek zorunda.

İkincisi de şu: Herhangi bir gözlemlenebilir gerçeği matematiksel olarak açıklayabilmek, onun ortaya çıkış dinamiklerini de açıkladığınız anlamına gelmeyebilir. Felsefede, "doğru ve gerçek" kavramlarının tanımları değişkendir. Kimine göre tutarlı bilgi doğrudur, kimine göre faydalı bilgi, kimine göre ispatlanabilir/sınanabilir bilgi doğrudur.

Gelelim sorunuza: Newton'un kütleçekimi kurmamı, kütle sahibi cisimlerin birbirlerini çektiğini söylüyor. Nedenini söylemiyor ama matematiksel olarak bu kuram tutarlı. İstediğiniz iki cisme, Newton'ın formülünü uygulayın, sonuç doğru çıkıyor. Ama Newton, bunun nedeninin, cisimlerin birbirini çektiği olduğunu söylüyor. Bu yanlış. Cisimler birbirini çekmiyor, buna artık eminiz. Nasıl eminiz? Işığın bükülmesinden. Newton haklı olsaydı ışık, kütle sahibi olmadığı için başka cisimlerle etkileşime girmemeliydi ama giriyor. Demek ki diyebiliriz ki Newton'un formülü doğru değil, genel olarak "tutarlı". (Felsefedeki doğru bilgi görüşü) Kütle sahibi cisimlerin ilişkilerini açıklıyor ama açıklayamadığı başka olgular da var ve ortaya çıkış dinamikleri yanlış.

Einstein'ın Görelilik Kuramı, cisimlerin uzayı, yani bulundukları ortamı büktüğünü söylüyor. O bükülme bölgesinde bulunan cisimler de bu bükülmeden etkileniyor diyor. Işık da bu kapsamda. Kütlesi olmasa da cisimlerin bükme etkisinden etkileniyor. Bu açıdan bakarsak evet, Einstein, Newton'u yıkıp yerine başka bir şey koydu. Ama Einstein'ın kuramı da bir gün yıkılacak ya da güncellenecek çünkü her şeyi açıklayamıyor. Söz gelimi, evrenin yapısını oluşturan karanlık maddeyi ya da evrenin genişlemesinden sorumlu olan karanlık enerjiyi henüz tanımlayamadık. Einstein'a göre madde ve enerji aynı şey, birbirine dönüşür ama karanlık enerji ve karanlık madde için de bu iddia geçerli mi? Bilmiyoruz. Bugün için E=mc2 tüm madde ve enerji varlığını açıklayabiliyor ama karanlık enerji ve karanlık madde için Einstein'ın kuramlarının geçerliliği kesin değil. Ya da atomaltında kütle sahibi olan parçalar var, olmayan parçalar var. Ve bunları bir arada tutan farklı güçler var. Ve kütleçekimi ya da cisimlerin uzayı bükmesi gerçeği, atomaltında ölçülemeyecek kadar küçük. Yani bir elektron uzayı ne kadar büker de çevresindeki başka parçalar bundan nasıl ve ne kadar etkilenir? Bunu çözmek kolay değil. Ya da planck ölçeğinde (hakkında arama yapabilirsiniz) ölçüm yapamıyoruz çünkü gözlem ve laboratuvar olanaklarımız kısıtlı.

Ve ayrıca konunun, bir de zamansal etkileri var. Newton'a göre zaman sabit. Ama Einstein'a göre değişken. Ve bu konuda Einstein haklı ve Newton'u yıkmış durumda.

Belki de bir süre sonra bu eksikleri gidereceğiz ve Einstein haklı çıkacak ve ona ait kuramlar, herşeyin kuramı olacak... Belki... Ama henüz bundan emin değiliz. Bugüne kadar Einstein hep haklı çıktı ama onu sınayacağımız daha çok veri sırasını bekliyor. Gözlem ve sınama yeterliliklerimiz arttıkça Einstein tekrar tekrar sınanacak.

Son olarak, doğru bilginin, tutarlı bilgi ya da faydalı bilgi olduğu belki de doğrudur. Çünkü basit hesaplamalarda Newton da bizi bugüne kadar yanıltmadı. Pratik dünyada Newton çalışıyor ve işe yarıyor. Cisimlerin birbirini çektiği söylemi yanlış da olsa formülleri genel olarak geçerli.

Kabul Edilen Cevap
2
Teşekkür (1)
Paylaş
2
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Soru Sor
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Başarı önündeki en büyük engel, başarısızlık korkusudur.”
Sven Goran Eriksson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku