Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
2
Puan Ver

Hatırlama olayı nasıl gerçekleşir?

Biz bir şeyleri hatırlarken beynimizin içinde neler olur?

1
Teşekkür (3)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Merhaba..

Beynimizde bilgi depolamak için, kritik bir beyin bölgesi olan hipokampusümüze dayalı haldeyizdir. Hipokampus olmaksızın, geçmişi olmayan boş bir sayfa gibiyizdir. Beynin bu C-şeklindeki bölgesi, yine beynin duygulardan sorumlu bölgesi olan amigdalaya da son derece bağlı haldedir. Bir deneyim sırasında, bu iki beyin bölgesi birlikte çalışır ve farklı duyularımızdan gelen bilgileri birleştirir. Sonuç olarak da, deneyimler, duygularla iç içe geçer.

Bu yüzden, son derece duygusal bir olay meydana geldiğinde, amigdalanız, bu duygusal içeriği algılamanıza yardımcı olur ve hipokampusünüz de yaşanan olaydaki bütün detayları işler. Sonradan bu kadar fazla detayı muhtemelen hatırlamazsınız, ancak ne kadar güzel bir zaman geçirdiğiniz konusunda hislere kapılırsınız.

Çevrenin hafıza üzerindeki etkisi, gündelik yaşamımızın pek çok deneyiminde belirgin bir biçimde karşımıza çıkar. Daha önceden ziyaret ettiğiniz bir yeri, yeniden ziyaret ettiğinizde, bir önceki deneyiminizde yaşadığınız olaylara dair hafızalarınız büyük olasılıkla yeniden oluşur. Ve aslına bakarsanız, çevresel bağlamın hafıza üzerindeki etkisi de psikoloji araştırmalarında pek çok kez ortaya konulmuştur.

1975 yılında, Godden ve Baddeley tarafından yürütülen ve oldukça klasikleşen bir deneyde, araştırmacılar, dalgıçlardan, suyun altında ya da üstünde bir dizi kelimeyi ezberlemelerini istedi. Sonrasında ise, dalgıçlardan her iki çevrede de (suyun altında ve suyun üstünde) ezberledikleri bu kelimelerden hatırlayabildikleri (serbest hatırlama) kadarını yazmaları istendi. Deney sonucunda, dalgıçların en iyi hatırlama performansını; çevresel bağlam ile uyum sağlandığında gerçekleştirdikleri görüldü. Örneğin, dalgıçlar karaya çıktıklarında karadayken ezberledikleri kelimeleri daha fazla hatırlayabildi.

Çevremizin, hafızamız üzerindeki rolü; oldukça açık ve anlaşılır olsa da, esasında resmin tamamı bununla sınırlı değildir. Nasıl oluyor da; bir oda, bir koku, müziğin bir bölümü ya da bilgisayar ekranındaki arka plan rengi gibi çevresel bilgiler hafızaların yeniden oluşmasına sebep oluyor?

Cevaplardan birisi, tanıma hafızası ile ilgilidir.

Tanıma hafızası, daha önce karşılaşılan bir uyaranı (hedefler), daha önce karşılaşılmayan uyarandan (çeldiriler) ayırt edebilme yetisi olarak tanımlanabilir. Birkaç yıl önceye kadar ise; tanımanın, sunulan uyaran ve hafızada bu uyaranla ilgili olan --aşinalık değerine katkıda bulunan-- bütün bilgilerin (çevresel bağlam da dahil) eşleştirilmesine dayanan tek bir süreç olduğu kabul ediliyordu. Yeterince yüksek bir aşinalık değerinin oluşması, --doğru ya da yanlış-- bir tanıma tepkisine neden olur: "Evet, bu şeyi daha önce görmüştüm."

Peki; çevresel bağlam, tanımanın ikili sürecinde nasıl bir rol aldı? Hipotez şu; aşinalık, bağlamdan bağımsız bir süreçtir. Bir başka deyişle, hatırlama, bağlama dayalıyken, aşinalık, beyninizin çevresel bilgiyi yeniden geri çağırmasına bağlı değildir. Esasen, hatırlama ve yeniden oluşturma arasında çevresel bağlamda bir uyum ya da uyumsuzluk olduğunda, bu durumdan yalnızca hatırlamanın etkilendiği ortaya konulmuştur.

Beyin görüntüleme tekniklerinden elde edilen deliller, tanımada yer alan mekanizmalara dair kavrayışımızı giderek daha da genişletiyor. İlgili çalışmaların yeniden gözden geçirilmesi temelinde, bir grup araştırmacı, bağlam-öğe bağlanması modelini oluşturdu. Modele göre, ikili süreç söz konusu olduğunda; beyinde hafıza işleminden sorumlu olan medial temporal lobe bölgeleri ayrı roller üstleniyor.

Bir parça; nesne bilgisini (aşinalığa katkı sunarak) işliyor, bir parça; mekânsal ve mekânsal olmayan bağlamsal bilgiyi (çevresel bağlam) işliyor ve bir diğeri; hipokampus ise, öğe-bağlam ilişkisini işliyor (hatırlamaya katkıda bulunarak).

Öte yandan, gözden geçirilen çalışmalar, katılımcıların çevresel bağlamı geri çağırıp çağıramadıkları üzerine şekillendirilmişti. Şöyle ki; araştırmalarda, katılımcıların, nesneyi (öğeyi) tekrar hatırlamalarına yardımcı olacak bir çevresel ilişkilendirmeye atıfta bulunmadan (örneğin; kelimeyi aynı ya da farklı renkte bir arka plan rengiyle sunmadan); "Bu kelimeyi daha önce gördün mü? Eğer gördüysen, arka plan rengi yeşil mi yoksa kırmızı mıydı?" gibi soruları içeren ölçekler bulunuyordu.

Bunun yanı sıra, bir olayın çevresel bağlamının hatırlanması, bağlamın geri çağırma üzerinde bir etkisi olması için gerekli olmayabileceğini öneren bazı çalışmalar da mevcut. Örneğin, The Quarterly Journal of Experimental Psychology'de yayımlanan bir araştırma, travmatik beyin hasarı bulunan hastaların, hafıza zayıflığı olmalarına rağmen, bilgileri kodladıkları odada bulunmaları durumunda bu bilgileri daha iyi hatırladıklarını ortaya koyuyor.

Bu deliller, çevresel ilişkilendirmenin çok daha derin bir şekilde araştırılmasını da gerekli kılıyor. Çevresel ilişkilendirmenin, hatırlama üzerinde tam olarak nasıl bir etki oluşturduğunu henüz tam olarak kavrayabilmiş durumda değiliz. Fakat henüz metronun merdivenlerinden dahi çıkarken sloganların kulağımızda yankılanmaya başlaması, tanıma hafızamızın devreye girdiğinin ve çevresel işaretlerin beynimizdeki hafıza bölgelerinde canlanmalara sebep olduğunun bir göstergesi.

Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Gelecek, herkesi kendi çalışma ve başarılarına göre yargılayacaktır. Bugün onların. Ama uğruna çok çalıştığım gelecek benim.”
Nikola Tesla