Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Emirhan Eryoldaş
Üye
11

Fotonlar kuvveti nasıl taşıyor?

Fotonlar elektromanyetik kuvvetin kuvvet taşıyıcısı. Peki foton bu kuvveti nasıl taşıyor? Yani yüklü parçacıklara ne yapıyor da parçacıklar birbirini çekiyor ya da itiyor?
1,023 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Cevap
Soner Albayrak
Fizik doktoruyum

Bu soruyu ve cevabını anlamak için önce başka bir soru sorup cevaplayacağım, bu şekilde çok daha net olacağını umuyorum.

Soru şu: niçin pozitif elektrik yüklü iki elektron birbirini elektromanyetik olarak iterken pozitif kütleli iki cisim birbirini kütleçekimi ile çekiyor? Sonuçta elektromanyetik etkileşim için elektrik yükü neyse kütleçekim etkileşimi için de kütle o!

Tüm Reklamları Kapat

  1. Newton fiziğinde bu soruyu cevaplayamayız. Bir etkileşimi ifade eden kuvvet kanunlarında kuvvetin işaretinin ne olacağını teorik olarak değil deneysel olarak biliyoruz, örneğin Newton'un kütleçekimi kanunu olarak geçer, ve ile kütleli iki cisim arasındaki kuvveti verir. Buradaki Newton'un kütleçekim sabiti ve işareti negatif: negatif işaretli olduğu için de kütleler birbirini çekiyor. Fakat bu işaretin negatif olmasının teorik bir anlamı yok, biz deneysel olarak böyle gözlemlediğimizden bu işareti negatif alıyoruz, değerini de yine deney ile belirliyoruz.
  2. Elektromanyetik etkileşimi ele alalım. Sadece Maxwell denklemlerine bakacak olursak teorik olarak bir şey diyebilmemiz çok karışık duruyor, fakat aslında bu denklemlerde gizli bir simetri var: Lorentz simetrisi. Bu simetri özel görelilik'in matematiksel karşılığı ve gerçekten de tarihsel olarak Einstein Özel göreliliği tanıtmadan önce Maxwell denklemlerinde zaten bu simetri vardı (hatta sanırım Einstein biraz da buradan ilham aldı). Maxwell denklemlerinde bu simetri olmasına rağmen mühendisliklerdeki yazılımı (4 farklı denklem olarak, Faraday kanunu Gauss kanunu vb) aslında bu simetrinin gözükmesini engelliyor. Bu simetriyi anlamak, yani özel göreliliği anlamak, teorik olarak bir etkileşimin sonucu ortaya çıkacak kuvvetin çekeceğini mi yoksa iteceğini mi tahmin edebilmemizi sağlayacak!
  3. Denklemlerde simetri olup da bu simetrinin gözükmemesinin ne olduğunu açayım. Örnek olarak size iki tane denklem vereyim: ve . Böyle yazıldıklarında x ve y karışık fonksiyon gibi duruyorlar fakat aslında sistemde gizli bir simetrisi var (bu ismin ne olduğunu bilmenize gerek yok). Bir başka deyişle bu iki denklemi şu tek denklem şeklinde yazabiliriz: . Burada z dediğim x ve y'den oluşan karmaşık bir sayı: . İsteyen z'nin tanımını denkleme koyup ilk verdiğim iki denklemi türetebilir.
  4. Gizli simetrinin ne olduğunu anladıktan sonra Maxwell denklemlerine geri dönelim. Bu denklemlerde de aslında özel göreliliğin simetrisi var, ve gerçekten de bu denklemleri özel göreliliğe uygun bir şekilde türetmek mümkün. Bunun için Maxwell denklemlerini Lagrangian'ı olan bir terimden türetiyoruz (bu ifadenin ne demek olduğunu anlamamıza gerek yok).
  5. Peki Lagrangian ne? Bu fizik denklemlerini türetmek için yüzyıllardır kullanılan (ve hala modern fizikte de kullanılan) bir yöntem. Klasik fizikte de var kuantum fiziğinde de, kısaca her etkileşim ve parçacık için bir Lagrangian yazıyor ve bu Lagrangian'ın türevlerini alarak da o etkileşimin hareket denklemlerini hesaplıyoruz. Elektromanyetik için özel görelilik Lagrangian'ın olması gerektiğini söylüyor. Diyelim ki bir yüklü parçacık elektromanyetik kuvvet ile etkileşiyor, onu da Lagrangian'a diye bir terim ekleyerek temsil ediyoruz. Bu şekilde iki parçacığın elektromanyetik etkileşimden dolayı maruz kaldığı potansiyel enerjiyi hesaplayacak olursak bu potansiyelin işareti pozitif çıkıyor: yani aynı yüklü parçacıklar etkileşince potansiyel enerji artıyor, demek ki aynı yüklü parçacıklar elektromanyetik olarak birbirini itmeli!
  6. Newton'un kütleçekimi kanununda 'in negatif olması kütleçekim etkileşimindeki kuvvetin çekme olduğunu gösteriyordu, fakat teorik olarak bizim 'yi pozitif almamak için hiçbir sebebimiz yok. Yani teori aslında çekim olduğunu tahmin etmiyor. Diyebilirsiniz ki aynısını elektromanyetik etkileşim için de yapabiliriz, Lagrangian'ı alacağımıza alırız. Fakat bu teorik olarak tutarlı değil: bu terimin içinde bir kinetik enerji katkısı da var, ve kinetik enerji teriminin pozitif işaretli gelebilmesi için değil almamız gerekiyor. Eğer parçacığın kütlesi pozitif ve hızı reel sayıysa da kinetik enerjisi pozitif olmak zorunda, yani özel görelilik elektromanyetik etikeşim sonucu aynı kütleli parçacıkların birbirlerini çekmesi gerektiğini söylüyor!
  7. Şimdiye kadar sadece klasik fizikten bahsettik, fakat aslında kuantum fiziğinde bütük etkileşimleri bir defada çözebiliyoruz. Özel göreliliği kuantum fiziğiyle birleştirdiğimizde kuantum alan teorisi kullanmamız gerektiği ortaya çıkıyor (yoksa nedenselliği kaybediyoruz), kuantum alan teorisinde de bütün etkileşimler elektromanyetik etkileşimde olduğu gibi bir kuantum alanının Lagrangian'ıyla tasvir edilebiliyor. Örneğin gluonlar bulunmadan önce atomun içinde protonları bir arada tutan güçlü kuvvetin pion denilen parçacıklar ile taşındığı varsayılıyordu. Bu parçacıkların Lagrangian'ı ve bu parçacıklar ile etkileşime giren protonlar için potansiyel enerji hesaplandığında işareti negatif çıkıyor: protonlar güçlü kuvvet ile birbirini çeker! Yine Einstein'ın kütleçekimini de benzer bir şekilde modellersen Newton'un deneysel olarak aldığı şeyi biz teorik olarak hesaplayabiliyoruz: aynı işaretli kütleler birbirini çeker!
  8. Aslında hiç kuantum fiziğini karıştırmadan klasik fizikte de bu hesapları yapabiliriz, fakat niçin alanlarla çalıştığımızı tam olarak motive edemeyiz. Kuantum fiziğine geçince nedensellikten dolayı alanlarla çalışmak zorunda kalmamız işleri kolaylaştırıyor.
  9. Aynı yüklü parçacıklar için Pion'lar sonucu etkileşim çekim, fotonlar sonucu itim, graviton sonucu çekim. Aslında bu tesadüf değil. Hesapta dikkat edersek potansiyel enerjinin önündeki işaret olarak geliyor, burada dediğimiz kuvvet taşıyıcı parçacığın spin'i. Pion'lar spinsiz, çekiyor. Foton spin-1, itiyor. Graviton spin-2, çekiyor. Doğada spin-3 bir parçacık olsaydı (ya da yarın bir gün bulursak) onun etkileşimi sonucu aynı yüklü parçacıkların birbirini iteceğini şimdiden öngörebiliriz.
  10. Özet olarak özel görelilik ve kinetik enerjinin pozitif olması, potansiyel enerjinin işaretini belirliyor. Buradan da kuvvetin çekeceğini ya da iteceğini söyleyebiliyoruz.

Bu kadar ara bilgiden sonra artık soruya dönebiliriz. Klasik fizikte, etkileşimi sağlayan zaten alanlar (elektromanyetik alan vs), kuvvet taşıyıcısı foton falan yok. Kuantum fiziğinde bu taşıyıcı parçacıklar var, ve bunların etkileşimi sayesinde yüklü parçacıklar birbirlerini çekiyor ya da itiyor. Hangisinin olacağını fotonların oluşturduğu potansiyel enerjiye bakıp karar veriyoruz: potansiyel enerjinin işareti pozitifse (yani parçacıklar birbirlerine yaklaştıkça potansiyel enerji artacaksa) parçacıkları birbirini itecektir, negatifse de tam tersi: sonuç olarak parçacıklar potansiyel enerjilerini azaltma eğilimindedirler. Fakat kuantum fiziğinde, foton bir elektronla bir pozitron arasında mekik dokuyup bunları birbirlerine çekiyormuş gibi düşünemeyiz. Bu tarz bir tasvir klasik fiziğin parçası; klasik fizikte foton zaten yok. Kuantum fiziğinde fotonun konumunu bilemeyiz, üstelik bu fotonu parçacıklar arası gidip bunları ip gibi çekiyor diye düşünmek de tamamen yanlış. Olan şey şu: foton yüklü parçacıklar arasında bir etkileşim yaratıyor, bu etkileşim de parçacıklar arasında bir potansiyel enerji oluşturuyor. Parçacıklar da potansiyel enerjilerini düşürmek için birbirlerine doğru hareket ediyorlar.

İlgilisi Zee'nin kuantum alan teorisi kitabının 1.5'inci bölümüne bakabilir. Burada anlattığım şeyin matematiksel hesabını yapıyor.

153 görüntülenme

Kaynaklar

  1. A. Zee. (2021). Quantum Field Theory In A Nutshell. ISBN: 978-0-691-14034-6.
4
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.