Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
21

Evrimsel süreçte insan vücudu neden farklı kan grupları oluşturma ihtiyacı duydu?

Doğada farklı kan gruplarına sahip olmamızın avantajı neydi ve ilk ne zaman kan grupları oluşmaya başladı? Maymun türlerinde bu gruplaşma görülüyor mu?
11,675 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
3 Cevap
Öne Çıkarılan Cevap
Ekin Baran Sunar
Ekin Baran Sunar Bilim meraklısı.

Merhaba,

Ana kan grupları sıkça bilinen adıyla ABO Sistemi ve daha az bilinenleri MN Sistemi, Duffy Sistemi, Diego Sitemi, Kidd Sistemi altında adlandırılır. Ayrıca, yardımcı kan grubu olan yada daha bilimsel adıyla "kan faktörü" olarak ise Rh Faktörü bulunmaktadır. Bunların dışında, Uluslararası Kan Aktarımı Cemiyeti tarafından resmi olarak kabul gören 30 farklı kan grubu bilinmektedir.

Bu Reklamı Kapat

ABO kan grubu, sadece insan türünde değil, diğer bütün maymunlarda ve daha genel primatlarda görülmektedir. Bu da kan gruplarımızın bize özel olmadığını ve evrimsel süreçte atalarımızdan edindiğimizi (ve tabii kuzenlerimizin de atalarımızdan edindiğini) göstermektedir.

Konu hakkında yapılan 28 farklı araştırma göstermiştir ki, en yakın kuzenlerimiz olan bonobolar ve şempanzelerin tamamı A kan grubuna sahiptir, çok nadir de olsa 0 kan grubu da görülmektedir; ancak şimdiye kadar tanımlanan hiçbir şempanzede B kan grubuna rastlanmamıştır.

Bu Reklamı Kapat

Öte yandan, 8 farklı araştırmanın sonuçlarına göre, şempanzelerden sonra ikinci en yakın kuzenimiz olan gorillerin çoğunun kan grubu B'dir, çok az bir kısmı 0'dır ve A kan grubuna hiç rastlanmamıştır. Ayrıca insansı-maymunlar arasındaki hiçbir türün hiçbir bireyinde AB kan grubuna rastlanmamıştır.

Bu iki canlı grubundan daha uzak akraba olduğumuz babunlarda ise A, B ve 0 kan gruplarına rastlanmaktadır. Ancak bu türlerde de antijenler kan hücreleri üzerinde değil, dokulardaki hücrelerin üzerlerinde bulunmaktadır. Yani lokasyon farklılığı görülmektedir. Ayrıca yapılan incelemelerde babunlar ile insanların kan hücreleriyle ilgili alellerde çok sayıda benzerlik bulunmuştur, ancak babunlarda, insanlarda bulunan bazı mutasyonlara rastlanamamıştır, özellikle de 0 kan grubunu belirleyen alellerde. Yapılan bir diğer araştırma da, insanlarda 0 kan grubu her ne kadar en sık rastlanan kan grubu olsa da, babunlarda birkaç defa bağımsız olarak evrimleşmesine rağmen seyrek bulunan bir kan grubu olduğunu ortaya çıkarmıştır. Babunlar arasında 0 kan grubuna sahip olanlara karşı şimdilik bilinmeyen bir sebeple bir seçilim baskısı olduğu düşünülmektedir.

Ayrıca bazı fosiller üzerinde yapılan araştırmalarda, birer hominid (insansı tür) olan Australopithecus africanus ile Australopithecus robustus türlerinin kan gruplarına da belirli bir istatistiki hata ile ulaşılabilmiştir. Eldeki bütün Australopithecus africanus örneklerinin kan grubunun A olduğu, tüm A. robustus'ların ise B kan grubuna sahip olduğu keşfedilmiştir. Bu bilginin üzerinde çok fazla durmuyoruz, çünkü bu sonuçlara anatomi ve fizyolojiden yola çıkarak elde edilen bazı istatistiki değerlere göre karar verilmektedir ve elde çok fazla örnek bulunmadığı için çok sağlam bulgular değildir. Ancak yukarıda verdiğimiz şempanze ve goril verileri, bize yeterince sonuç üretmemiz için yeterlidir.

Şimdi, bu verileri değerlendirelim: İlk olarak, çoğu primatta ya A, ya B grubu gözlenmekte, 0 kan grubu ise ya hiç gözlenmemekte, ya da çok seyrek olarak görülmektedir. Bu da bizlere 0 kan grubunun sonradan evrimleştiğini ve orjinal kan gruplarının A ve B kan grupları olduğunu düşündürmektedir. 

Ayrıca sadece insanlar, şempanzeler ve gorillere bakarak söyleyebiliriz ki A ve B kan gruplarının birbirinden ayrılması ve evrimleri; insanlar, şempanzeler ve gorilleri kapsayan Homininae alt familyasından, gorillerin ayrıldığı 13 milyon yıl öncesinden daha önce olmuştur. 

Yani kan gruplarına bakarak da, bu farklı özelliklerin zaman içerisinde kademeli olarak edinildiğini görmemiz mümkündür.

Şimdi daha detaya inelim:

İnsanlığın tarihi kadar eski olan bu konunun; insan kanı gruplarının oluşumu ve mutasyonları hakkında en az üç tane hipotez bulunmaktadır. Kan gruplarının global dağılım şekli hastalık, iklim, irtifa, nem gibi çeşitli çevresel faktörlere bağlıdır.

Bu Reklamı Kapat

Maymunlarda yapılan araştırmalardaki gibi, insan kan grupları bir kaç milyon yıl boyunca gelişen çok eski genetik göstergelerdir. Hatta ABO Sistemi'nin en az 20 milyon yıllık bir tarihi gösterdiği biliniyor; fakat bilim insanları kan türlerinin amacını tam olarak anlamış değiller.

Birincil ırklar hipotezine dayanarak, üç ana insan ırkında, Avrupa'daki kan grubu A, Asya'da B ve son olarak Güney Amerika'da O'ın ortaya çıktığı düşünülmektedir ve yavaş yavaş, göçlerle beraber yaşanan karışmayla beraber bugünkü haline geldiğidir. Ancak her kıtada, izole edilmiş popülasyonların tamamen farklı kan gruplarına sahip olduklarını görüyoruz. Örneğin, Sibirya sakinlerinde kan grubu 0'ın nispeten yüksek prevalansı vardır; ancak, bu kan grubu İsviçre'nin bazı bölgelerinde çok yaygındır.

Başka bir hipoteze göre, A ve B kan gruplarının ve bunların alt gruplarının ortaya çıkması, temel ve ortak kan grubu olan 0'ın, arka arkaya gerçekleşen başarılı mutasyonlarının milyonlarca yıldır dallanmasıyla oluştuğudur. Bu teoriye dayanarak, en son bulunan etnik gruplarda A ve B kan grupları baskın görünürken, Güney Amerika'daki Kızılderililer gibi eski ırklarda 0 kan grubunun bulunması ve Eskimo bireyler arasında O kan grubu görülme sıklığının %75 ile %100 olduğu bulgulanmıştır.

Başka bir hipotezde ise, ilk kan grubunun AB olduğuydu; bu da yavaş yavaş genetik mutasyonlara bağlı olarak, A ve B gruplarına, en nihayetinde de 0 kan grubuna kadar dallandı. Bu teoriye dayanarak, belki de bir kaç milyon yıl önce tüm insan cinsi, bulaşıcı hastalıklara karşı daha dayanıklı olan 0 kan grubuna sahipti.

Bu kan gruplarının insanlarda ortaya çıkışı ve evrimi henüz net değil. Coğrafi yayılma sadece yukarıdaki varsayımların bir sonucu değil; aynı zamanda, mevcut doğal seleksiyon sürecine karşı hastalık, iklim, nem, yükseklik ve benzeri çevresel faktörler var olmaya devam edecektir. Hastalıklara direnç kazanma ihtiyacının doğması, evrimsel olarak bu farlı grupların oluşmasını tetikleyen güçlü unsurlardan biridir.

8,914 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Ncbi Pmc. (21 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  2. Yazar Yok. Evrim Ağacı. (21 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  3. Yazar Yok. Evrim Ağacı. (21 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  4. Yazar Yok. Livescience. (21 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  5. Yazar Yok. Smithsonian. (21 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
16
  • Raporla
Cevap
Alim Öner
Alim Öner İnternetten araştırmalar sonucu buldum
Orijinal Soru: İnsan kan gruplarının çeşitli olmasının sebebi nedir? Ve bu çeşitlilik diğer türlerde de bulunuyor mu?

Kan grubunuz, kanınızda bulunan alyuvarların zarlarında A ve B tipi proteinlerden hangisinin yer aldığı ile ilgilidir. Alyuvarlarınızın zarında yalnızca A tipi protein var ise kan grubunuz A, B tipi protein var ise B olacaktır. Her iki tip proteinin bulunması durumunda ise kan grubunuz AB olurken, 0 kan grubu alyuvarlarınızın çeperinde her iki proteinin de olmadığı anlamına gelir.

ABO kan grubu, türümüzle beraber diğer maymun türlerinde de vardır. Ancak genetik anlamda bize en yakın tür olan şempanzelerin tamamı A kan grubuna sahiptir. Bu bulgu, evrimin erken aşamalarında türümüzün temsilcilerinin A kan grubuna sahip olabileceği anlamına gelmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Peki, diğer kan grupları nasıl ortaya çıkmıştır? Enfeksiyon hastalıklarının yaygınlığı, kan grubu çeşitliliği ile yakından ilişkilidir. Bazı kan gruplarına sahip bireylerin çeşitli hastalıklara olan direnci farklı olabilmektedir. İlk kez 1917’de kan grubu AB olan bireylerin verem hastalığına daha duyarlı oldukları gözlenmiştir. A ya da AB kan grubundan olan bireyler, kan grubu 0 ya da B olanlara göre çiçek hastalığına karşı daha dayanıksızdır.

1965-1966 yıllarında Hindistan’ın kırsal bölgelerinde ciddi bir çiçek hastalığı salgını olmuş ve nüfusun yarısına yakını bu salgından dolayı telef olmuştur. Salgın sırasında Alman epidemiyolog Vogel ve Hintli meslektaşı Chakravartti Bihar, Batı Bengal’in kırsal bölgelerinde çiçek hastası çocuklar ve hasta olmayan kardeşlerinden kan örnekleri alarak test etmişlerdir. Analizler sonucunda çiçek virüsü enfekte olmuş 415 çocuğun A kan grubu alelini taşıdığı, 154’ünde ise bu alelin olmadığı, hastalık taşımayan 407 kardeş arasında ise A alelini taşıyanların sadece 80 kişi olduğu, geriye kalan 327’sinde ise bu alelin olmadığı görülmüştür. Bu değerli araştırmanın bulguları bize kan grubu A ya da AB olan bir kişinin, kan grubu 0 ya da B olan bir kişiye göre yedi kat daha yüksek oranda çiçek hastalığına yakalanma olasılığı olduğunu göstermektedir.

Bu Reklamı Kapat

Sonuç olarak kan gruplarının çeşitlenmesine, bazı kan gruplarının bazı enfeksiyonlara karşı seçilimsel avantaj sağlamasının neden olduğunu söyleyebiliriz.

Not: Bu yazı Bilim ve Gelecek Dergisi’nin 145. sayısında “Irksal farklılıklar mı, evrimsel adaptasyonlar mı? Neden çeşitliyiz, ne kadar çeşitliyiz?” başlığıyla yayınlan yazıdan alınmıştır.

Buna oldukça benzer bir soruyu çok daha fazla ayrıntı ile cevaplayan bir başka soru-cevap kısmı var (evrim ağacında tam soru: Evrimsel süreçte insan vücudu neden farklı kan grupları oluşturma ihtiyacı duydu?) Dilersen ordan okuyabilirsin eğer konuda daha falza ayrıntı istiyorsan linke bırakacağım [1][2][3][4] konu ile bağlantılı olmasına rağmen buraya yazmadığım 2 tane linki de koydum

Kaynaklar

  1. Evrim Ağacı. Evrimsel Süreçte Insan Vücudu Neden Farklı Kan Grupları Oluşturma Ihtiyacı Duydu? | Soru & Cevap - Evrim Ağacı. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
  2. www.sencard.com.tr. Sencard | Kan Bağışı Hayati Bir Önem Taşır!. Alındığı Yer: www.sencard.com.tr | Arşiv Bağlantısı
  3. Popular Science. Kan Grupları Nasıl Belirlenir? - Popular Science. (29 Ekim 2020). Alındığı Yer: Popular Science | Arşiv Bağlantısı
  4. https://www.facebook.com/bbcnews. Dergi - Kan Grupları Nasıl Oluşuyor? - Bbc News Türkçe. (15 Ocak 2016). Alındığı Yer: BBC News Türkçe | Arşiv Bağlantısı
0
  • Raporla
Cevap

Harika cevaplar geldiği için tekrara düşmek istemiyorum ama bir şeye dikkat çekmek istiyorum: Sanırım kan grupları etrafında absürt bir mistisizm var. Kan gruplarını belirleyen A veya B gibi, Rh gibi, son dönemde popülerleşen Bombay Kan Grubu'nun bir parçası olan hh gibi şeylerin hepsi en nihayetinde birer antijen, yani bir protein. İnsanlarda birçok protein çeşitli varyantlara sahip ve bunların çok büyük bir kısmı kalıtılabilir yapıda. Ama modern dünyada kan alıp verme gibi bir olay olduğu için ve kan transferinde bu proteinler önem kazandığı için bu kadar popülerleştiler. Yoksa vahşi doğa için bunların diğerlerinden pek bir farkı yok, onu anlamak gerek.

Ama evet, insan medeniyetinde bunların özel bir yeri olduğu için insanlar da geçmişini merak ediyorlar. Açıkçası cevap çok açık değil, yani A ve B antijenleri neden var, neden evrimleşti, pek net değil. En güçlü tahmin, bunların Afrika'da evrimleşen atalarımızın sıtma parazitine karşı verdikleri mücadelenin bir yan ürünü olarak evrimleştiği yönünde. Ama bu konuda da araştırmalar sürüyor. Bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

0
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et