Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
3

Evren sonsuz mudur, neden?

Cevabı bilinmeyen büyük sorulardan, hep düşündüğüm bir soru, sizin fikirlerinizi de merak ediyorum.
406 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
3 Cevap
Görkem Öge
Kozmoloji meraklısı.

Sorunuzdan önce, açıklamada yazdıklarınıza cevap verelim:

1- Evren sonsuz mudur sorusu, cevabı bilinmeyen bir soru değil. Üzerine son derecede ikna edici açıklamalar sunulmuş bir soru. Belirgin kısımları, belirsiz kısımları var ve bunların sınırları da hayli net. Günümüz için o kadar büyük bir soru da sayılmaz. Bir zamanlar büyük, hatta belki de en büyük sorulardan biriydi ama artık o kadar da sayılmaz.

Tüm Reklamları Kapat

2- Hep bu soruyu düşündüyseniz kendinize biraz yazık etmişsiniz. Keşke değerli enerjinizi ve zamanınızı bunu düşünmeye harcamasaydınız. Çünkü bu soru ve konu, düşünülerek çözümlenecek bir şey değil. Yani Aristo'nun bunun üzerine fikir yürütmesi anlaşılabilir ama bugün için artık felsefe bununla ilgilenmiyor. Gerek yok çünkü.

3- Bizim bu konuda fikirlerimiz yok. Bu konu, fikir oluşturulacak bir konu da değil. Çünkü bu konu matematik. Çarpım tablosu üzerine fikirlerimizi merak ediyor musunuz? Hayır. Hemen hemen aynı şey. Ortada hesap var. Veri var. Çarpıp topluyoruz, evrenin büyüklüğü, sonu, başı, sınırları ortaya çıkıyor. Zaten kozmolojide son dönemde elde edilen verilerle artık evrenin büyüklüğünü, yaşadığı yolculuğu anlamak çok daha kolay. Elbette karanlık alanlar ve bölgeler var ama genel olarak üzerine güçlü kuramlar da oluşturuldu.

Tüm Reklamları Kapat

Gelelim cevaba... Daha önce bir çok kez aynı soruya cevap verilmişti burada ama bilgilerimizi tekrar etmiş olalım.

Evren, yaklaşık 13,8 milyar yıl önce büyük patlama ile oluştu. Büyük bir hızla genişledi. Genişlemeye de devam ediyor. Bu genişlemenin hızı meselesi karışık, oraya girmeyeyim, sohbet çok uzar yoksa. Ama şu kadarını söyleyeyim: Yaklaşık ilk 4-5 milyar yıl boyunca genişleme yavaşlayarak, sonrasında ise hızlanarak devam etti ve ediyor. Bunun nedeni karanlık enerji ya da evrendeki karanlık ve bilinen maddenin oluşturduğu kütleçekimi ya da itme gücü. Neyse, bu ayrı konu.

Bunu dinamikleri açıklamadım ama önemliler çünkü evrenin büyüklüğünü belirleyen şey bu hız. Çünkü eğer evren, hep sabit bir hızda genişleseydi, yaşıyla paralel bir büyüklüğe sahip olurdu. Yani 13,8 milyar ışık yılı. Başlangıçta (aslında tam başlangıçta değil, 380 bin yıllık iken evren ışığa geçirgen oldu. Yani Evrenin ilk ışığı 380 bin yıl sonra açığa çıktı. Ama şimdilik onu görmezden gelelim) oluşan ışık, evrenin yaşı kadar uzaklığa gitmiş olurdu. Bu hesaba göre de ortada bir merkez yok ama kabaca 13,8 x 2= 27 milyar ışık yılı civarında olurdu evrenin uçtan uca büyüklüğü.

Ama değil. Niye? Neler oluyor orada? Şöyle oluyor: Çünkü evren, karanlık enerjinin etkisi ile giderek artan hızla genişliyor. Ortada kolay bir hesap var dedim ama elbette bu hesap bizim yapabileceğimiz kadar kolay değil. Üstatlar, kozmologlar, fizikçiler hesaplamışlar ve karanlık enerjinin etkisi, uzaklıkla bağlantılı genişleme hızı vs. gibi parametrelerle ortaya çıkan hesaba göre evreni nuçtan uca genişliği 93 milyar ışık yılı çıkıyor.

Şimdi... Buraya kadar mesele dediğim gibi matematik. Böl, topla, çarp, çıkar, sonuç bu. Ve görüldüğü gibi evren sonsuz değil. Bir ucu, sonu, genişliği var.

Ama mesele çözülmüyor. Neden? 2 sebepten.

Birincisi, Evrenin bugün için genişliğini biliyor olmamız aslında sonsuz olmadığı anlamına da gelmiyor. Neden? Çünkü evren genişlemeye devam ediyor. Ve bildiğimiz kadarı ile bu genişlemenin sonu yok. Yani bu genişleme nereye kadar sürer? Buna emin değiliz. Elimizde duracağına dair bir veri, gösterge yok. O zaman bu sonsuz evren demek mi? Yine değil çünkü isterse trilyonlarca milyar kez milyar ışık yılı olsun, bu sonsuz demek değil. Bir şekilde hesaplanabilir bir rakam olur bu. Yani evren yine sonsuz değil.

İkincisi evrenin, matematiksel olarak sonsuz olmadığı sonucuna varmamız, evrenin duvarına bir çivi çakıp bir tablo asabileceğimiz anlamına gelmiyor. Çünkü evrenin sınırı, büyüklüğü gibi tanımlamalardan çok daha önemli bir tanımlama var. Görünür evren. Evrenin genişleme hızı ve sistematiği dikkate alınırsa belirli bir uzaklıktan daha ilerideki bölgelerin bizden, ışık hızından yüksek (hatta daha da uzaklaşırsak çok daha yüksek) bir hızla uzaklaştığını biliyoruz. Yani evrenin büyüklüğünü istediğimiz doğrulukta hesaplayabilelim, evren istediği süre boyunca genişleyecek olsun bunlar bizi çok da etkilemiyor çünkü asla o bölgelere ulaşamıyoruz hatta bırakın ulaşmayı göremiyoruz bile. Şimdi Dünya'dan binelim ışık hızı ile giden bir gemiye, evrenin sınırına doğru yola çıktığımızı varsayalım. Bu film ancak parodi olur çünkü asla ve asla evrenin genişleme hızı ile ilerleyemeyiz.

Tüm Reklamları Kapat

Daha da kötüsü, evrenin genişleme hızı ve sistematiği nedeni ile evrenin biçiminden de tam emin sayılmayız. Yani evren bir balon gibi küresel mi? Biz merkezindeyiz, balonun iç çeperine doğru ilerliyoruz ve bir noktaya gelip iç çepere çarpacağız öyle mi? Değil. Çünkü evren bir çubuk şeklinde de olabilir. Simit çeklinde de olabilir. Merkezden (Tekrar belirteyim: bir merkez yok, sadece kolay anlaşılsın diye şematik olarak kullanıyorum bunu) iç çepere doğru ilerlediğimizi zannederken belki de bir tünelin içinde gidiyoruzdur. Ya da iç çepere paralel ilerliyoruzdur. Buna emin değiliz. Tıpkı Dünya'nın üzerinde sürekli bir yöne doğru yürür gibi. İlerler ilerler aynı noktaya geri döneriz. Sonu var ama sınırı yok. Ve tabi evrenin büyüklüğü düşünülürse durum, Dünya'nın çevresinde döner gibi, kısa sürede olmaz. Buna hiç bir medeniyetin ya da en azından bugün için bildiğimiz bir varoluş biçiminin varlık ömrü yetmez.

Bu iki sorun yüzünden evren sonsuz olmasa da bizim için sınırsız ya da sonsuz gibi. Pratikte matematiksel olarak ulaştığımız sonuçlarla fiilen evrenle yaşadığımız ilişkimiz pek de uyumlu sayılmaz.

Özetle... Sorun düşünsel değil. Matematiksel. Ve bu yüksek oranda çözülmüş durumda. Fiilen durum ise, istediğimiz kadar evrenin niteliklerini ve sınırlarını hesaplayalım, evrende yok sayılacak kadar küçük ve önemsiziz. Asla evrene hâkim olamayacağız.

Umarım açıklayıcı olabilmişimdir. Sağlıcakla...

6
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
İlhan Taşlı
Uzay Bilimleri Takipçisi
Orijinal Soru: Uzay sonsuz mudur sonlu mu?

Aslında bu tartışmalı bir durum olabilir. "Sonlu mu, sonsuz mu" hep birlikte üzerinde biraz düşünelim.

Evren Büyük Patlama adını verdiğimiz bir tekillikten başladı ve bu patlama ile sadece bilinen madde değil, uzay-zaman dokusu da oluşmuş oldu. Çağrı beyin (ben bu ismi tercih ediyorum, bana ironik geliyor) dediği gibi, "Evren bir şeyin içine doğru genişlemiyor, aslında genişleyen uzayın kendisi". Yani, Evren aslında kapalı bir sistemdir ve eğer başka evrenler varsa bunlarla etkileşime girmesi imkansız.

Tüm Reklamları Kapat

Şimdi bu uzayın genişlemesi olayı biraz kafa karıştırıcı. Karanlık Enerji dediğimiz olgu, Evreni sürekli genişletiyor. Hakkında pek bir şey bilmesek de, etkileri bize şu izlenimi veriyor. Galaksiler ve takım galaksiler birbirlerinden uzaklaşıyor ve tüm boşluğu bu kozmik fenomen dolduruyor, doldurdukça da Evren daha hızlı genişliyor.

Sıkıntılı yer bence burada başlıyor. Evren şu an için "sonludur" diyebiliriz. Ancak, genişleme sonsuza dek sürecekse, sonsuz da diyebilir miyiz?

Tüm Reklamları Kapat

Genişleme sonsuza dek sürecek mi? Entropi (Evren eninde sonunda bir ısı dengesine ulaşacağından, termodinamiğe göre artık bir işten bahsedemeyiz), proton bozunması, kuantum tünelleme gibi kavramlar, bize Evren'in bir sonu olduğunu anlatıyor. O halde, her şey buharlaşıp yok olacaksa, genişleyecek olan nedir? Ve artık bir sondan bahsedebilir miyiz? Bu kısım biraz cevapsız kalıyor, çünkü proton bozunması ve kuantum tünelleme kavramları birer kuram, ya bunlar gerçekleşmeyecekse.

Ve tabi birde, diğer yok oluş senaryoları var. Büyük Çöküş, Büyük Yırtılma veya Vakum Bozunması gibi. Belki bir gün, karanlık enerji gücünü yitirecek ve karanlık madde Evren'e hükmetmeye başlayacak. Tüm evren kütle çekim ile tek bir karadeliğe dönüşecek ve bu tekillik, Evreni yok edip, yeni bir Büyük Patlamaya neden olacak.

Sonuç; "Sonlu mu, sonsuz mu" karar vermek zor.[1]

Kaynaklar

  1. Kozan Demircan. Evren Neden Hem Sonlu Hem Sonsuzdur? » Kozan Demircan. (15 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 31 Temmuz 2023. Alındığı Yer: Kozan Demircan | Arşiv Bağlantısı
4
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Enes Yasin Bak
bilimsever
Orijinal Soru: Uzay sonsuz mudur sonlu mu?

Evrenin sonsuz mu yoksa sonlu mu olduğunu henüz bilmiyoruz. Bu soru hala tartışma konusudur. Bu soruya kesin bir cevap verebilmemiz için yeterli kanıta sahip değiliz çünkü sadece Gözlemlenebilir Evren içerisindeki bilgiye erişimimiz var. İsterseniz aşağıya bıraktığım kaynaktan 5 tane uzmanın bu soruya olan cevaplarını ve perspektiflerini okuyabilirsiniz.[1]

Kaynaklar

  1. S. N. Team. Is Space Infinite? We Asked 5 Experts. (21 Mayıs 2009). Alındığı Tarih: 31 Temmuz 2023. Alındığı Yer: Swinburne University of Technology | Arşiv Bağlantısı
6
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close