Sorulara Dön
1
Astronomi & Kozmoloji

Evren gerçekten kaotik midir?

Sıklıkla evrenin kaotik bir durumda olduğu, evrenin her yerinde yaşam için felakete sebep olabilecek, tehlikeli durumlar olduğu söylenir. Ancak, evrende olan her şey fizik kanunları ile açıklanabilen, sebep sonuç ilişkisi bulunan olaylar değil midir? Bu durumda evrenin kaotik olduğunu söylemek ne kadar doğru?

1
117 görüntülenme
Teşekkür (2)
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Bu konularda çok ciddi bilgi boşlukları var, dolayısıyla terimler birbirine giriyor, konular karman çorman oluyor.

Kaos/kaotik sözcüğünün bilimde çok net bir tanımı var: Başlangıç parametrelerine aşırı hassas/duyarlı olan sistemlere kaotik diyoruz. Mesela sıradan bir sarkaç kaotik değil, çünkü 5 santim yukarıdan da bıraksanız, 6 santim yukarıdan da bıraksanız benzer şekilde salınıyor. Ama ikili sarkaç kaotik, dolayısıyla bırakın 5 yerine 6 santimden bırakmayı, 5 yerine 5.02 santimden bıraksanız bile bambaşka bir davranış sergiliyor.

Şimdi, bu davranışın kaotik olması, onun çalışılamaz olduğu anlamına gelmiyor. Matematiğimiz ve fiziğimiz, o sarkacın 5.02 santimden bırakıldığı andan itibaren olacak her şeyi tespit edebilmemizi sağlıyor, bunda hiçbir sorun yok (tek bilmemiz gereken sarkaca dair sıradan bilgiler ve ne yükseklikten bırakıldığı). Ama o ikili sarkacın kaotik olarak salınmakta olduğu herhangi bir âna (bir zaman kesitine) bakıp, onun ilk başta kaç santimden bırakıldığını kestiremiyoruz. İşte bu, kaotik bir sistem demek.

İnsanlar gündelik hayatta kaostan söz ederken işte üst üste binen, patlayan çatlayan, karman çorman şeyler hayal ediyorlar. Bir şeylerin kaotik olması için illa o şekilde karman çorman olmaları şart değil; ama o şekilde karman çorman şeylerin de başlangıç koşullarını kestiremediğimiz için "kaotik" sınıfına alıyoruz. Yani her kaos aynı değil.

Evren genel olarak düzenli bir sistem gibi gözüküyor ama bu sistemin herhangi bir ânından yola çıkıp, önceki bir zamanda tam olarak ne durumda olduğunu bilemiyoruz... mu acaba? İşte soru bu. Fizikte yasaların simetrisi doğruysa, her şeyi başa sarıp birebir olan biteni modelleyebiliriz, çünkü yasalar zamanda hem ileri hem geri birebir aynı çalışıyor demektir. Ama bu simetriyi bozan 1 yasa bile varsa, o zaman sistem kaotik demektir ve sistemin başlangıç koşullarını bilemeyiz demektir.

Ayrıca Evren'in başlangıcı da oldukça kaotik bir sisteme işaret ediyor: Eğer başlangıç parametreleri (mesela boş uzayın vakum yüklenebilirliği) farklı bir değer olsaydı, Evren bambaşka gözükecekti ve hatta belki de var olmayacaktı. İşte bu nedenle Evren "kaotik bir sistem" diyoruz. Bu, onun içinde hiçbir düzen olmadığı, hiçbir örüntü olmadığı, hiçbir şekilde rasyonel bir şekilde çalışılamayacağı anlamına gelmiyor. Hava olayları son derece kaotik sistemler; ancak bilim geliştikçe bu kaotik sistem içinde belli süre zarflarında hava durumlarını çok başarılı bir şekilde tespit edebilmeye başladık, çünkü kaosun içinde belirli düzen örüntüleri var.

Bilimde yaptığımız en temel varsayımlardan biri, "Evrende bir düzen/örüntü vardır ve biz, empirik yöntemlerle bu örüntüleri anlayabiliriz." varsayımı. Bu eğer yanlışsa, bir yerde hatamızı fark edeceğiz ve vaziyeti gözden geçirmek zorunda kalacağız ama şu ana kadar böyle bir sıkıntı yaşamadık. Göreceğiz...

137 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
9
Teşekkür (6)
Paylaş
9
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın