Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Deniz Yavuz
Deniz Yavuz
6K UP
Üye
1

Evren gerçekten kaotik midir?

Sıklıkla evrenin kaotik bir durumda olduğu, evrenin her yerinde yaşam için felakete sebep olabilecek, tehlikeli durumlar olduğu söylenir. Ancak, evrende olan her şey fizik kanunları ile açıklanabilen, sebep sonuç ilişkisi bulunan olaylar değil midir? Bu durumda evrenin kaotik olduğunu söylemek ne kadar doğru?
1,689 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap

Bu konularda çok ciddi bilgi boşlukları var, dolayısıyla terimler birbirine giriyor, konular karman çorman oluyor.

Kaos/kaotik sözcüğünün bilimde çok net bir tanımı var: Başlangıç parametrelerine aşırı hassas/duyarlı olan sistemlere kaotik diyoruz. Mesela sıradan bir sarkaç kaotik değil, çünkü 5 santim yukarıdan da bıraksanız, 6 santim yukarıdan da bıraksanız benzer şekilde salınıyor. Ama ikili sarkaç kaotik, dolayısıyla bırakın 5 yerine 6 santimden bırakmayı, 5 yerine 5.02 santimden bıraksanız bile bambaşka bir davranış sergiliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Şimdi, bu davranışın kaotik olması, onun çalışılamaz olduğu anlamına gelmiyor. Matematiğimiz ve fiziğimiz, o sarkacın 5.02 santimden bırakıldığı andan itibaren olacak her şeyi tespit edebilmemizi sağlıyor, bunda hiçbir sorun yok (tek bilmemiz gereken sarkaca dair sıradan bilgiler ve ne yükseklikten bırakıldığı). Ama o ikili sarkacın kaotik olarak salınmakta olduğu herhangi bir âna (bir zaman kesitine) bakıp, onun ilk başta kaç santimden bırakıldığını kestiremiyoruz. İşte bu, kaotik bir sistem demek.

İnsanlar gündelik hayatta kaostan söz ederken işte üst üste binen, patlayan çatlayan, karman çorman şeyler hayal ediyorlar. Bir şeylerin kaotik olması için illa o şekilde karman çorman olmaları şart değil; ama o şekilde karman çorman şeylerin de başlangıç koşullarını kestiremediğimiz için "kaotik" sınıfına alıyoruz. Yani her kaos aynı değil.

Tüm Reklamları Kapat

Evren genel olarak düzenli bir sistem gibi gözüküyor ama bu sistemin herhangi bir ânından yola çıkıp, önceki bir zamanda tam olarak ne durumda olduğunu bilemiyoruz... mu acaba? İşte soru bu. Fizikte yasaların simetrisi doğruysa, her şeyi başa sarıp birebir olan biteni modelleyebiliriz, çünkü yasalar zamanda hem ileri hem geri birebir aynı çalışıyor demektir. Ama bu simetriyi bozan 1 yasa bile varsa, o zaman sistem kaotik demektir ve sistemin başlangıç koşullarını bilemeyiz demektir.

Ayrıca Evren'in başlangıcı da oldukça kaotik bir sisteme işaret ediyor: Eğer başlangıç parametreleri (mesela boş uzayın vakum yüklenebilirliği) farklı bir değer olsaydı, Evren bambaşka gözükecekti ve hatta belki de var olmayacaktı. İşte bu nedenle Evren "kaotik bir sistem" diyoruz. Bu, onun içinde hiçbir düzen olmadığı, hiçbir örüntü olmadığı, hiçbir şekilde rasyonel bir şekilde çalışılamayacağı anlamına gelmiyor. Hava olayları son derece kaotik sistemler; ancak bilim geliştikçe bu kaotik sistem içinde belli süre zarflarında hava durumlarını çok başarılı bir şekilde tespit edebilmeye başladık, çünkü kaosun içinde belirli düzen örüntüleri var.

Bilimde yaptığımız en temel varsayımlardan biri, "Evrende bir düzen/örüntü vardır ve biz, empirik yöntemlerle bu örüntüleri anlayabiliriz." varsayımı. Bu eğer yanlışsa, bir yerde hatamızı fark edeceğiz ve vaziyeti gözden geçirmek zorunda kalacağız ama şu ana kadar böyle bir sıkıntı yaşamadık. Göreceğiz...

384 görüntülenme
Bu cevap, soru sahibi tarafından en iyi cevap seçilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
13
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Araba Camındaki Siyah Noktalar Ne İşe Yarıyor?
Araba Camındaki Siyah Noktalar Ne İşe Yarıyor?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
Stres Yayı Yerçekimine Nasıl Karşı Koyuyor?
"İkinci Beyin": Vücudunuzdaki Yabancı Organizmalar, Beyninizi Nasıl Yönetiyor?
Arılar da İnsanlar Gibi
Arılar da İnsanlar Gibi "Jetlag" Hisseder mi?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close