Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
6
Etkisini hissettiğimiz halde neden bazı kuvvetleri yokmuş gibi kabul ederiz?
Merkezkaç ve eylemsizlik gibi
187 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
1 Cevap
Bu Reklamı Kapat
Öne Çıkarılan Cevap
Soner Albayrak
Soner Albayrak Fizik doktoruyum

Bu sorunun cevabını anlamak için eylemsiz referans gözlemci'yi anlamak gerekiyor:

  1. Göreli olmayan fizikte (Newton fiziği gibi), X'e göre ivmeli hareket etmeyen gözlemciler
  2. Özel görelilikte, ışığın her yönde sonsuza kadar doğrusal gittiğini gören gözlemciler
  3. Genel görelilikte, ışığın her yönde biraz da olsa doğrusal gittiğini gören gözlemciler

3. durumdaki biraz da olsa'nın ne kadar az olduğunu gözlemcinin bulunduğu uzayın bükümlülüğü belirliyor; yeteri kadar az bükümlü bir uzayda zaten 3. durum 2. duruma yakınsayacak. Her iki durumda da ışığa bakmamız tesadüf değil; özel görelilik'te bunu ışık hızının gözlemciden bağımsızlığı olarak yorumlayabiliriz, genel görelilikte'yse ışığın uzayın geodesic'leri üzerinden gitmesi olarak (geodesic'in ne olduğunu bilmiyorsanız dert değil). Peki 1. durumdaki X ne? Konsept olarak mutlak uzay (absolute space) deniyor, fakat aslında ne olduğunun pek de bir cevabı yok. Zaman zaman bir çok fizikçi bu mutlak uzaya ilahi ya da felsefi anlamlar yüklemiş, Newton fiziğinde pratik olarak uzak yıldızları alıyoruz.

Şimdi soruya dönelim. Üniversite'de fizik eğitimi almamış bir insanın görelilikte bir hesap yapmış olması pek olası değil (hobi olarak fizikle uğraşmıyorsa), bu yüzden ben Newton fiziğine odaklanacağım (ki bütün mühendislikler de hemen hemen sadece bunu kullanıyor). Bu fizikte 3 kanunumuz var (Newton kanunları), bunlardan 2. kanun der ki eylemsiz bir gözlemciye göre net kuvvet=kütle*ivme'dir, yani meşhur F=m*a. Fakat yukarıda 1. maddede belirttiğimiz gibi, eylemsiz gözlemci X'e göre ivmeli hareket etmeyen bir gözlemciydi (X'i uzak yıldızlar alalım). Ama örneğin Dünya'nın üzerindeki herkes uzak yıldızlara göre aslında ivmeli hareket ediyor (en basitinden Dünya dönüyor), demek ki 'yı Dünya'da kullanamayız.

Bu Reklamı Kapat

Oturup hesaplayacak olursak ivmeli gözlemciler için de geçerli denklemi bulabiliriz, örneğin Dünya için denklem şu hale geliyor: . Burada E, C, ve M sırasıyla Euler, Coriolis ve Merkezkaç etkileri. Bu denklemi bu şekilde kullanabiliriz ve hiç bir sıkıntı yok. Fakat kafa karışıklığı olmasın diye (ki belki de daha fazla kafa karışıklığına sebep oluyor, bu soruda olduğu gibi) biz bu denklemi şöyle yazıyoruz ve diyoruz ki , yani Merkezkaç etkisini ve diğerlerini sanki kuvvetmiş gibi alıp fiziksel kuvvetlerden çıkarıyoruz. Bu yüzden aslında bunlar hayali kuvvetler, biz yı kullanmaya devam edebilelim diye bunlara kuvvet muamelesi yapıyoruz.

Bir örnekle durumu açıklayayım. Bir arabada gidiyorsunuz ve araba viraja giriyor. Uzak yıldızlardan size bakan uzaylılar sizin ivmeli hareket yaptığınızı görüp üzerinizdeki net kuvvetin sıfır olmaması gerektiğini hesaplıyor, yani . Bu sıfır olmayan kuvvet aslında arabanın sizi itmesi, gerçekten de virajı sert alıyorsanız ve cama yapıştıysanız bu kuvveti net bir şekilde hissedersiniz (virajı yavaş alıyorsanız oturduğunuz koltuk üzerinden araba size bu kuvveti uygular, pek hissetmemeniz normal). Fakat yan koltukta bir arkadaşınız oturuyor olsun, bu arkadaşınız (adı Soner olsun) size baktığında sizin sabit durduğunuzu görüyor, yani ona göre ivmesizsiniz. Soner bu sebeple sizin üzerinizde kuvvet yok diyecek, yani . Bu iki durumun da tutarlı olmasının sebebi şu; Soner'in hesabında sadece sizi iten arabanın uyguladığı kuvvet yok, bir de merkezkaç kuvveti var. Hatta bu merkezkaç kuvveti tam olarak da uzaylının gözlemlediği kuvvet, ama ters yönde: . Özet olarak uzaylının gözlemlediği gerçek bir kuvvet, araba sizi resmen itiyor (fiziksel bir kuvvet bu, modern fizikte bunu arabadaki elektronlar vücudunuzdaki elektronlarla etkileşiyor diye açıklayabiliriz). Fakat merkezkaç dediğimiz gerçek bir kuvvet değil, bizim uydurduğumuz bir şey. Doğada var olan nesnelerin böyle bir etkileşimleri yok yani.

173 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazarsız. Absolute Space. (28 November 2021). Alındığı Tarih: 28 November 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  2. Yazarsız. Eylemsiz Referans Çerçevesi. (28 November 2021). Alındığı Tarih: 28 November 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
4
  • Raporla
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et