Sorulara Dön
0
Tıp, Sağlık & Ezcacılık

"çöplüğe dalma" ne demek? Covıd-19 aşıları erkek çocuklarında daha yüksek miyokardi riskine neden oluyor mu?

1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Hayır, bu iddia yayınlanmamış bir bilimsel çalışmaya dayanmaktadır ve çürütülmüştür.

İstatistiki sonuçlara varılacak bir araştırmada bakılacak ilk şey, veri setinin "temiz" olmasıdır. Çünkü düzensiz ve hataya açık veri setlerinde yapılacak dikkatsiz analizler, hatalı sonuçlara neden olabilir. İşte "çöplüğe dalma", yeterince büyük, düzensiz, halka açık ve karmaşık bir veri seti içinde, yani "çöp" verinin yoğun olabileceği bir durumda, alakasız parametreler arasında sahte ilişkiler bulma ve bunu akademik yayına dönüştürme çabasıdır. Bu veri setleri "işlevsiz" değildir, ancak daha dikkatli analizleri zorunlu kılar.

Bunun en popüler örneği, aşıların yan etkilerini takip etmek için halka açık olarak toplanan VAERS (İng: "Vaccine Adverse Event Reporting System" veya Tür: "Aşı Olumsuz Olay Raporlama Sistemi") gibi veri setlerini kullanarak, COVID-19 aşıları ile kısırlık ve miyokardi gibi yan etkiler arasında ilişki kurmaya çalışan çalışmalarda görülmektedir.[8] Bu sisteme herkes, herhangi bir veriyi girebilir ve dolayısıyla tekil girdilerin hiçbir değeri yoktur (örneğin bir kişi, "aşı olduktan sonra hamile kaldığını" girebilir ve bir diğer kişi bunu görüp, "Aşılar gebeliğe neden oluyor!" diyebilir).

Hatta bu kadar açık bir veri setinde yerel örüntüler de çoğu zaman anlamsızdır, çünkü kendi komünitelerinde/çevrelerinde belli etkilerin görüldüğünü duyan kişiler, bunlara daha hassas hale gelebilir ve kendilerinde de bu sorunların olduğu izlenimine kapılabilir.

Yine de VAERS, çok yaygın yan etkileri hızlıca tespit etmek için etkili bir araç olabilir. Bugüne kadar birçok faydalı sonuca ulaşmada etkili bir araç olmuştur. Fakat COVID-19 gibi art niyetli bilgilerin yayılmasına açık olan durumlarda, son derece cahilce ve kötü bir şekilde de kullanılabilir. Sadece halk tarafından değil, bilim insanları tarafından da!

Örneğin Gayle DeLong isimli aşı karşıtı bir araştırmacı (kendisi bir ekonomist/finansçı), 2019 yılında, VAERS sistemini kullanarak HPV aşıları ile kısırlık arasında bir ilişki olduğunu iddia eden bir makale yayınlamıştı. Ancak makale yayınlandıktan sonra yapılan incelemede, aşılanmış kadınların eğitim düzeyinin çok daha yüksek olduğu, aşısızlar arasındaki eğitim düzeyinin ise çok daha düşük olduğu, bu eğitimli kişilerin doğum kontrolü konusunda çok daha başarılı olup, profesyonel yaşantıları dolayısıyla çocuk yapmayı erteledikleri, dolayısıyla HPV aşısı ile kısırlık arasında hiçbir ilişki olmadığı görüldü. DeLong, kasten bu gerçeği görmezden gelmişti ve "çöplüğe dalarak" uyduruk bir sonuç üretmişti. Sonucu etkileyen bu tür diğer nedenlere bozucu nedenler (İng: "confounder") denir. Bunların (ve etkilerinin) ayıklanabilmesi için:

  • Tespit edilen ilişkilerin bozucu nedenlere göre normalize edilmesi gerekir.
  • Hastayla/hastalarla ilgili bilinen bütün demografik bilgilerin gözetilmesi gerekir.
  • Akademide altın standart olarak kabul edilen istatistiki ve alt grup analizlerinin yapılması gerekir.

Bunlar yapıldığında, HPV aşısı ile kısırlık arasında bir ilişki bulunmadığı görüldü ve makale geri çekildi.[1]

Bu konudaki bir diğer meşhur örnek, COVID-19 aşılarının erkek çocuklarında miyokardi (kalp kası iltihaplanması) riskini artırdığını iddia eden bir ön-baskıdır.[2] Herhangi bir akademik jurnalde yayınlanmamış olan bu ön-baskı, 4 aylık bir süre zarfında 12-15 yaşındaki erkeklerde aşı-kaynaklı miyokardi riskinin 3.7-6.1 kat fazla olduğunu, 16-17 yaşındaki erkeklerde aynı riskin 2.1-3.5 kat daha fazla olduğunu ileri sürmektedir. Ancak bu iddiayla ilgili çok sayıda sorun vardır:

  1. VAERS'te tespit edilen bir korelasyon, nedenselliğe işaret etmez. Ancak makalede nedensellik iddiası vardır.
  2. Makalede miyokardiyi belirlemek için troponin isimli bir hormon salgısı ile ilişki kurulmaya çalışılmıştır. Ancak troponin, miyokardi sırasında salgılansa da, örneğin bir futbol maçı sonrasında futbolcularda da çok yüksek seviyelerde (maç öncesi 5-10 ng/L iken, maç sonrası 200 ng/L'ye varan oranlarda) görülebilir.[4] Troponin, tek başına güçlü bir miyokardi belirteci değildir.[3]
  3. Araştırmada respiratuar sinsityal virüs, ensefalopati gibi diğer komorbiditeler, COVID-19 enfeksiyonu ile bir arada değerlendirilmiştir. Bunlar, birbirinin istatistiğini bozabilen faktörlerdir. Bu faktörler ön-baskıda ayıklanmamıştır.
  4. Ayrıca VAERS üzerinden COVID-19 olduğu test ile onaylanmamış vakaları da dahil etmişlerdir. Benzer şekilde, resmi miyokardi tanısı konmamış kişiler de "miyokardi" olarak sınıflandırılmıştır.
  5. Araştırmacılar, COVID-19 nedeniyle görülen miyokardi ile aşı sonrası görülen miyokardiyi aynı şeymiş gibi lanse etmektedirler. Ancak COVID-19 nedeniyle görülen miyokardi (ve COVID-19'un kendisi) çok daha ağır seyretmektedir. Çocuklarda miyokardi çoğu zaman genel olarak çok hafif seyreden bir hastalıktır, ancak COVID-19 ile birleştiğinde çok daha tehlikeli olabilir. Aşılarda ise böyle bir risk yoktur.
  6. COVID-19'a yakalananların önemli bir bölümünün "Uzun COVID" olarak bilinen bir sürece girebileceği, hastalığı klinik olarak atlattıktan aylar sonra bile semptomların görüldüğü gerçeği göz ardı edilmektedir.[7] Bazı tahminlere göre çocuklarda COVID-19 vakalarının %4-52 arası Uzun COVID şeklinde seyretmektedir.[6] Uzun COVID, birçok durumda hafif miyokardiden çok daha tehlikelidir (özellikle yetişkinlerde). 21 yaş altı çocuklarda miyokardi sıklığı ise milyonda 316 gibi az bir orandadır.
  7. Ürettikleri veriler, sorunlu olmadığı bilinen, güvenilir analizlerin sonuçlarıyla çelişmektedir: CDC tarafından yapılan bir çalışmada 12-15 yaş arası çocuklarda miyokardi oranı 1 milyon dozda 42.6 olarak bulunmuştur. Ön-baskı, bu sayının 162.2 olduğunu iddia etmektedir. 16-17 yaş arasında oran, CDC'nin çalışmasına göre 71.5 iken, araştırmaya göre 94'tür.
  8. Çalışma, Delta-öncesi dönemin verilerini kullanmaktadır. Bu süreçteki 4 aylık bir periyotta, çocuk hastaların hastanelik olma riski çok daha yüksekti (çünkü aşılarla korunmuş aileleri yoktu). Bu, aşılarla alakası olmayan, tam tersine COVID-19 ile ilişkili olan, yanıltıcı sonuçlar üretecektir.
  9. Araştırmada aşıların COVID-19'u önleyerek miyokardiyi azaltma etkisi göz ardı edilmektedir. Halbuki 16-39 yaş arası aşılanmamış grupta miyokardi görülme riski, aşılanmış gruptakinden 7 kat daha yüksektir. 16 yaş altı grupta bu oran 30 katın üzerine çıkmaktadır. Aşılar miyokardiye neden olmaz, COVID-19'u önleyerek miyokardiyi de önler.
  10. Çalışmada çıkar çatışması mevcuttur. Aşıların güvenliği epidemiyolojik ve immünolojik olarak net bir şekilde bilinse de, makalenin 1. yazarı çocuklarını aşılatmayı reddettiğini belirtmektedir. Ayrıca maskelemeye karşı olan muhafazakar gruplara üyeliği ile bilinmektedir. Dolayısıyla sonuçları aşı karşıtlığından yana çarpıtması olasıdır.

Sonuç olarak, şu ana kadar herhangi bir yaş grubunda aşı olmamanın aşı olmaktan daha avantajlı olduğunu gösteren herhangi bir veri bulunmamaktadır.[5]

Öne Çıkarılan Cevap
1
Teşekkür
Paylaş
1
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır. Ayrıca bu cevap, COVID-19 ve Aşılar soru dizisi içinde yer almaktadır.

Kaynaklar

Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın