Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
2
Puan Ver

Büyüler bilim dışı biliyoruz, fakat bazı büyüler neden başarılı oluyor?

Büyüler nasıl başarılı oluyor madem büyü bilim dışı ise nasıl mümkün oluyor. Mesela çok iyi anlaşan iki insan neden bir büyüde anlaşmaları bozuluyor yada kısmeti açılıyor bunun bilimsel açıklaması nedir?

1
955 görüntülenme
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Herhangi bir konu için tamamen bilim dışıdır demek gittikçe zorlaşıyor aslında. Burada ayırıcı unsur, bilimin kendi yöntemleriyle açıklayabiliyor olması ve henüz açıklayamıyor olması durumları. Bilim, kendi metodolojisiyle ortaya koyabildiği her konuyu ele almak ister. Zamanla bilimin konusu olmadığını düşündüğümüz, ancak sonradan bilime giren konularda olduğu gibi.

Bir zamanlar meditasyon dalga geçilen, saçma bir konu olarak bilinir ele alınırdı. Ancak ölçme teknikleri - teknoloji ile parasempatik sistemi aktive ettiği ve hatta serebral korteksi kalınlaştırdığı, beyni alpha -8-13hz- ritmine ulaştırdığı, ibadet rutinleri de giriyor buna vs vs anlaşılınca, yoga bilimin tedavide yardımcı olarak kullandığı bir yönteme dönüştü.

Bilim, sadece kendi yöntemleriyle çözümleyemediği konuda yargıya, sonuca dair net bir hükme varmama etiğine sahip olduğu için, biz bilimdışı olarak tanımlıyoruz. Yoksa biliyoruz ki insan, tam olarak açıklayamadığı bir konuyu beyninin ortasında soru işaretleriyle tutmak istemediği için kısa yoldan, tutarsız bir hükme varmada ve kendini kandırmada oldukça yetkin bir düşünce yapısına sahip. Hepimiz böyleyiz. İşte bilinmezlerden tanrıya gitmek, ya da açıklayabildiklerinden tanrısızlığa gitmek çelişkileri de bunun sonuçları. Bu durumlar tersine her zaman dönecek oysa :)

Büyü sihir niyet gibi, doğrudan değil, dolaylı müdahele diyebileceğimiz yöntemlerin somut sonuçlarını dair şu an için deneylenebilir veri toplanamamakta. Bu nedenle de etki mekanizmaları var mı yok mu, varsa nasıl işlemektedir bilemiyoruz. Ancak o kadar çok anektodal veri var ki, kesin ve net konuşmak mümkün değilmiş gibi görünmekte.

Kendini gerçekleştiren kehanet, ya da toplumsal yaklaşımların, bireylerin tepki mekanizmalarını doğrudan belireleyebiliyor olmasıyla alakalı konularda büyüye benzer bir mekanizmanın gayet doğal yollarla işlediğini biliyoruz oysa. Anlayamamış olduğumuz konularda hep bir sihir, inanılmaz bir etki arayışımız, bizi yoldan çıkarıyor sanki.

Placebo ve nosebo nun somut etkilerini biliyoruz. Kişi, olmayan bir aktif maddenin olumlu ya da olumsuz somut etkilerini yaşayabiliyor. Bu da büyü gibi değil mi.... Aslında büyü. Konuyu daha iyi anlamak için biraz genişletelim mi.... Hadi,

Robert Rosenthal tarafından yapılan bir deneyde, bir teste tabi tutulan bir miktar öğrenci grubundan rastgele seçilen öğrenciler için deneyden habersiz olan öğretmenlere, bu çocukların çok yüksek puan aldıkları ve ileride çok başarılı olacakları söyleniyor. Oysa onların puanları diğerleriyle ortalama aynı değerdedir. 1 yıl sonra yeniden test yapıldığında, rastgele seçilen öğrencilerin diğerlerinden çok daha yüksek puanlarda sonuçlar aldıkları görülüyor. Öğretmenleri için sahte biçimde oluşturulan pozitif beklendi yani inanç, öngörü, olası sonucu ciddi oranda değiştirmiştir. Burada aklımıza placebo gelebilir. Onun kitlesel hali aslında. Mekanizma aynı. Büyü yapıldı öğretmene ve çocuklara. :)

Beklenti, öngörü, inançların bireylerin olası gelişim performansını pozitif olarak etkilediği geribilidirim döngüsüne PYGMALION ETKİSİ deniyor.

Aynı şekilde bir grup insan için beslenen negatif yargılar, beklentiler ya da inançlar da, (örneğin zenginler kötü insanlardır) tutumumuzun onlara yaptığı etkiyle negatif bir geribildirim döngüsünü oluşturmakta. Kişinin zihninde belli bir yargıyla beklentiyle tavır belirleyerek yaklaştığı insan grubunun davranış biçimi de buna göre şekillenerek, olası etkkileşim değişime uğramakta. Ve kişinin yanlış da olsa beklentileri gerçekleşmekte.

Buna da GOLEM ETKİSİ deniyor. Nosebo bireysel haliydi aynı etkinin :)

İşte kendini gerçekleştiren kehanetlerin kendini gerçekleştirebiliyor olmasının nedeni de bu geri bildirim döngüleri.

Her olayın diğer başka olaylarla direkt ya da dolaylı yollarla bağı olacaktır, biz bunları anlayamadığımız için sonucun tahminlerimizin ötesinde olmasını kavramakta zorlanıyoruz. Bilimsel metodlarla açıklayamadığımız için de tanımsız kabul ediyoruz, ya da doğrudan hurafe diyoruz. Ancak bizim bilmiyor açıklayamıyor olmamız, onların var olmaması demek olmuyor.

996 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür (5)
Paylaş
3
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Gözleriniz yıldızlarda, ayaklarınız ise yerde olsun.”
Theodore Roosevelt
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol