Sorulara Dön
0
Evrim & Abiyogenez

Bir teorinin hipotezi test edilmeden de teori olabilir mi?

Evrim kurami ve mekanizmlari kitabinda ozgenin aldatma teorisinin hipotezleri test edilmemisti. Eger zayif teori hipotezleri test edilmemis teori ise o zaman onlarin hipotezlerden ne farklari var?

1
Teşekkür
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Hipotez ile teori arasında her zaman çok keskin bir sınır olmak zorunda değil; ama birçok durumda (özellikle iyi geliştirilmiş teorilerde) bu fark barizdir. Kitapta Özge örneği, zayıf bir teoriyi örneklemek için veriliyor; çünkü orada birçok hipotez var ve bunlar tek tek sınanmıyorlar. Özge, elindeki verilerden yola çıkarak belirli açıklamalar geliştiriyor ve bunları birleştirerek bir teori inşa ediyor.

Bilimsel bir süreç izliyor olsaydı, hipotezleri hakkında bilgi toplamaya çalışırdı: Örneğin parfüm kokusunun kaynağını sorabilirdi veya Feriha'yı arayarak konu hakkında bilgi edinmeye çalışırdı. Böylece hipotezlerini sınayabilirdi. Bunları yapmadığı için, hikaye sonunda anlatıcının bildiğini varsaydığımız gerçeklerle karşılaştığımızda, teorimizin tamamen temelsiz olduğunu görüyoruz. Halbuki hipotezlerimizi sınasaydık, Aldatma Teorisi'ne ulaşmadan dururduk.

Kimi zaman doğası insanlar için (veya belli bir bilim sahasındaki araştırmacılar için) çok kıymetli olan, çok spesifik ve tekdüze şeyleri çalışırken, tek hipotez üzerine inşa edilmiş teorilerden söz edildiğini duyabilirsiniz. Örneğin fosil kayıtlarında canlı karmaşıklığının uzun dönemler boyunca sabit kalıp, sadece belirli dönemlerde çok hızlı evrimsel değişimler olduğunu gördüğümüzü, bu hızlı evrim dönemlerin kaotik zamanlarla çakıştığını düşünelim ve evrimin gerçek olduğunu bilmemiz haricinde, başka hiçbir verimiz olmasın. Bundan yola çıkarak, bu örtüşmeyi açıklamak için, evrimin sadece kaotik dönemlerde çok hızlandığını, onun dışında çok yavaş bir süreç olması gerektiğini ileri sürdüğümüzü varsayalım. Buna Sıçramalı Evrim Hipotezi adını veriyoruz, çünkü fosil kaydındaki kısmen dar aralıklardaki sıçramaları açıklamayı hedefliyor.

Ancak bu hipotezi araştıran kişiler, o konuda birçok yanal hipotez de geliştirdiği için, buna "Sıçramalı Evrim Teorisi" de diyebiliyorlar. Ancak yaygın kabul gören görüşe göre, evrim sadece bu dar ve kaotik dönemlerde yaşanmıyor; türlerin içinde bulundukları döneme göre belli bir evrim modları (evrimleşme biçimleri) ve evrim tempoları (evrimleşme hızları) var; kaotik dönemler, tempoyu arttırmaya meyilli olduğu için, bu "sıçrama" dönemlerinin ekstradan bir açıklamaya ihtiyacı olmadığını, son derece beklenen bir durum olduğunu ve fosil kaydının stabil gibi gözüktüğü dönemlerde spesifik canlı gruplarının çok hızlı bir şekilde evrimleşebildiğini, dolayısıyla genel geçer bir "sıçrama dönemi"nden bahsetmenin zor olduğunu görüyoruz.

Bu gibi örneklerde, hipotez ile teori ayrımının muğlaklaştığını görüyoruz. Genel olarak, bir teori ne kadar dar kapsamlı ve ne kadar zayıf ise, tek hipotezli olma ihtimali o kadar yüksektir, dolayısıyla ikisini ayırt etmek o kadar zor olabilir diyebiliriz. Bir teori ne kadar kapsamlı ve ne kadar güçlüyse, tek hipotezli olma ihtimali o kadar düşüktür ve hipotezden ayırmak o kadar kolaydır. Bu nedenle alanda uzman hiç kimse evrimin neden ve nasıl yaşandığını açıklayan Evrim Hipotezi olarak kullanmıyor.

Sadece terimleri çok gevşek kullanmakta beis görmeyenler kimi zaman böyle bahsedebilirler; ancak aynı kişiler Newton'un veya Einstein'ın açıklamalarını da hipotez olarak görecektir - zaten önemli olan, hangi terimi kullanıyor olursa olalım, düzgün açıklamakta ve tutarlı bir şekilde kullanmakta... Bunu yaptığınız sürece, isterseniz "Mahmut" deyin, çok fark etmez. Örneğin bu makalede Kesintili Denge'den başlıkta teori olarak, özette hipotez olarak bahsediliyor, çünkü bilim insanları denmek isteneni anlıyor ve art niyetli bir şekilde kullanılmadığının açık olduğu durumlarda pedantik olmanın anlamı yok.

Kabul Edilen Cevap
3
Teşekkür (3)
Paylaş
3

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın