Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Gazanfer Kalkan
Üye
14

Bilimin asıl amacı gerçeği mi öğrenmektir yoksa tutarlı sonuçlara mı varmak?

Mesela kütleçekimle ilgili bambaşka bir teori bulduk ve tüm sonuçlar birbiriyle uyumlu ama doğadaki gerçek bu değil. Tabi bu durumda gerçek olmadığını da bilemeyiz ama sorunun amacı bu. Kısaca doğa yasalarıyla tamamen tutarlı ama gerçek olmayan bir teori bilimsel sayılır mı?
1,300 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
2 Cevap

Bilimin amacı gerçeğe ulaşmak; ancak gerçeğin ne olduğunu bilmediğimiz için, ulaştığımız sonucun "gerçek" olup olmadığını kesin olarak bilmenin hiçbir yolu yok. Dolayısıyla gerçeğe alternatif olan en iyi ikinci şey olan tutarlılıkları arıyoruz.

Mesela saf suyun 1 atmosfer basınçta 100 santigrat derecede kaynadığını söylüyoruz. Bu, bizim için bir gerçek. Ama Evren için bir gerçek mi? Bilmiyoruz. Fakat bu ulaştığımız "gerçek" bizim için öylesine tutarlı ki, sadece ona güvenerek bir sonraki adımları atmayı başarmakla kalmıyoruz (mesela suyun her zaman 100 derecede kaynayacağı varsayımıyla, sıcaklığa çok hassas olan kimyasal tepkimeleri tespit edebiliyoruz), aynı zamanda henüz bilmediğimiz şeyleri öngörüp, sonra test edip doğrulayabiliyoruz da.

Tüm Reklamları Kapat

Hadi suyun kaynama sıcaklığı çok basit oldu, artık o kadar kanıksadığımız bir gerçek ki. Ama sizin verdiğiniz kütleçekiminin doğası örneği daha iyi: Newton kütleçekimini ilk kez izah ettiğinde, öylesine tutarlı bir açıklama geliştirmişti ki, "gerçek"ten ayırt etmek imkansızdı. Bir düşünün: Sadece yere düşen elmaların değil, uzaya çıkan roketlerin, yolda giden arabaların, inşa edilen binaların, suda yüzen transatlantik gemilerin hepsi aynı basit "yasayla" açıklanabiliyordu. Heyhat, Newton'un bu "gerçeğini" ışık hızına yakın hızlarda veya büyük kütleli cisimlerin etrafında test edene kadar, "tartışmasız bir gerçek" olduğunu sandık. Bu çok normal, elde daha iyi olan başka hiçbir açıklama yoktu.

Ama bu sınır koşulları test ettiğimizde, Newton'un açıklamasının işe yaramadığını gördük (mesela Merkür'ün Güneş'e çok yakın olan yörüngesini izah edemiyordu veya ışığın davranışlarını öngöremiyordu). Bunun üzerine Einstein yeni bir teori geliştirdi.

Tüm Reklamları Kapat

Ama bakın, burası çok önemli: Einstein'ın geliştirdiği yeni teori, Newton'un o güne kadar açıklamayı başardığı her şeyi en az Newton'un teorisi kadar iyi açıklıyordu; üzerine bir de Newton'un açıklayamadığı şeyleri de (Merkür'ün yörüngesi, ışığın davranışları, vs.) açıklayabiliyordu (daha spesifik olarak, Newton'un teorisi, Einstein'ın teorisinin belli koşullar altında basitleştirilmiş bir versiyonundan ibaretti; Einstein'ın teorisi daha kapsayıcı bir teoriydi).

İnsanlar "gerçeğe ulaşmayı" veya "teori üretmeyi", yaptıkları gözlemin bir kısmına uyan hoş bir hikaye anlatımı sanıyorlar. Hayır! Teorinizin, kendisinden önce gelenlerin açıkladığı her şeyi ve daha fazlasını açıklaması gerekiyor!

Bunu yaptığımızda gerçeğe ulaşmış oluyor muyuz? Bilmem. Gerçeği bilmiyoruz ki kıyaslayıp "Evet, bizim açıklamamız gerçektir." diyebilelim! Ama tutarlı izahlar üretmeyi başardıkça, Evren'in çalışma prensiplerini daha iyi tarif edip, öngörebilmeye başlıyoruz. Bunun da pratik sonuçları oluyor: Hem teknoloji üretebiliyoruz, hem de bir sonraki bilimsel bilmecenin cevaplarına dair ipuçları alıyoruz. Sonra o bilmeceyi çözdüğümüzde, bu çözüm, daha önceden çözemediğimiz bir başka soruna cevap bulmamızı kolaşlaştıyor. Böyle böyle Evren'i izah edebiliyoruz ve bu, muhtemelen, gerçeğe gıdım gıdım yanaşmak oluyor.

Sonuçta şöyle düşünün: Eğer bilimin açıklamaları giderek "gerçek olana" yakınsamıyorsa, bilim neden ve nasıl giderek daha isabetli ve başarılı olabiliyor? Mutlaka doğru yolda olmalıyız ki, bu tutarlılıklar silsilesi giderek daha hassas ve isabetli hale gelebilsin. En azından temel varsayımlarımızdan biri bu.

Eğer daha iyi bir yol biliyorsanız. Buyrun... Er meydanı ortada. :) Bilimin yapabildiğinden daha iyi, daha hızlı ve daha etkili bir şekilde bir gerçeği ortaya çıkarın ve bunu evrensel olarak işleyecek ve bir sonraki gerçeği de öngörebilecek şekilde yapın, sizin yönteminizi takip edelim.

Bu cevap, soru sahibi tarafından en iyi cevap seçilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
81
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Hayrunnisa As
Herhangi bir deneyimim yok

Ne desem boş belki ama bence kişiye ve alana göre değişir. Eğer bir cevap vermem gerekiyor ise bence tutarlı bir sonuca varmak. Nerede olduğu yada zamanı fark etmeksizin gerçekler insanı korkutur. Tutarlı sonuçlar çünkü insanların merakını en aza indirir ve az da olsa güvende hissettirir. Ama dediğim gibi kişiye göre değişebilir. Kişi gerçeği de merak ediyor olabilir. Ama bunun üzerinde çalışan bilim insanlarından bahsediyorsak tutarlı sonuçlar olduğunu düşünüyorum. Sunabilecek bir kaynağım yok ama küçük bir örnek vermek gerekirse suyun sadece yeteri kadarı keşfedildi. Nerden yeterli dersende daha fazlasını öğrenmelerini engelleyecek bir şey varmış demek ki. Ya korktular yada tutarlı bir sonuca vardılar. İnsanları tatmin edecek kadar. (Bazılarını) kaynak gerekiyormuş. [1] belki seni aydınlatmaz ama aklımdan geçeni yazdım. Kaynağa çok takılma cevap geçerli olsun iye koydum.

Kaynaklar

  1. A. G. →. Okyanusun Ne Kadarı Keşfedildi?. (21 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 18 Ağustos 2023. Alındığı Yer: UNGO | Arşiv Bağlantısı
5
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Alper Gezeravcı, Dünya'ya Dönüyor! (Ax-3 Görevi Ortak Yayını)
Alper Gezeravcı, Dünya'ya Dönüyor! (Ax-3 Görevi Ortak Yayını)
Et Yemek, Beyni Uyuşturuyor Olabilir mi?
Et Yemek, Beyni Uyuşturuyor Olabilir mi?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Filler Neden Farelerden Korkar?
Hastalıklar Konusunda Google Sizi Nasıl Aldatıyor?
Hastalıklar Konusunda Google Sizi Nasıl Aldatıyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close