Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
2
Puan Ver

Bilim adamları saptamaları nasıl yapıyor?

Soruyu en güzel şekilde anlamanız için bir örnekle başlayalım: astronotlar aydan bir taş getiriyor ve bilim insanları bu taşı inceliyor. Peki ama nasıl bir incelemeyle bu taşta hastalık veya başka bir şey olduğunu anlıyor? Ya da en merak ettiğim şeylerden biri atomun parçalanması. Atomu parçaladık ama nasıl? Ne yaptıkta parçalandı?

1
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Soruna biraz farklı yaklaşacağım.

Öncelikle, bir şeyi bulmak için tam olarak o şeyi gözlemlemek zorunda değilsin. Eğer yeterince kanıtın varsa, direkt olarak gözlemlemediğin şeyin var olduğunu varsayabilirsin. Bunun bazı sebepleri var. Örneğin HIV testi yaptıracaksan, kanındaki HIV virüslerine bakılmaz. Çünkü bu virüsler oldukça küçük, gözlenmeleri zor ve en önemlisi pahalı. Bu yüzden HIV virüsünün bulunduğu ortama bıraktığı bazı bileşiklerin oranı incelenir, bu oran yeterince yüksek/düşük ise, HIV olma ihtimali yüksek diyerek teşhis koyulur. Sonra da kan örneği daha detaylı bir teste sokulur. Böylece tüm insanlara detaylı ve pahalı olan testi yapmak yerine, HIV'in bıraktığı bazı izleri takip ederek hem daha ucuza hem de %99 isabetle HIV tespiti yapılabilir.

Uzaydan vs topladığımız örnekler için de benzer şeyleri yaparız. Örneğin dünya yüzeyinde bir etobur dişi bulduğumuzda, bulunan diş üzerinde et parçası aramayız çünkü bu mantıksızdır. Onun yerine et yiyen canlıların dişlerinde bulunan ortak özellikleri bu dişte ararız. Böylece bu dişlerin, et yiyen bir canlıya ait olup olmadığına dair çok güçlü fikirler üretebiliriz.

Atom parçalama olayına gelirsek, tabiki de cımbızla tutup ayırmadık. CERN gibi araştırma laboratuvarlarında, atomlar ve kimi zaman atomu oluşturan yapılar oldukça hızlandırılır ve birbirleri ile çarpışmaları sağlanır. Bu çarpışma o kadar güçlüdür ki atom parçalarına ayrılır, bu anı da gelişmiş gözlemleme teknikleri ile kayıt altına alırız. Tabi bu gözlemleri yapmadan önce de, matematiği kullanarak atomun kendi içinde onu oluşturan şeyler olması gerektiği düşüncesine ulaşmıştık. Kimse altı dolu olmayan bir hipoteze yatırım yapmıyor :)

152 görüntülenme
Puan Ver
4
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
4

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Önümüzdeki yolculuğun bir sonu olduğunu bilmek güzel. Nihayetinde önemli olan, yolculuğun kendisi.”
Ursula K. LeGuin