Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Beyinin düşünceyi nasıl ürettiği , bizi yanıltıp yanıltmadığı , neden evrimleştiğini , bilincin neden ortaya çıktığı vb. Hakkında kitap önerisi?

1
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Michael Shermer'in İnanan Beyin kitabı. İlgimi çeken bazı noktaları paylaşacağım.

İngiltere'nin Bristol Üniversitesinden Peter Brugger ve Christine Mohr, boş inancın, büyüsel düşünmenin ve normal-ötesi şeylere inancın sinir kimyasını incelemişler (1). Dopamin düzeyi yüksek insanların tesadüfleri anlamlı bulmaya, var olmayan anlamlar ve kalıplar görmeye daha yatkın olduklarını belirlemişler.

Bir çalışmada, hayaletlere, tanrılara, ruhlara ve komplolara inanma ya da bunlara kuşkuyla bakma konusundaki beyanlarına göre yirmişer denekten oluşan iki gruba, insan yüzlerinin yer aldığı bir dizi slayt gösterilmiş. Yüzlerden bazıları normalken, diğerlerinde gözleri ya da kulakları başka yere taşıma ya da farklı yüzlerden alınma burunlar ekleme gibi yollarla araya karıştırılmış kısımlar var. Başka bir deneyde de, normal ve karıştırılmış kelimeler hızla gözlerinin önünden geçirilmiş. Genelde kuşkuculara oranla inançlıların, karışmış bir yüzü gerçek saymaya ve karışmış bir kelimeyi normal okumaya yatkın oldukları saptanmış.

Brugger ve Mohr deneyin ikinci kısmında her kırk deneğe Parkinson hastalarında kullanılan ve beyindeki dopamin seviyesini yükselten L-dopa ilacını vermişler. Ardından, gerçek ve karışmış yüz ve kelime slaytları göstermişler. Dopamin artışı, hem inançlıların hem de kuşkucuların karışmış yüzleri gerçek, düzensiz kelimeleri de normal sanmalarına neden olmuş.

İlginç olan taraf şu: Dopamin öğrenmeyi güçlendirdiği gibi, aşırı dozda, sanrı gibi psikoz belirtilerini de tetikliyor. Shermer'a göre bu durum, belki de, yaratıcılık (Ayrım Gözetici Kalıpsal-Yaklaşım) ve delilik (Ayrımsız Kalıpsal-Yaklaşım) arasındaki ince çizgiyi belirliyor. Aşırı yüksek dozda, bir sürü Tip I hatası yaparız (gerçekte varolmayan kalıplar buluruz/PSKB). Düşük dozda ise Tip II hatasına düşeriz, yani gerçek bağlantıları kaçırırız.

PSKB yani parazitte sinyal/kalıp bulma ilginç bir konu. Dopaminle bağlantısı var ama dopaminle bağlantısız durumlar da söz konusu (ya da, ritüeller sayesinde geri beslemeyle dopamini tetikliyor olabilir): Beyzbol oyuncularında boş inançların göstergeleri incelenmiş. Top tutucu konumdayken %90'ı aşan bir oranda başarılı oldukları için, boş inanca dayalı ritüelleri hiç sergilemiyorlar. Ama ellerine sopayı aldıklarında ve on atışın en az yedisinde başarısızlığa uğramaları kesin olan kaleye yöneldiklerinde, birdenbire belirsizlikle başa çıkmak için her türlü garip ritüel hareketlere başvuruyorlar

1977 tarihli risk ve kontrolün test edildiği bir çalışmada, uçaktan atlamak üzere olan paraşütçülere (tüplü televizyon ekranındaki karlanma gibi) karlanmalı fotoğraflar (parazitler) gösterildiğinde, başka zaman gördüklerinden farklı olarak, fotoğrafta gerçekte var olmayan bir görüntüyü görmeye yatkın oldukları gözlenmiş. Shermer'in açıklamasına göre, belirsizlik insanları endişeli hale getiriyor ve endişe büyüsel düşünmeyle bağlantılı.

Susan Blackmore bir deney uygulamış (ki, kendisi eski bir spritiüelci olup, daha sonradan kuşkucu tarafa yönelmiş). Deneklere normal-ötesi şeylere inanç ölçeğinde yerlerini tespit eden bir form doldurtmuş. Ardından, sıradan nesnelerin %0, %20, %50 ve %70 çarpıtılmış fotoğraflarını gösterip, her bir nesneyi ne kadar tanıdıkları sorulmuş. Sonuçlar, inançlıların en bozuk görüntülerde nesneleri görme, ama bunları yanlış tanımlama eğilimlerinin inançsızlardan yüksek oranda fazla olduğunu bulmuş. Özetle, daha fazla kalıp görüp Tip I hatasına düşüyorlar.

Bir de bunun bilimsel yaratıcılık ve şizofreni boyutu var. Bu ikisi arasında dopaminle bağlantılı görünen ince bir çizgi var.

Puan Ver
0
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
0

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Çocuklarımızın sınavlarda kopya çekmesinin nedeni, okul sistemimizin notlara değer verme miktarının, çocuklarımızın öğrenmeye değer verme miktarından fazla olmasıdır.”
Neil deGrasse Tyson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol