Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Sinek Mantarı (Amanita muscaria)

Sinek Mantarı (Amanita muscaria) Wikimedia
Elīna Arāja
8 dakika
849
  • Mikoloji
Sinek Mantarı
  • Bilimsel Adı Amanita muscariaAlternatif: A. muscaria var. alba, A. muscaria subsp. flavivolvata Singer, A. muscaria var. inzengae Neville & Poumarat
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Sinek Mantarı
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Fly agaricAlternatif: Fly amanita
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Yaygın olarak sinek mantarı (İng: "fly agaric" veya "fly amanita") olarak bilinen Amanita muscaria, Amanita cinsi içindeki bazitli/topuzlu mantarlardan biridir. Türe "sinek mantarı" denmesinin nedeni, 13. yüzyılda süt içine katılarak sinekleri öldürmekte kullanılmış olmasıdır.

A. muscaria türünün şapka çapı 25-30 santimetreye kadar büyüyebilir. Belki de yeryüzündeki en meşhur mantar türü olan Amanita cinsinin çok sayıda türü ve varyetesi vardır. İçerisinde yenebilen türler bulunmasına karşın Amanita muscaria oldukça zehirli ve psikoaktif bir mantardır. Mantarın bünyesinde çeşitli mikotoksik maddeler bulunmakla birlikte, bunlardan en çok çalışılanları ibotenik asit ve müskimoldür.

A. muscaria diğer şapkalı mantarlardan daha kolay ayırt edilir ve çoğu kişi aslında bu mantarı hayatlarının bir evresinde mutlaka görmüşlerdir. A. muscaria türüne çocuk masallarında, Şirinler gibi çeşitli çizgi filmlerde, birçok sinema yapıtında ve hatta Mario gibi video oyunlarında da yer verilmiştir.

Bu mantarın en ayırt edici özellikleri şapka yapısının kırmızı renkli olması (beta-ksantin ve muscapurpurin türe kırmızı rengi veren pigmentlerdendir) ve bu kırmızı şapka yapısının üzerinde düzensiz/asimetrik dağılmış beyaz "lekeler" bulunmasıdır. Bu beyaz lekeler şapka yapısının oluşmaya başladığı sap bölgesinden orijinlenmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Şapka yapısı ilk başta pigmentsiz ve düz olarak yumurta biçimindeki bir kapsülden (volva) çıkar. Bu kapsülün dış kısmı yırtılarak ilerleyen safhalarda kırmızı şapkayı oluşturur. İşte bu kapsül zarının kalıntıları şapka üstündeki beyaz noktaları meydana getirir. Bu gelişime "hemiangiokarpik gelişim" adı verilir ve çoğu basidiomisetik şapkalı mantarlar bu gelişim tipine sahiptirler. Amanita genusu diğer şapkalı mantarlarda olduğu gibi hem eşeyli hem de eşeysiz yolla üreyebilmektedir.

Bir A. muscaria, aslında tipik bir şapkalı mantar anatomisini basitçe kavramak açısından güzel bir örnektir. Mantarın anatomisi boydan baz alınarak en altından en üstüne kadar ki anatomik yapıları sıralanacak olursa; miselyum ve hifler, volva kalıntısı, annulus (yüzük), sap, şapka yapısını oluşturan uzunlamasına giller ve son olarak tepede bulunan volva kalıntılarından meydana gelmişlerdir. Giller burada mantarın yeni jenerasyonu oluşturması açısından kritik öneme sahip bir anatomik yapıdır. Burada şapkanın altında basidiosporlar oluşturulur ve çevresel etmenlere ek olarak şapka yaşlanıp ölene kadar bu sporları çevreye yayar.

A.muscaria’daki diğer anatomik yapılar ise farklı taksonlarda benzerlikler göstermektedir. Fakat mantar üzerindeki volva kalıntıları çevresel sebeplerden dolayı dökülürse veyahut mikroorganizmalar tarafından tüketilirse A.caesarea’ya ile oldukça benzer görünür. Bundan dolayı bilinçsiz tüketiciler ve deneyimsiz mantar avcıları sezonsal olarak bu mantarları karıştırabilmekte ve tüketerek zehirlenebilmektedirler. Unutulmamalıdır ki doğadaki mantarların toplanması ve tüketilmesi deneyimli mantar avcıları ve uzman mikologlar tarafından mutlaka teftiş edilmelidir.

Ayrıca A.muscaria türleri diğer pek çok mantarda da olduğu gibi ağaçlarla kurdukları mikorizal ağ sistemi gibi birlikte evrim ilişkileriyle de ekosistemde önemli bir rol oynarlar. Özellikle A.muscaria ağaçlarla ve diğer çok yıllık bitkilerle birlikte ektomikorizal bağlar kurarak çevrede bulunan diğer bitkiler ile biyokimyasal iletişimi sağlayabilir. Bu mikorizal bağlantıya sahip olan bitkiler diğerlerine göre çeşitli avantajlara sahiptirler. Kabaca bitki kökleri fungus hifleri tarafından sarmalanırlar ve bu sayede su tutma kapasitelerinde artışa, topraktaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik zararlı etmenlere karşı korumada iş birliği yaparlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Amanita muscaria’nın Avrasya'dan orijinlendiği ve tüm dünyaya buradan yayıldığı düşünülmektedir. Türe ait herhangi bir fosil kayıt bulunmamaktadır.

Yapılan çalışmalar, Amanita evriminin organik malzemeyi parçalayan türlerden uzak durup, ağaçlar ve kökleriyle simbiyotik bir ilişki içinde olan türlere yanaşacak biçimde olmuştur. Ağaçlarla olan bu simbiyotik ilişkisi, evrimsel bir maliyetle gelmiştir: Amanita cinsi, selülozu parçalayabilmesini sağlayan genleri yitirmiştir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

A. muscaria kozmopolit bir dağılım göstererek tüm dünyada varlığını sürdürmektedir. Özellikle iğne yapraklı ile yaprak döken ağaçların oluşturduğu ormanlar, ılıman ve yağışlı ormanlar ve kuzey ormanlarında bulunma sıklıkları yüksektir. Bu mantarlar sadece belli rakım seviyelerinde değil çeşitli yüksekliklerde bulunan orman biyomlarında ve hatta bahçelerde bile bulunurlar. Ülkemizde Belgrad ormanında, Kaz Dağları eteklerinde ve Karadeniz ormanlarında Amanita muscaria ve alt türlerine rastlamak muhtemeldir. A. muscaria türünün doğal avcıları arasında sincaplar, sümüklü böcekler ve mantar sivri sinekleri (Sciaridae familyasına ait bireyler) yer alır.

Amanita muscaria’nın alt türlerinden birisi olan Amanita muscaria var. guessowii (Amerikan Sinek Mantarı) sarımsı turuncu renkli bir şapkaya sahiptir.
Amanita muscaria’nın alt türlerinden birisi olan Amanita muscaria var. guessowii (Amerikan Sinek Mantarı) sarımsı turuncu renkli bir şapkaya sahiptir.
Walt Sturgeon

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Amanita genusuna ait 1000'i aşkın tür bilinmektedir. Bu türler arasında literatürde insan kaynaklı orman tahribatlarından dolayı belli bölgelerde birey sayısı azalırken, genele bakıldığında soyu tükenme tehlikesi altında olan bir tür henüz bildirilmemiştir.

Bu Reklamı Kapat

Davranış ve Üreme

A. muscaria için bahsedilebilecek önemli davranışlar arasında ektomikorizal ilişki ön plandadır. Mikorizal bağlantılar sayesinde toprak ekosisteminde bulunan ve kilometrelerce ağ hattı boyunca farklı istasyonlara- yani canlılara -çeşitli biyoaktif moleküller, besin, su, mineral ve daha fazlasını iletebilir veyahut bünyesine alabilirler.

Bu funguslar için bir diğer enteresan özellik de Fairy Ring (Tür: "Peri Çemberi") adı verilen ve mantarların merkezi boş bırakacak şekilde çoğunlukla kusursuz bir çember oluşturarak olgun mantarları vermesi olayıdır. Peri Çemberi oluşumunun aslında çok basit bir mekanizması vardır. Bu mekanizmayı anlayabilmek için bir hifin nasıl büyüdüğünü ve yaşlı ile genç kısımlarının nasıl dağıldığını anlamak yeterlidir.

Amanita muscaria türüne ait bir Peri Çemberi dizilişi.
Amanita muscaria türüne ait bir Peri Çemberi dizilişi.
Robin Zeno

Fungi hifleri, daima dairesel olarak büyür. Hifin merkezi kısmı daima yaşlı hiflerden oluşur ve dairenin etrafındaki yani merkeze uzak olan genç hifler her zaman "meyve" vermeye daha müsaittirler. Bu yüzden bir spor çimlenmeye başladığı andan itibaren oluşturduğu hif yaşlandıkça yeni gelişen genç hifler dairesel olarak uzamaya başlar. Aslında hifal büyüme için en güzel örneği günlük hayatımızdan küflerde görebiliriz. Bir ekmek üzerinde ya da peynir üzerinde büyüyen bir küfün daima yuvarlak/dairesel olarak büyüdüğünü görmüşüzdür. İşte bunlar da yine şapkalı mantarlarda olduğu gibi hiflerin nasıl büyüdüğüne bir örnektir. Bu sebeple merkezden uzak olan genç hifler şapkalı mantarları oluşturacağından halk tarafından peri halkası ya da peri yüzüğü olarak bilinen oluşumun meydana gelmesi çok da şaşırtıcı değildir.

Amanita muscaria'nın oluşturduğu bir fairy ring yapısı.
Amanita muscaria'nın oluşturduğu bir fairy ring yapısı.
Martin Lebar

Diyet ve Metabolizma

Amanita genusundaki bireyler heterotrofik olup özelde ise saprofitik canlılardır. Beslenme ortamda bulunan makromoleküllerin ekstraselüller enzimler sayesinde parçalanarak hiflerle hücre içine alınması sayesinde gerçekleştirilir. Ekstrasellüler enzimler ortamdaki organik maddeyi parçalayarak monomerleri ve hücre içine alınabilecek çeşitli besin maddelerini meydana getirir. Bu esnada fungus çürütme işlemi gerçekleştirerek madde döngüsüne de katkı sağlamış olur. Şapkada bulunan pigmentler sayesinde maruz kalınacak potansiyel zararlı ışınlara karşı bariyer oluşturulur. Ayrıca pigmentasyon bazı canlıları kendine çekerek sporların yayılmasını ve av-avcı ilişkilerini de etkilemektedir. Üstelik son yıllarda yapılan çalışmalar Amanita muscaria ve diğer Amanita türlerinin toprakta bulunan jeojenik ağır metalleri depolayabildiği de ortaya konmuştur.

Bu Reklamı Kapat

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Amanita muscaria sitotoksik etki göstermesinin yanında İbotenik asit ve muscimol toksinleri sayesinde halüsinojenik bir mantardır ve bu özelliğinden dolayı insanlar tarafından farklı amaçlarla kullanılmaktadır. Tüketildiği takdirde psikoaktif semptomları 1 saat içerisinde göstermeye başlarken toksik etkiler 24 saat sonra kendisini çeşitli şiddetli akut semptomlarla gösterir.

Barındırdığı şapkalı mantar toksinlerinden dolayı Pantherina Sendromu adı verilen Mycetismus (şapkalı mantar toksininden dolayı zehirlenme) olgusuna yol açar. Bu sendromun ilk akut belirtisi kusma, baş dönmesi ve afazi benzeri olgulardır. Daha sonra mantarı tüketen kişi sanrılar görmeye başlar ve bilişsel fonksiyonların kontrolü toksinlerin merkezi sinir sistemini etkilemesiyle zorlaşır. En son aşamada kişi "aşırı doz" almamışsa ve toksinler kişiyi öldürmediyse delirium meydana gelir.

Psikoaktif olması ve öldürücülüğünün diğer şapkalı mantar toksinlerine nazaran daha düşük seyretmesi sebebiyle tarih boyunca çeşitli medeniyetler A.muscaria’yı sinek öldürücü, uyuşturucu, cesaretlendirici ve dini ayin ve ritüellerde bir araç olarak kullanmışlardır. Fungusun bünyesinde bulunan bu psikoaktif maddeler genelde halüsinasyon görme, hipersensitivite ve sinestezik etkiler, ani duygu durum değişimleri, algısal bozukluklar vd. yol açarlar. Bu yüzden de bu tarz mantarlara halk arasında "Magic Mushroom" yani Sihirli Mantar da denmektedir. Bu tarz biyoaktif maddeler çeşitli antidepresan, odak düzenleyiciler vb. psikolojik rahatsızlıklarda kullanılan ilaçların üretimi ve ham madde potansiyellerinin bulunması bakımından umut vaat etmektedir.

Ancak unutulmamalıdır ki psikoaktif madde içeren mantarların üretilmesi ve alım-satımı ülkemiz sınırları dahil olmak üzere birçok ülkede de yasal değildir. Daha önce bahsettiğimiz peri halkası oluşumu birçok toplumda uğursuzluk sembolü olarak anılmakta ve halkanın içine giren kişi başka bir boyuttan gelen canavarlar ve kötü niyetli yaratıkların etkisi altında kalıp çemberden bir daha hiç çıkamayacağı gibi folklorik hikayelerin konusu da olmuştur.

Etimoloji

Amanita genus adı Latince’de Amanitai (detaysız mantar) olarak Türkçeye geçmişken, musca ise sinek anlamına gelmektedir. Halk arasında "Fly Agaric" yani "Sinek mantarı" olarak anılmaktadır. Bunun da sebebi uzun yıllardır bu mantarın sinek öldürücü olarak sütlere katılması ve içeriğindeki şapkalı mantar toksinleriyle sineklerin boğulmasından kaynaklanmaktadır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Florian Stintzing, et al. (2007). Pigments Of Fly Agaric (Amanita Muscaria). PubMed. doi: 10.1515/znc-2007-11-1201. | Arşiv Bağlantısı
  • József Geml, et al. (2005). Beringian Origins And Cryptic Speciation Events In The Fly Agaric (Amanita Muscaria). Molecular Ecology. doi: 10.1111/j.1365-294X.2005.02799.x. | Arşiv Bağlantısı
  • Andreja Vendramin, et al. (2014). Amanita Muscaria And Amanita Pantherina Poisoning: Two Syndromes. Elsevier. doi: 10.1016/j.toxicon.2014.08.067. | Arşiv Bağlantısı
  • Tamas R. Peredy, et al. (2014). Mushrooms, Ibotenic Acid.. ISBN: 978-0-12-386455-0. Yayınevi: Elsevier.
  • Jerzy Falandysz, et al. (2018). Bio-Concentration Potential And Associations Of Heavy Metals In Amanita Muscaria (L.) Lam. From Northern Regions Of Poland. Springer. doi: 10.1007/s11356-018-2603-0. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2022 05:39:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12172

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
İspat Yükü
Tardigrad
Radyoaktif
Covid-19
Farmakoloji
Kuyruk
Kurbağa
Komplo Teorisi
Kemik
Devir
Saç
Araştırma
Salgın
Aşı
Maske
Sayı
Demir
Hayvan
Beslenme Biçimi
Kimyasal Bağ
Tehlike
Sanat
Uzun
Çiftleşme
Bakteriler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.