Prozac ve PMS: Ayın En Sancılı Döneminde Antidepresanlar Nasıl Yardımınıza Yetişir?

Adet Öncesi Dönemde Antidepresanlar Sizlere Yardımcı Olabilir

Gece Modu

Bu yazı, The Conversation isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Halihazırda antidepresan olarak yaygınca reçetelendirilen Fluoksetin (Prozac) gibi Seçici Serotonin Gerialım İnhibitörleri (SSRI), Adet Öncesi Sendromu (PMS) tedavisinde geçmiş 20 yılda artan bir kabul elde etti.

Son araştırmalar bize bu ilaçların PMS tedavisini nasıl mümkün kıldığını gösteren ve bu tedavinin geliştirilmesinin önünü açacak fikirler veriyor.

Seçici Serotonin Gerialım İnhibitörleri'nin (SSRI), beyinde sinir hücreleri arasında bilgi aktaran bir sinir devim salgısı olan serotoninin miktarını artırarak çalıştığı öngörülüyor. Hücreler arası bir mesaj gönderildiğinde serotonin yeniden emilir, ancak SSRI'lar bunu durdurarak beyinde bu kimyasaldan daha fazla kalmasını sağlarlar. Serotonin, iyi bir ruh haliyle ilişkilendirildiğinden depresif bozuklukların ve anksiyete bozukluklarının tedavisinde geniş çapta kullanılır.

Ancak bu ilaçlar, yumurtalıktaki projesteron (bir steroid hormonu) metabolizmasında görev alan bir enzimi durdurarak PMS tedavisinde başka etkilerde de bulunuyor gibi görünmektedir.

Adet Öncesi Bozukluklar

Çoğu kadın premenstrüel dönemde (adet öncesi) adet döngülerinin normal bir parçası olarak asabiyet, kaygı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve acıya karşı artan bir hassasiyet gibi PMS semptomlarını tecrübe etmiştir. Doğurgan yıllarında kadınların yaklaşık %25'i adet öncesi sendromunun bu genel semptomları için tedavi ararken tahmini %5'i Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDD) adı verilen daha sert ve yıpratıcı bir PMS formu yaşamaktadır.

PMS'nin adet döngüsü esnasında yumurtalık hormonu üretimindeki değişikliklerden kaynaklandığını biliyoruz. Özellikle yumurtlama sonrası projesteron hormonundaki yaklaşık olarak 10 kat artış ve bu artışı takiben menstrüasyon öncesi bu hormonun salgılanmasındaki sert düşüş bundan sorumludur. Önemli olarak, projesteron hormonu salgısındaki bu düşüşü etkili bir sakinleştirici ve yatıştırıcı steroid olan metabolit allopregnanolone'da bir azalma takip eder.

Bir diğer deyişle, premenstrüel kadınlar içsel bir yatıştırıcı olan allopregnanolone hormonundan yoksun kalır. Bu, PMS'nin ortaya çıkmasında büyük katkısı olan bir faktördür.

PMS Nasıl Tedavi Edilir?

Eğer PMS periyodik yumurtalık faaliyeti sebebiyle ortaya çıkıyorsa potansiyel tedavi yöntemlerinden biri de ovülasyonu (yumurtlama) durdurmaktır. Tabi ki bu durum hamilelikte gerçekleşir. Buna bağlı ilginç bir fikir ise PMS'nin kadınların kısır bir eş bağı oluşturmasını engellemek için evrimleştiği yönündedir.

Yumurtlamayı engelleyecek ilaçlar vardır, ancak bu ilaçlar uzun dönem kullanıldığında kaybolan östrojen ve projesteron hormonlarını yerine koymak için sentetik hormonların kullanıldığı ek terapileri gerektirir. Ayrıca PMS sancılarını biraz dindirebilen ve yumurtlamayı bastırabilen gebelik önleyici steroidler de var, ama semptomlar çekilme kanaması esnasında tekrar ortaya çıkabilir.

Projesteronla yerine koyma terapisi de bu semptomları daha da kötüleştirebileceği için ve hastayı uykulu bir hale sokabileceği (muhtemelen projesteronun aşırı miktarda yatıştırıcı allopregnanolone'a dönüşümü yüzünden) için problematiktir.

Fluoksetin Kullanımı

PMS için ideal tedavi adet döngüsünün sonlarına doğru allopregnanolone'un azalmasını yavaşlatacak bir ilaçla mümkündür. Fluoksetinin bunu sağladığı anlaşılmaktadır. Fluoksetin ve diğer SSRI'lar ile yapılan tedavi allopregnanolone'un sıçan ve fare beyinlerindeki yoğunluğunu artırabilmektedir. Bu durum bir saatten daha kısa bir sürede ve serotonin geri alımını durdurmak için gereken seviyeden daha az dozda görülebilir. Düşük dozlu SSRI tedavisi insan beyninde de allopregnanolone'u artırabilir.

Yakın zamanda dişi sıçanlar üzerinde yapılan bir araştırma, serotonin geri alımını engellemeyen ama beyindeki allopregnanolone yoğunluğunu artırabilen düşük dozda fluoksetin kullanımının PMS benzeri semptomların gelişimini de engellediğini gösteriyor. İlginçtir ki, bu aynı zamanda korkuya verilen tepkilere aracı olan beyin devrelerinin eksitabilitesindeki (uyarılabilirlik) artışı da engelliyor.

Fluoksetin Biyokimyasal Değişim Üzerine Etki Eder

Yumurtalık ve beyin, projesteronu, ikisi de enzimlerle kontrol edilen iki adımda allopregnanolone'a dönüştürür. İlk adımda projesteron, pasif bir öncü olan ve 5a-dihidroprogestron adı verilen bir steroide dönüştürülür. İkinci adım ise bir enzim çifti tarafından düzenlenir. İlk enzim bu öncü maddeyi allopregnanolone'a dönüştürürken diğeri allopregnanolone'u pasif öncüye geri çevirir. Yani, allopregnanolone seviyesi bu iki zıt faaliyetin dengesiyle, yani esasen biyokimyasal bir değişimle, kontrol edilir.

Sıçan beyinlerinde fluoksetin, allopregnanolone'u pasif öncüye çeviren enzimi bloke eder. Aynı etki insan enziminde de görülür. Bu yüzden allopregnanolone'daki premenstrüel düşüşü azaltmalıdır.

Cinsiyet ve Yaş Farkı

Eğer fluoksetin beyindeki allopregnanolone seviyesini bu yolla yükseltiyorsa, doğurganlık dönemindeki ve allopregnanolone seviyesinde düzenli dalgalanma görülen genç kadınların SSRI'lara neden devamlı düşük seviyede steroid üreten erkeklerden daha hassas olduğunu anlayabiliriz.

Bu cinsiyet farkı sıçanlarda da görülmektedir. Aslında hayvanlar üzerindeki çalışmalardan, beyindeki allopregnanolone artışının SSRI'lara verilen antidepresan tepkisinin önemli bir parçası olabileceğine dair artan miktarlarda kanıtlar gelmektedir.

Ayrıca, çok küçük fluoksetin dozuyla gerçekleşen beyindeki allopregnanolone artışı da PMS'si olan kadınların bu ilaca neden iki gün gibi kısa bir sürede tepki verdiklerini açıklıyor. Bunun aksine, beyindeki serotonin fonksiyonlarını değiştirebilen, daha büyük dozlarda alınan fluoksetine verilen antidepresan tepkileri iki ayı bulabilir.

Dolayısıyla, bu ilaçların bulantı, ishal, iştahsızlık, uykusuzluk, yorgunluk ve cinsel işlev bozukluğu gibi yan etkilerini aralıklı kullanımla azaltarak düşük SSRI dozlarının PMS tedavisinde kullanılabileceğine dair bir temel oluşmuştur. Allopregnanolone'u metabolize eden bir enziminin hedef olarak keşfi, PMS tedavisi için daha özel ilaçların geliştirilmesinde umut oluyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 2
  • 4
  • 0
  • 1
  • 0
  • 1
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/10/2019 00:50:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7882

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Gelişimin hem hızlı hem de kolay olmadığını çok küçük yaşlarda öğrendim.”
Marie Curie
Geri Bildirim Gönder