Primatların Koku Duyusu Sanılandan Daha Gelişmiş ve Şempanzeler, Akrabalarını Tanımak İçin Onları Kokluyor!

Kimyasal yollarla iletişim, hayvanların sosyal bilgileri iletmek için yaygın olarak kullandığı yollardan birisidir. Hayvanlar, grup veya aile üyelerini tanımak veya uygun eşleri seçmek için koku ve koklama duygusunu kullanır. Bununla birlikte, diğer memelilerin çoğunun aksine, primatların koklama duygusu çok az gelişmiş olarak kabul edilir. Primatların koku eşiği hakkında araştırmalar artsa bile, büyük insansı maymunlar (bonobo, şempanze, orangutan) halen göz ardı edilmektedir. Bu nedenle araştırmacılar, insan harici büyük maymunlarda kokuların sinyal verme işlevini incelemeye karar verdiler.

Bilim insanları, iki şempanze grubuna; kendi gruplarından maymunların idrarlarını, yabancı maymunların idrarlarını ve koku yaymayacak şekilde özel muhafazalı kutulardan idrar örnekleri sundular. Ardından videoya kaydettiler. Denek şempanzeler, yabancıların ve grup üyelerinin idrarlarını daha uzun süre kokladılar, bu da diğer şempanzelerin kokusunu algıladıklarını göstermektedir. Daha da önemlisi, grup üyelerinin ve yabancıların kokusunu ayırt ederek, yabancıların kokularını kendi gruplarındakilerin kokularından daha uzun süre kokladılar. Leipzig Üniversitesi ve Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nden başyazar Stefanie Henkel:

Şempanzeler son derece bölgeseldir ve gruplar arasındaki karşılaşmalar ölüme varan derecelerde çoğunlukla düşmancadır. Bu nedenle koku alma ipuçları, diğer hayvanları bulmalarına ve grup üyesi mi yoksa yabancı mı olduklarını belirlemelerine yardımcı olarak hayatta kalmalarını artırabilir. Ayrıca şempanzeler görüş mesafesinin düşük olduğu yoğun ormanlarda yaşamakta ve şempanze toplumlarında grup üyeleri günlerce birbirlerini görmeyebiliyor. Bu da koku duyusunun ne denli önemli olduğunu gösteren kanıtlardandır.

Yapılan bu çalışma, insan harici büyük maymunlarda koklama duygusu ile akraba tanımı için yapılan ilk kanıt olma özelliğini taşıyor. Yazarlardan Jo Setchell konu hakkında şunları söylüyor:

Akrabaları tanıma yeteneği çok önemlidir, çünkü hayvanların koalisyonlar içinde uygun eşler seçmelerine, yakın akrabalarla çiftleşmekten ve kendi çocuklarını öldürmekten kaçınmalarına olanak sağlar. Biz insanlar yeni doğmuş halimizde bile akrabalarımızın kokularını tanıyabildiğimize dahil kanıtlar bulunmaktadır. Görünüşe göre iyi koku alma yeteneklerimizi koruduk lakin en yakın akrabalarımız olan şempanzeler gibi bunu iletişim için kullanmıyoruz. Ayrıca birçok hayvanda bulunan gelişmiş koku alma özelliğinden mahrumuz. Sonuçlar, primatların kimyasal iletişiminin evrimini anlamamıza yardımcı olduğu gibi maymunlarda koklama duygusuna daha fazla dikkat etmemiz gerektiğini göstermektedir.

Pixabay, Da Franzos

Leipzig Üniversitesi ve Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nden baş yazar Stefanie Henkel;

İlginç bir şekilde, deneylerimizde, şempanzelerin bir kutuya ilk kez yaklaştıklarında gösterdikleri tipik davranışın, dokunma ile görsel inceleme olmadığı daha çok koku alma ile ilgili olduğuydu. Bana göre, özellikle insanlar dahil olmak üzere diğer primatların koku almasının önemine dair artan kanıtlar göz önüne alındığında, büyük insansı maymunların koku alma araştırmalarının uzun süre ihmal edilmiş olması çok şaşırtıcıdır. Sonuçlarımız şempanzelerde koku duyusunun önemini vurguluyor. Daha detaylı analizlerin, koku duygusu ve primatlar arasındaki ilişkiler için büyük bir potansiyele sahip olduğu ortadadır.