Pineal Göz ve Dört Gözlü Kertenkele

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Öncelikle söz konusu "gözlerin" beynin uzantısı olarak bilinen yaygın göz gibi olmadıklarını belirtmekte fayda var. Bu gözler, diencephalonun tavanında yerleşmiş epithalamus denilen santral sinir sistemi bölümünün bir uzantısıdır. Yani bilimsel olarak ekstrakraniyal epifiziyel göz diyebiliriz. Hatta gözden ziyade birtakım ışığa duyarlı hücre grubudur. Bu hücre grubuna da santral sinir sisteminden nöronal uzantılar gelir. Gerçi göz dediğimiz yapı da bundan pek farklı değildir.

Pariyetal göz, pineal göz, parapineal göz veya üçüncü göz olarak bilinen bu yapı, pineal bez (epifiz) ile bağlantılıdır. Sirkadyen ritim ve termoregülasyon (sıcaklık korunumu) için endokrin düzenlemeler gibi çeşitli işlevler üstlenir. Kuyruksuz amfibiyenler, primitif balıklar ve bazı kertenkelelerde bulunur. Hatta tuatara isimli sürüngenlerde gelişmiş bir lens ve retina dahi mevcuttur. Memelilerde ise epifiz, benzer olarak serotoninden melatonin sentezleyerek uyku/uyanıklık döngüsü dahil biyolojik saati ve sirkadyen ritmi kontrol eder. Bu yüzden jet-lag sorunu yaşayan insanlara melatonin takviyesi verilir. Yani artık dışarıya açılan ışığa duyarlı hücre topluluğu bulunmaz.  Evrimsel biyoloji, filogenetik ve karşılaştırmalı anatomi sayesinde biliyoruz ki epifizin bu görevi, pariyetal göz sahibi diğer taksonlar ile doğrudan ilişkilidir.

Tuatara ve üçüncü göz.

Tuatara ve üçüncü göz

 

Pariyetal göz, frontal gözlerde kullanılan rodopsin ve 11-cis retinal gibi biyokimyasal bileşiklerden farklı maddeler kullanır. Aslında epithalamusun uzantısı olan bu sinir sistemi yapısı, birçok canlı grubunda endokrin işlevlere yardımcı olmak adına kafatasından dışarı çıkar. Herhangi bir "görme" olayı gerçekleşmez. Biyolojide canlılığı spesifik özelliklerine göre olabildiğince küçük gruplar halinde sınıflandırmaya çalışıyoruz. Evrimin ve çeşitliliğin ürünü olan bu taksonlarda elbette istisnalar olacaktır ve bu istisnaları öğrendikçe daha tutarlı ve güçlü sınıflandırmalar yapmaya devam edeceğiz. 

Geçtiğimiz günlerde Amerika'nın Wyoming eyaletinde 49 milyon yıl önce yaşadığı tespit edilen Saniwa ensidens isimli bir monitör kertenkelesi türünün iki tane pineal göze sahip olduğu anlaşıldı. Dolayısıyla omurgalılar arasında 4 gözlü diyebileceğimiz tek canlı ünvanını kazandı. Söz konusu fosilin çıkarılması 1871'e dayanıyor; ancak detaylı X-ray ve BT (Bilgisayarlı Tomografi) incelemeleri bu sürüngenin şimdiye kadar bilinmeyen bir özelliğe sahip olduğunu gösterdi. Günümüz sürüngenlerinden farklı olarak bulunan bu fazladan pineal gözün ne işe yaradığı şimdilik tam olarak bilinmiyor. Fazladan pusula görevi gördüğü düşünülüyor. Yani canlının konumu ve pozisyonu hakkında avlanma ve hayatta kalma şartlarında yardımcı oluyor.


Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. Wikipedia 
  2. Science
  3. Cell (Makale)

Tespit Edilen En Büyük Beyin Tümörü

İstanbul Kuş Göçü Gözlemi

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim