Gece Modu

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Öncelikle söz konusu "gözlerin" beynin uzantısı olarak bilinen yaygın göz gibi olmadıklarını belirtmekte fayda var. Bu gözler, diencephalonun tavanında yerleşmiş epithalamus denilen santral sinir sistemi bölümünün bir uzantısıdır. Yani bilimsel olarak ekstrakraniyal epifiziyel göz diyebiliriz. Hatta gözden ziyade birtakım ışığa duyarlı hücre grubudur. Bu hücre grubuna da santral sinir sisteminden nöronal uzantılar gelir. Gerçi göz dediğimiz yapı da bundan pek farklı değildir.

Pariyetal göz, pineal göz, parapineal göz veya üçüncü göz olarak bilinen bu yapı, pineal bez (epifiz) ile bağlantılıdır. Sirkadyen ritim ve termoregülasyon (sıcaklık korunumu) için endokrin düzenlemeler gibi çeşitli işlevler üstlenir. Kuyruksuz amfibiyenler, primitif balıklar ve bazı kertenkelelerde bulunur. Hatta tuatara isimli sürüngenlerde gelişmiş bir lens ve retina dahi mevcuttur. Memelilerde ise epifiz, benzer olarak serotoninden melatonin sentezleyerek uyku/uyanıklık döngüsü dahil biyolojik saati ve sirkadyen ritmi kontrol eder. Bu yüzden jet-lag sorunu yaşayan insanlara melatonin takviyesi verilir. Yani artık dışarıya açılan ışığa duyarlı hücre topluluğu bulunmaz.  Evrimsel biyoloji, filogenetik ve karşılaştırmalı anatomi sayesinde biliyoruz ki epifizin bu görevi, pariyetal göz sahibi diğer taksonlar ile doğrudan ilişkilidir.

Tuatara ve üçüncü göz.

Tuatara ve üçüncü göz

 

Pariyetal göz, frontal gözlerde kullanılan rodopsin ve 11-cis retinal gibi biyokimyasal bileşiklerden farklı maddeler kullanır. Aslında epithalamusun uzantısı olan bu sinir sistemi yapısı, birçok canlı grubunda endokrin işlevlere yardımcı olmak adına kafatasından dışarı çıkar. Herhangi bir "görme" olayı gerçekleşmez. Biyolojide canlılığı spesifik özelliklerine göre olabildiğince küçük gruplar halinde sınıflandırmaya çalışıyoruz. Evrimin ve çeşitliliğin ürünü olan bu taksonlarda elbette istisnalar olacaktır ve bu istisnaları öğrendikçe daha tutarlı ve güçlü sınıflandırmalar yapmaya devam edeceğiz. 

Geçtiğimiz günlerde Amerika'nın Wyoming eyaletinde 49 milyon yıl önce yaşadığı tespit edilen Saniwa ensidens isimli bir monitör kertenkelesi türünün iki tane pineal göze sahip olduğu anlaşıldı. Dolayısıyla omurgalılar arasında 4 gözlü diyebileceğimiz tek canlı ünvanını kazandı. Söz konusu fosilin çıkarılması 1871'e dayanıyor; ancak detaylı X-ray ve BT (Bilgisayarlı Tomografi) incelemeleri bu sürüngenin şimdiye kadar bilinmeyen bir özelliğe sahip olduğunu gösterdi. Günümüz sürüngenlerinden farklı olarak bulunan bu fazladan pineal gözün ne işe yaradığı şimdilik tam olarak bilinmiyor. Fazladan pusula görevi gördüğü düşünülüyor. Yani canlının konumu ve pozisyonu hakkında avlanma ve hayatta kalma şartlarında yardımcı oluyor.


Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. Wikipedia 
  2. Science
  3. Cell (Makale)
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/10/2019 08:41:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5365

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Antik dünyada sanat ne idiyse, modern dünyada bilim de odur: ayırt edici özelliğimizdir. İnsan beyninde fayda, her zaman güzelliği takip eder.”
Benjamin Disraeli
Geri Bildirim Gönder