Özgür İrade, Beynin ''Arkaplan Gürültüsü''nden İbaret Olabilir!
Özgür İrade, Beynin ''Arkaplan Gürültüsü''nden İbaret Olabilir!

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu soru, binlerce yıldır filozofları ve bilim insanlarını zorlayan sorulardan birisidir: özgür irade bir illüzyon mu?

2014 yılında yapılan bir araştırma, beynimizdeki kaotik elektrik aktivitesinin "arkaplan gürültüsü" adı verilen sinyalleri içerisine gömülmüş bazı sinyallerin özgür iradeye neden olduğuna dair olasılıklar sunuyor. Bu gürültüye dair aktivite, insanların karar almasından yaklaşık 1 saniye önce meydana geliyor. Araştırma yazarlarından Davis'te bulunan Kaliforniya Üniversitesi'nden Nörobilimci Jesse Bengson şöyle söylüyor:

"Her ne kadar amaçlı niyetler, istekler ve hedefler bizlerin kararlarını doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi şeklinde etkiliyor olsa da, araştırmamız kararlarımızın aynı zamanda herhangi bir anda beynimizdeki sinirlerde bulunan sinyal gürültüsünden etkilendiğini de gösteriyor. Bu rastgele ateşlemenin (ya da "gürültü"nün), bizlerin bilincinin üzerinde taşındığı sinyal bile olma ihtimali var. Tıpkı bir radyo istasyonunun verilerinin radyo dalgasının statiği tarafından taşınması gibi... Bu arkaplan gürültüsü insanların yepyeni durumlara yaratıcı bir şekilde tepki üretmesine neden oluyor olabilir. Hatta insanların 'özgür irade' algısının nedeni bile olabilir!"

 

Önceden Belirlenmiş Mi, Rastgele Mi?

Isaac Newton'ın klasik mekanik yasaları evrenin deterministik olduğunu önerdi. Her nedenin, kaçınılmaz bir sonucu olmalıydı. Newtonyen mantığa göre, "özgür" bir karar, kendisinden önce gelen hareketlere tamamiyle ilişkilidir.

Ancak kuantum mekaniği, atom altı parçacıkların davranışlarının yapıları gereği tahmin edilemez olduğunu gösterdi. Bunun sonucunda, kütleçekim ve elektromanyetizma gibi kuvvetler geleceği, yalnızca geçmişteki olay ve olgulara göre belirleyemezler. Bu da, atom altı parçacıkların rastgele davranışları sebebiyle, özgür iradenin etki edebileceği ufacık da olsa bir pencereyi açık bırakmış oldu.

Yine de, çok sayıda filozof, ufacık parçacıkların rastgele davranışlarının özgür iradeyi oluşturabileceğine şüpheyle yaklaştı. Çünkü kuantum etkileri daha büyük ölçekli cisimlerde pek de işe yaramıyordu.

1970'li yıllarda yapılan araştırmalar insan istemiyle ilgili şüpheler doğurdu. Özellikle merhum sinirbilimci Benjamin Libet tarafından yapılan araştırmalar, beynin "motor korteks" adı verilen ve hareketlerimizi planlayarak uygulayan bölgesinin, insanların bir tuşa basma kararını vermesinden önce ateşlendiğini gösterdi. Yani insanlar bilinçli kararlar almadan önce, beynin kendisi zaten kararı çoktan vermiş oluyordu.

 

Gizli Sinyal Mi?

Karar verme sürecini daha iyi anlamak için Bengson'ın takımı elektroensefalografi (EEG) denen ölçüm aracını kullanarak 19 lisans öğrencisinin bir ekrana bakarken, rastgele bir şekilde sağa ya da sola gözleriyle bakmaya karar vermeleri sırasında beyin dalgalarını ölçtü. İnsanlar kararlarını verdiklerinde, o kararı niteleyen karakteristik bir sinyal, beynin spesifik bölgelerinden ateşlenerek hareket etti.

Ancak şaşırtıcı bir şekilde, kafalarımızın arkasında yer alan bir bölgedeki diğer bir elektriksel aktivite, kararların verilmesinden 800 milisaniye öncesine varabilen bir sürede ateşlendi.

Bu beyin aktivitesi aslında bir sinyal bile değildi. Bir "gürültü" idi. Beynin her yerinde bulunan ve rastgele gibi gözüken bir elektriksel ateşlemeydi. Aslında sinirbilimciler bu arkaplan gürültüsünü çoğu zaman anlamsız olarak nitelemektedirler. Hatta belirli bir göreve özel sinyalleri görmek için, toplam sinyalden bu "gürültü" sinyalini çıkarırlar. Bir diğer deyişle, arkaplan gürültü sinyali içerisinde gizlenmiş bir sinyal, insanların bilinçli kararlarını, daha onlar bu kararları vermeden belirlemektedir. Dallas'taki Texas Üniversitesi'nde sinirbilimci olan ve bu araştırmaya katılmamış biri olan Dr. Rick Addante şöyle söylüyor:

"Bu araştırmayla ilgili çılgın olan da bu: o bir 'gürültü' sinyali değil. Bu durumda sorumuz şu olmalı: bu sinyal nereden geliyor ve ne gibi bir bilgi taşıyor?"

 

Açık Bir Soru

Addante şöyle devam ediyor:

"Bu yeni araştırma özgür iradeyi ispatlamıyor da, çürütmüyor da... Eğer ki bizim bilinçli algımıza katkı sağlayan ve kararlarımızdan önce oluşan bir şey varsa, bu durumda özgür irademizin sınırları sorgulanmalıdır. Öte yandan, bu araştırmanın bulguları, özgür irademizin beyinlerimizde yer alan rastgele arkaplan gürültüsü üzerinde taşındığını, ancak bu gürültü ile birebir aynı şey olmadığını gösteriyor."

Amsterdam Üniversitesi'nden sinirbilimci olan ve yine araştırmada yer almayan biri olan Ali Mazaheri ise bu bulguların özgür iradenin kökünü kazıdığını düşünüyor ve şöyle söylüyor:

"Bu bulgular beynin duyusal işlem sistemlerindeki ateşlemelerin birikerek insanların kararlarını oluşturduğunu, bilinçli beynin ise bu kararları takip ettiğini gösteriyor."

 

Faydalı Bir İllüzyon Mu?

Ancak eğer ki özgür irademiz bir illüzyon ise, neden bu kadar gerçek gibi hissediyoruz?

Bu sorunun cevabı halen gizemini koruyor olsa da, teorilerden bir tanesi tercih illüzyonunun olmamasının insan türü için oldukça can sıkıcı olacağını ve türümüzün hayatta kalıp üreme konusunda başarısızlaşacağı üzerinde duruyor. Mazaheri şöyle anlatıyor:

"Özgür iradenizin olduğunu sanmanız, hayatta kalabilmenizi sağlayan bir araç görevi görüyor."

Araştırmanın sonuçları Nisan 2014'te Journal of Cognitive Science dergisinde yayımlandı.


Yazan: Tia Ghose

Kaynak: Bu yazı LiveScience sitesinden çevrilmiştir.

DNA İlk Defa 2012 Yılında Doğrudan Fotoğraflandı!

Radyoaktivite ve Yarı Ömür

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim