Neden Hala Neandertalleri Küçümsüyoruz?

Neden Hala Neandertalleri Küçümsüyoruz? Nikola Solic/Reuters
Yazar Clive Finlayson
3 dakika
7,852 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrimsel kuzenlerimiz Neandertallerin entelektüel kapasiteleriyle ilgili eski varsayımlar günümüzde hala var olmaya devam ediyor. Fakat giderek artan kanıtlar, bizi bu eski fikirleri tekrar gözden geçirmeye zorluyor.

Bu hafta Nature Ecology and Evolution adlı akademik dergide yayınlanan bir makale, modern insanların İberya'ya varışının 44 bin yıl önce olduğuna dair kanıtlar sundu.

Peki bu neden önemli? Bu gelişme, atalarımızın yayılımı ve Neandertallerin soylarının tükenmesi ile yakından ilgili. Bazı araştırıcılarca tartışılsa da, Güneybatı İberya'nın Neandertallerin diğer her yerden daha uzun süre hayatta kaldıkları son sığınağı olduğu ileri sürüldü.

Reklamı Kapat

Neandertallerle doğrudan ilgili olmayan makale, bu bölgeye daha önce düşünülenden daha erken erişildiğini gösterdi.

Eğer modern insanlar, Güneybatı İberya'ya düşünülenden erken vardılarsa, Neandertallerin ortadan kaybolmalarına da sebep olmuş olabilirlerdi. Bu çıkarım aslında, modern insanların "üstünlüğünün" Neandertallerin yokoluş sebebi olduğunu vurgulamanın bir başka biçimi. Peki, Neandertallerin ve atalarımızın çiftleştiğini biliyorken, bu tür iddiaların savunulması mümkün mü?

Yakın zamanda, Neandertal kaynaklı spesifik bir DNA diziliminin buna sahip bireylerdeki yuvarlağımsı bir kafa biçimiyle ilişkilendirildiğine dair bir çalışma yayınlandı. Araştırıcılar ayrıca, bu özelliğin kişilerle karşılaşıldığında görülecek kadar belirgin olmadığını özellikle vurguladılar. Bunu yapmalarının nedeni artmakta olan ksenofobi (yabancı düşmanlığı) ve Neandertallerin sahip olduğu kötü izlenimin durumu etkilemesinden çekinmeleriydi.

Bir zamanlar doğuda Sibirya'ya, batıda İberya'ya, kuzeyde Britanya'ya ve güneyde Irak'a kadar uzanan bir coğrafyada yaşamış olan Neandertaller, genellikle farklı bir insan türü (Homo neanderthalensis) olarak değerlendirilirler. Yaklaşık 450,000 yıl önce ilk kez görülmeye başlandılar ve 60,000 yıl öncesinden başlayarak, türümüzün Avrasya'ya yayıldığı dönemde yok olmaya başladılar. Fakat herkes onların farklı bir tür olduğu konusunda hemfikir değil.

Son yıllarda genetik alanından gelen kanıtlar, aslında Neandertallerin tam anlamıyla yok olmadıklarını gösterdi. Atalarımız (çoğunlukla Homo sapiens ismiyle ayrı bir tür olarak tanımlanır), onlarla çiftleştiler ve günümüzde Afrikalı olmayan insanların genomların %2'si Neandertallerden miras kalmış durumda.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Uzun zamandır biliyoruz ki; her ne kadar Neandertallerin kafatası bizimkilerden boyut olarak büyük olsa da, farklı bir şekle sahipti. Önemli bir nokta, bizim kafataslarımızın daha küre biçimli olması.

Yakın zamanda yayınlanan bir makalede araştırıcılar, bu şekil farklılığının, bu iki türün beyinlerinin farklı bir düzenlenime sahip olduğunu bunun da düşünme ve hareket biçimimizi etkileyebileceğini öneriyor.

Genetik biliminin çözmesinin zor olduğu önemli bir soru, Neandertaller ve bizler arasındaki farklılıkların ne dereceye kadar etkilerinin olduğu. Geçtiğimiz yıllarda, anatomik farklılıkların çok da önemli görünmediğini gördük.

Bu fiziksel özellik farklılıkları, Neandertalleri de içeren insan toplulukları içinde ekolojik farklılıkları yansıtan geniş bir fenotipik çeşitliliğin parçası olabilir. Anatomi, tabii bazı davranışları sınırlayabilir. Örnek olarak, Neandertaller, Mamut Stepleri boyunca sürüleri kovalamak konusunda, iri vücutlarıyla atalarımız kadar başarılı olamamış olabilirler.

Reklamı Kapat

Sürpriz Faktörü

Diğer bir yandan, iri hayvanları pusu kurup yakın mesafeden avlama konusunda olasılıkla daha iyiydiler. Pleistosen Dönem'de hızlı değişen ekolojik senaryoların dünyasında, şans da başarı veya başarısızlığa giden yolda önemli bir faktördü. Her şey doğru zamanda doğru yerde olmakla ilgiliydi, çünkü doğal seçilim bu gibi değişimlere hızlı cevap veremeyebilir.

Çoğu zaman, hayatta kalma ve soy tükenme kavramlarını üstünlük ve aşağılık kavramlarıyla karıştırıyoruz. Bu yüzden buna neden olan farklılıkları aramaktan vazgeçemiyoruz. Biz burdayız, ama onlar burada değil, öyleyse bazı farklılıklar bu veriyi açıklayabilmeli.

Tabii, sorunun önemli bir bölümü de, açıklamaya çalıştığımız hikaye bizim hikayemiz ve bu da bizi kaçınılmaz şekilde bizi üstün gösteren önyargılara itiyor. Neandertallere isim verenler olarak, kendimizi hemen onları başka bir şey olarak görmeye şartlandırıyoruz.

Onlar, biz değiller. Neredeyse insan bile değiller. Biz kesinlikle onlardan üstünüz. Ne de olsa hikayeyi anlatan bizleriz. Bu düşünceler, tarihin en çarpık düşünme biçimlerinden biri, belki de en çarpığı.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Üzücü! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: BBC | Arşiv Bağlantısı
  • Clive Finlayson. Viewpoint: Why We Still Underestimate The Neanderthals. (24 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 11 Şubat 2019. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2021 02:26:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7610

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Yiyecek
Mikrop
Hayvanlar
Avcı
Teyit
Dilbilim
Nadir
Parazit
İspat Yükü
Fare
Kuyruksuz Maymun
Komplo Teorisi
Toplum
Uçma
Aşı
Kültür
Hayvan Davranışları
Koronavirüs
Doğa Yasaları
Kamuflaj
Kütle
Epistemik
Karbonhidrat
Bakteri
Hafıza
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın