Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Neandertalin Çilesi: Kemik Analizleri Kuzenlerimizin Zorlu Hayatını Gözler Önüne Seriyor!

Her üç Neandertalden birinin bir çeşit sakatlığı vardı!

Neandertalin Çilesi: Kemik Analizleri Kuzenlerimizin Zorlu Hayatını Gözler Önüne Seriyor! Unsplash
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Daily Mail isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

York Üniversitesinden Penny Spikins, şu ana kadar gün yüzüne çıkarılan yaklaşık 50 tane tama yakın Neandertal iskeletinin üçte birinin bir çeşit sakatlığa sahip olduğunu söylemekte. Neandertallerin oldukça yüksek sakatlık oranına sahip olduklarını ve birçok kıtlık dönemi atlattıklarını da eklemekte. İskeletlerin çoğu da bu hastalık ve sakatlanmaların izlerini taşıyor.

Örneklerden biri, Kuzey Irak'ta bulunan "Shanidar 1" ismi verilen yetişkin bir birey. Kolundaki sakatlıkları ve kafatasının sol kısmındaki darbe nedeniyle olası körlük durumu, destekleyici bir sosyal çevreye ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Genç yaşta kafasına darbe alıp, sol gözünde görme sıkıntısı (büyük ihtimal körlük) ve vücudunun sağını kontrol sorunu yaşadığı, bu durumun sağ ön kolunu ve elini kaybetmesine neden olmuş olabileceği düşünülmekte.

Ayrıca bu olayları genç yaşta yaşamış olmasına rağmen 35-45 yaşında ölmüş olması diğer Neandertallere bağımlı yaşadığını ve çevresince desteklendiğini göstermekte.

Shanidar 1 bireyine ait kafatası ve humeruslar.
Shanidar 1 bireyine ait kafatası ve humeruslar.
Smithsonian Museum: Human Origins

Diğer bir örnek ise, Lachapelle aux Saints, Fransa'dan, ileri seviye artriti olduğu gözlenen bir erkek Neandertal. İskeletinden, bu bireye en az altı ay boyunca çevresindeki diğer Neandertaller tarafından bakıldığı anlaşılmakta.

La Chapelle aux Saints Neandertalinin omurgalarındaki dejenerasyon.
La Chapelle aux Saints Neandertalinin omurgalarındaki dejenerasyon.
(Haeusler et al., 2019)

Bahsedilen iki örnek, Neandertallerin yardıma muhtaç durumdaki grup üyelerinin bakımlarını üstlendiklerin gösteriyor. Profesör Spikins, hastalık veya sakatlıkla mücadele eden diğer 17 Neandertal bireyinin de iskeletlerinde, grup üyelerince bakıma dair izler gözlendiğini söylemekte.

Neandertal bireylerindeki hastalık veya sakatlıklara birkaç örneği daha sıralamak gerekirse:

  • Slovakya'da bulunan kadın bir Neandertale (Šal'a 1) ait kafatasının kaş bölgesinde travmatik lezyon izleri gözlendi. Bu travmanın kısa süreli bir acıya ve bilişsel aksamaya neden olabilmiş olacağı düşünülmekte. İyileşme izleri ve yaranın konumu, olasılıkla yaranın temizlenmesi gibi bir bakımın yapılmış olduğunu gösteriyor.
  • Hırvatistan Krapina'da bulunan farklı dönemlere ait 120 ila 130 bin yıl öncesine tarihlendirilmiş 10 Neandertal bireyinde en azından kısa süreli bakım gerektiren travma izleri tespit edildi.
  • İspanya'da bulunan 51 bin yıl öncesine tarihlendirilmiş olan Cova Negra 1 ismi verilen bireye ait kafatasında travma ve iyieşme izlerine rastlandı. Bu yaralanmanın da kısa süreli bir acıya ve bilişsel aksamaya neden olabilmiş olacağı düşünülmekte. Ayrıca kısa süreli bir bakımın gerekliliği de görülmekte.
  • Irak'ta bulunan başka bir Neandertal bireyinin (shanidar 3) kaburgasında rastlanan travma, kan kaybına, haftalarca nefes alma zorluğu ile günlük aktiviteleri tolere edebilme zorluğuna yol açmış gibi görünmekte. 35-50 yaşlarında ölmüş olan bu Neandertalin, travmadan sonra haftalarca yoğun bir bakıma ihtiyaç duyduğu düşünülüyor.
  • Bahsedilenlerin yanında birçok diğer Neandertalde de kemik hastalıklarına ve diş kırılmaları veya kayıplarına dair kanıtlar gözlenmekte.

Ağustos 2019'da yayınlanan bir başka çalışma da Neandertallerde "sörfçü kulağı" (surfer's ear) olarak da bilinen, dış kulak kanalındaki kemik dokunun kanalın içine doğru büyümesi, kulak kanalını daraltması veya tamamen tıkamasına sebap olan durumdan müzdarip olduklarını gösterdi.

Dış kulak kanalındaki kemik büyümesinde suyun ve soğuk havanın rol oynadığı düşünülüyor. İncelenen 77 Neandertal bireyinin 23'ünde bu tip bir kemik oluşumunun orta ile ileri seviye olduğu görüldü.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aynı dönemde yaşamış modern insanlarda bu hastalığın görülme sıklığı %20 civarındayken, Neandertallerde bu oranın %50'lerde olduğu gözlendi. Araştırıcılar bunun nedenin, soğuk su ve soğuk rüzgara maruz kalmak olabileceğini düşünüyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 16
  • Üzücü! 11
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 2
  • Grrr... *@$# 2
  • İğrenç! 2
  • Korkutucu! 2
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/07/2020 21:16:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7985

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Güncel
Konuşma
Zehir
Metabolizma
Mikrobiyoloji
İstatistik
Galaksi
Bebek
Virüs
Şempanzeler
Wuhan
Mikrop
Editör Seçkisi
Bilinç
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Kas
Uzay
Cinsiyet Araştırmaları
Köpekler
Algı
Ecza
Doğum
Goril
Tür
Memeli
Dilbilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Astroloji, tapındığı uzay kadar boştur.”
Perry DeAngelis
Geri Bildirim Gönder