Neandertalin Çilesi: Kemik Analizleri Kuzenlerimizin Zorlu Hayatını Gözler Önüne Seriyor!

Her üç Neandertalden birinin bir çeşit sakatlığı vardı!

Neandertalin Çilesi: Kemik Analizleri Kuzenlerimizin Zorlu Hayatını Gözler Önüne Seriyor! Unsplash
3 dakika
13,931 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

York Üniversitesinden Penny Spikins, şu ana kadar gün yüzüne çıkarılan yaklaşık 50 tane tama yakın Neandertal iskeletinin üçte birinin bir çeşit sakatlığa sahip olduğunu söylemekte. Neandertallerin oldukça yüksek sakatlık oranına sahip olduklarını ve birçok kıtlık dönemi atlattıklarını da eklemekte. İskeletlerin çoğu da bu hastalık ve sakatlanmaların izlerini taşıyor.

Örneklerden biri, Kuzey Irak'ta bulunan "Shanidar 1" ismi verilen yetişkin bir birey. Kolundaki sakatlıkları ve kafatasının sol kısmındaki darbe nedeniyle olası körlük durumu, destekleyici bir sosyal çevreye ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Genç yaşta kafasına darbe alıp, sol gözünde görme sıkıntısı (büyük ihtimal körlük) ve vücudunun sağını kontrol sorunu yaşadığı, bu durumun sağ ön kolunu ve elini kaybetmesine neden olmuş olabileceği düşünülmekte.

Ayrıca bu olayları genç yaşta yaşamış olmasına rağmen 35-45 yaşında ölmüş olması diğer Neandertallere bağımlı yaşadığını ve çevresince desteklendiğini göstermekte.

Reklamı Kapat

Shanidar 1 bireyine ait kafatası ve humeruslar.
Shanidar 1 bireyine ait kafatası ve humeruslar.
Smithsonian Museum: Human Origins

Diğer bir örnek ise, Lachapelle aux Saints, Fransa'dan, ileri seviye artriti olduğu gözlenen bir erkek Neandertal. İskeletinden, bu bireye en az altı ay boyunca çevresindeki diğer Neandertaller tarafından bakıldığı anlaşılmakta.

La Chapelle aux Saints Neandertalinin omurgalarındaki dejenerasyon.
La Chapelle aux Saints Neandertalinin omurgalarındaki dejenerasyon.
(Haeusler et al., 2019)

Bahsedilen iki örnek, Neandertallerin yardıma muhtaç durumdaki grup üyelerinin bakımlarını üstlendiklerin gösteriyor. Profesör Spikins, hastalık veya sakatlıkla mücadele eden diğer 17 Neandertal bireyinin de iskeletlerinde, grup üyelerince bakıma dair izler gözlendiğini söylemekte.

Neandertal bireylerindeki hastalık veya sakatlıklara birkaç örneği daha sıralamak gerekirse:

  • Slovakya'da bulunan kadın bir Neandertale (Šal'a 1) ait kafatasının kaş bölgesinde travmatik lezyon izleri gözlendi. Bu travmanın kısa süreli bir acıya ve bilişsel aksamaya neden olabilmiş olacağı düşünülmekte. İyileşme izleri ve yaranın konumu, olasılıkla yaranın temizlenmesi gibi bir bakımın yapılmış olduğunu gösteriyor.
  • Hırvatistan Krapina'da bulunan farklı dönemlere ait 120 ila 130 bin yıl öncesine tarihlendirilmiş 10 Neandertal bireyinde en azından kısa süreli bakım gerektiren travma izleri tespit edildi.
  • İspanya'da bulunan 51 bin yıl öncesine tarihlendirilmiş olan Cova Negra 1 ismi verilen bireye ait kafatasında travma ve iyieşme izlerine rastlandı. Bu yaralanmanın da kısa süreli bir acıya ve bilişsel aksamaya neden olabilmiş olacağı düşünülmekte. Ayrıca kısa süreli bir bakımın gerekliliği de görülmekte.
  • Irak'ta bulunan başka bir Neandertal bireyinin (shanidar 3) kaburgasında rastlanan travma, kan kaybına, haftalarca nefes alma zorluğu ile günlük aktiviteleri tolere edebilme zorluğuna yol açmış gibi görünmekte. 35-50 yaşlarında ölmüş olan bu Neandertalin, travmadan sonra haftalarca yoğun bir bakıma ihtiyaç duyduğu düşünülüyor.
  • Bahsedilenlerin yanında birçok diğer Neandertalde de kemik hastalıklarına ve diş kırılmaları veya kayıplarına dair kanıtlar gözlenmekte.

Ağustos 2019'da yayınlanan bir başka çalışma da Neandertallerde "sörfçü kulağı" (surfer's ear) olarak da bilinen, dış kulak kanalındaki kemik dokunun kanalın içine doğru büyümesi, kulak kanalını daraltması veya tamamen tıkamasına sebap olan durumdan müzdarip olduklarını gösterdi.

Dış kulak kanalındaki kemik büyümesinde suyun ve soğuk havanın rol oynadığı düşünülüyor. İncelenen 77 Neandertal bireyinin 23'ünde bu tip bir kemik oluşumunun orta ile ileri seviye olduğu görüldü.

Aynı dönemde yaşamış modern insanlarda bu hastalığın görülme sıklığı %20 civarındayken, Neandertallerde bu oranın %50'lerde olduğu gözlendi. Araştırıcılar bunun nedenin, soğuk su ve soğuk rüzgara maruz kalmak olabileceğini düşünüyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Üzücü! 11
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 4
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 2
  • Grrr... *@$# 2
  • İğrenç! 2
  • Korkutucu! 2
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Daily Mail | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/07/2021 17:37:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7985

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Size Özel
İçerikler
Instagram
Ay Görevleri
Kimyasal
Kimyasal Element
Tehlike
Hasta
Psikiyatri
Elementler
Antropoloji
Yağ
Bitki
Parçacık
Mitler
Süpernova
Sars Mers
Eğitim
Eczacılık
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Galaksi
Öğrenme Alanı
Hastalık Dağılımı
Hastalık
Göz
Uçma
Kanser Tedavisi
Besin Değeri
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın