Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Modern Taksonominin Kurucusu: Carl Linnaeus

Modern Taksonominin Kurucusu: Carl Linnaeus
Carl Linnaeus'un portresi
Wikipedia
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Carl Linnaeus (23 Mayıs 1707-10 Ocak 1778) İsveçli hekim, botanikçi ve zoologdur. 1761’de aldığı soyluluk unvanı ile ismi Carl von Linné olarak değiştirilmiştir. Ayrıca, adı Latince kaynaklarda Carolus Linnaeus olarak da kullanılır. Uzmanlık alanı dışında adından çokça bahsedilen ve bilinen bir bilim insanı olmasa da, Carl Linnaeus’un bilim dünyasındaki yeri çok kıymetlidir. Carl Linnaeus modern taksonominin babası sayılmaktadır. Canlılara cins ve tür adlarını vererek sınıflandıran ilk bilim insanıdır. Tabii ki Linnaeus’tan önce de canlıların sınıflandırılmasında nasıl yöntemler uygulanması gerektiği birçok bilim insanı tarafından önerilmiştir ama ilk kapsamlı çalışma Linnaeus tarafından yapılmıştır.

Çocukluğu ve Bitkilere Olan Merakı

Carl Linnaeus'un babası bitkilere meraklı olan Luther taraftarı bir papazdı. Carl’ın bitkilere olan ilgisi çocukluğunda başlamıştı; örneğin bazı kaynaklarda, huysuzlandığı zaman çiçek verilerek sakinleştirildiği yazar. Evlerinde Latince konuşulduğu için Latinceyi İsveçceden daha önce öğrenmişti. Babası zamanının çoğunu bahçede ve bitkilerle geçirdiği için Carl da babası ile zaman geçirerek erken yaşta bitkilerin adlarını öğrenmişti. 17 yaşındayken botaniğe olan merakından dolayı, okul müdürü kendi bahçesinin sorumluluğunu Carl’a vermişti. Bu kadar erken yaşta bile Carl’ın botanik bilgisi birçok botanikçinin bilgisine erişmişti.

Üniversite Yılları

1727'de Lund Üniversitesi’ne, 1728 yılında da Uppsala Üniversitesi’ne kaydoldu. Lise öğretmeni Rothman’ın önerisi ile kaydolduğu üniversitede profesör Olof Celcius’un ilgisini çeken Linnaeus, profesörün evinde kalmaya ve evde bulunan, İsveç’in en büyük botanik kütüphanesini kullanmaya başladı. Daha mezun olmadan üniversitede dersler vermeye başlamıştı. Linnaeus 1729'da, bitkilerin üremesi üzerine Praeludia Sponsaliorum Plantarum adlı bir tez yazdı. Bu tez profesör Rudbeck'in dikkatini çekti ve Mayıs 1730'da Linnaeus üniversitede ders vermeye başladı. Dersleri çok popülerdi ve Linnaeus yaklaşık 300 öğrenciye hitap ediyordu.

Carl Linnaeus'un bitkilerin üremesi üzerine yazdığı Praeludia Sponsaliorum Plantarum adlı tezi.
Carl Linnaeus'un bitkilerin üremesi üzerine yazdığı Praeludia Sponsaliorum Plantarum adlı tezi.
Wikipedia

Bu süreçte Linnaeus, Tournefort'un sınıflandırma sisteminden şüphe etmeye başladı. Kendi kafasında kurguladığı sınıflandırma sistemindeki amacı bitkileri erkek ve dişi organ sayısına göre ayırmaktı. Daha sonra yayınlanacak olan Genera Plantarum ve Critica Botanica için yazım çalışmalarına hızla devam etti. Ayrıca, Uppsala Botanik Bahçesi'nde yetişen bitkilerle ilgili Adonis Uplandicus adında bir kitap yazdı.

Üniversite Sonrası Çalışmaları

1731’de İsveç’in kuzeyindeki Lapland’a gitmeye karar veren Linnaeus'un amacı orada yeni bitki, hayvan ve mineral keşiflerinde bulunmaktı. Bu seyahatler sırasında bitki örnekleri topladı ve o bölgelerde yaşayan insanların adet ve gelenekleriyle ilgili bilgiler edindi. 1732’de keşiflerine Ursula’da devam etmeye başladı. Bu seyahatler sırasında çok fazla bitki, kaya ve kuş gözlemi yapma şansı oldu. Daha önce tanımlaması yapılmamış 100 bitkinin tanımını yaptı. Bu çalışmaları 1737 yılında basılacak olan Flora Lapponica kitabının temellerini oluşturmuştu. Linnaeus isimlendirme ve sınıflandırma ile ilgili düşüncelerini ilk olarak Flora Lapponica’da uygulamaya döktü. Aynı zamanda tanımlanan türler için coğrafi dağılım ve taksonomik notları da dahil etti. Botanik tarihçi E. L. Greene, 534 farklı tür içeren Flora Lapponica'yı Linnaeus'un eserlerinin içinde ‘’en klasik ve en zevkli’’ olanı olarak nitelendirir.

Systema Naturae’nin Yayınlanması

Linnaeus, tıp doktoru olabilmek için 1735 yılında Hollanda’ya gitti. Aynı sene tıp doktoru unvanını aldı. Linnaeus'un Hollanda'da tanıştığı ilk bilim insanlarından biri Johan Frederik Gronovius oldu. Gronovius, Linnaeus'un bitkilerin sınıflandırılması için yeni bir sistem tanımladığını gördüğünde çok etkilendi ve bu konuyla ilgili bir kitap yayınlayabilmesi için parasal anlamda yardımcı olmayı teklif etti. İskoç doktor Isaac Lawson'ın ek parasal katkısı ile Systema Naturae 1735’te yayınlandı. Bu kitapta, standart terminolojiye göre bildiği her türü, ilk önce cins adını, ardından da tür adını yazarak tanımladı. Linnaeus'tan önceki doğa bilimcileri kafa karışıklığı yaratan düzensiz isimler kullanmışlardı. Linnaeus Latince sistemle birçok bitki ve hayvanı yeniden adlandırdı. Bu iki kelimelik yapının ilk kelimesi o yaşam formunun ait olduğu cinsin ismi, ikinci kelimesi ise o cinsin değişik türlerini belirtmek için kullanılan isimdi. Systema Naturae, zaman içinde birçok revizyondan geçti ve o zamana kadar keşfedilmiş tüm canlıları içerdi.

Systema Naturae'nin 1758'deki 10. baskısında yer alan bitkilerin sistematiğine ait bir sayfa.
Systema Naturae'nin 1758'deki 10. baskısında yer alan bitkilerin sistematiğine ait bir sayfa.
Wikipedia

Daha sonra Linnaeus, Hollanda'daki en saygın doktor ve botanikçilerden biri olan Herman Boerhaave ile tanıştı. Boerhaave Linnaeus’a Güney Afrika ve Amerika'ya uzanacak bir yolculuk teklif etti ancak Linnaeus bu teklifi reddetti. Bunun yerine, Boerhaave Linnaeus'u botanikçi Johannes Burman'ı ziyaret etmesi gerektiğine ikna etti. Ziyaretinin ardından Burman, misafirinin bilgisinden etkilendi ve Linnaeus'u evinde misafir etti. Bu süreçte Linnaeus Burman’a Thesaurus Zeylanicus çalışmasında, Burman da Linnaeus’a Fundamenta Botanica ve Bibliotheca Botanica çalışmaları konusunda yardımcı oldu.

Linnaeus Eylül 1735'te, Clifford’un kişisel doktoru ve bitki koleksiyonunun sorumlusu olmak için Hartekamp'e taşındı. 1738 yılına kadar Hartekamp’te kalan Linnaeus, Hortus Cliffortianus kitabını orada yazmıştır. Bu yılları "hayatımın en mutlu zamanları" olarak nitelendirir. Temmuz 1736’da İngiltere’yi ziyaret eden Linnaeus, İngiliz botanikçi Philip Miller’a sınıflandırma sistemini öğreterek onun da bu sistemi kullanmasını sağladı.

Hortus Cliffortianus'un ana kapağı.
Hortus Cliffortianus'un ana kapağı.
Wikipedia
Hortus Cliffortianus'ta yer alan yaprak çeşitleri.
Hortus Cliffortianus'ta yer alan yaprak çeşitleri.
Wikipedia

İsveç’e Geri Dönüş

Haziran 1738’de İsveç’e dönen Linnaeus, 1739’da evlendi. Mayıs 1741'de Uppsala Üniversitesi'nde tıp profesörü olarak görev yapmaya başladı. Kısa süre sonra, diğer tıp profesörü Nils Rosén ile yer değiştirerek botanik ve doğa tarihinden sorumlu oldu. 1745 yazında bir botanik kitabı olan Flora Suecica ve zooloji kitabı olan Fauna Suecica kitabını yayınladı. 1750 yılında Uppsala Üniversitesi’nin rektörü oldu. Botanik bahçesinde yaptığı dersler ve öğrencileri ile cumartesi günleri Uppsala çevresinde yaptığı botanik gezileri çok popülerdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Linnaeus, 1751'de Philosophia Botanica'yı yayınladı. Kitap, önceki çalışmalarında kullandığı taksonomi sisteminin tam bir incelemesini içeriyordu. Ayrıca seyahatler sırasında nasıl günlük tutulacağına ve botanik bahçesinin bakımına dair bilgiler içeriyordu. Günümüzde botanik terminolojisinin başlangıç noktası olarak uluslararası alanda kabul gören çalışması Species Plantarum'u (Bitkilerin Türleri) 1753 yılında yayınladı. Kitap 1.200 sayfaydı ve 7.300'den fazla türü tarif etmişti. İki terimli sınıflandırma biçiminin en tutarlı şekilde yapıldığı ilk çalışmadır. 1761'de kendisine asalet imtiyazı verildi ve Carl von Linné olarak anılmaya başladı. Linnaeus hastalanıncaya kadar çalışmalarına devam etti. Son yıllarını felçli olarak geçiren Linnaeus 10 Ocak 1778’de hayata gözlerini yumdu.

Carl Linnaeus’un İnsanlığa Faydaları

Bitki ve hayvan türlerine Latince isimler vererek taksonominin temellerini atmıştır. İki kelime içeren adlandırmasındaki ilk kelime o yaşam formunun ait olduğu cinsin ismi, ikinci kelime ise o cinsin değişik türlerini belirtmek için ve türün genel özelliklerine bağlı olarak seçilmiş tür ismidir. Günümüzde de türlerin bilimsel adları yani sistematik adları bu şekilde kullanılmaktadır. Ona göre tür, birbirine benzeyen bireylerin bir toplamı olarak kabul edilmeliydi. Hayvan sistematiğinde yaptığı en önemli işlerden biri de balinaları dört ayaklılarla birleştirmesidir; daha sonra bu grup memeliler adını alacaktır. İnsan ve maymunları kuyruksuz maymunlar grubunda birleştiren Linnaeus, Systema Naturae’nin 1758 versiyonunda insanı Homo sapiens şeklinde sınıflandırmıştır; Homo cins adı, sapiens de tür adıdır. Homo grubuna orangutanı da dahil etmiştir. Linnaeus dünyanın dört bir yanından topladığı bitki örnekleri ile temellendirdiği bir bitki dağılım teorisi geliştirmiştir. 12.000'den fazla bitki ve hayvan türü adlandırdı, elde ettiğimiz yeni bilgilerle bazılarını yeniden adlandırmak gerekti ama sonuç olarak temelleri hazır olan bir sistemi kullanmış olduk.

Filozof Jean-Jacques Rousseau ona şu mesajı göndermişti:

Ona dünyada daha büyük bir insan tanımadığımı söyleyin.

 Johann Wolfgang von Goethe şöyle yazmıştı:

Shakespeare ve Spinoza dışında, beni bu kadar çok etkileyen başka birini daha tanımıyorum.

İsveçli yazar August Strindberg ise şöyle yazmıştı:

Linnaeus gerçekte, doğa bilimci haline gelen bir şairdir.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2020 12:04:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7664

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Bilinç
Hidrotermal Baca
Evrenin Genişlemesi
Elektrokimya
Antropoloji
Doğal
Makroevrim
Nörobiyoloji
Evrimsel Antropoloji
Nükleotit
Tür
Psikoloji
Ölüm
Gıda
Müfredat
Su Ayısı
Aşılar
Eşcinsellik
Solunum
Elektron
Gen
Kedi
Canlı
Oyun Teorisi
Işık
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Rasyonellikte keyif, zihinsel berraklıkta mutluluk vardır. Özgür düşünce heyecan verici ve tatmin edicidir. Zihinsel sağlık için olmazsa olmazdır.”
Dan Barker
Geri Bildirim Gönder