Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Mantarlarla ilgili internette çok fazla yanlış bilgi bulunuyor. Bunların hepsini tek bir yazıda temizlemek imkansız; ancak kritik olduğunu düşündüğümüz birkaç tanesini ele almak istiyoruz:

Mantarlarla İlgili Yalanlar ve Gerçekler

Mit-1: "Mantarların türlerini, fiziksel özelliklerinden (renk, boy, şekil, koku) yola çıkarak tespit edebiliriz, bu mantarları toplayıp yiyecek olarak kullanabiliriz."

Bilimsel bir çalışmayla tanımlanarak, kullanılabilirliği güncel kaynaklardan teyit edilmeyen her mantar tehlikelidir! Teyit edilmeyen bu mantarlar zehirlenmenize, hatta ölümünüze yol açabilir. Yenilebilir, zehirli ve öldürücü mantarları ayırt etmek için (bilimsel yöntemlerin dışında) güvenilir hiçbir teknik yoktur. Ülkemizde ve dünyada, mantarlar, kendileriyle ilgili yanlış inanışlardan dolayı her yıl çok sayıda kişinin zehirlenmesine hatta ölümüne neden olabilmektedir. Örneğin, ana görseldeki mantar Gyromitra esculenta (halk arasında "kuzu göbeği ebesi" olarak bilinir), eski kaynaklarda yenilebilir bir mantar olarak gösterilmektedir. Fakat son derece tehlikeli hatta ölümcül etkilere sahip bir mantar olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır.

Sağdaki, leziz Cantharellus cibarius mantarı, soldaki zehirli Omphalotus olearius mantarı ile sıkça karıştırılmaktadır ve bu nedenle çok ciddi zehirlenmeler yaşanmaktadır.
Sağdaki, leziz Cantharellus cibarius mantarı, soldaki zehirli Omphalotus olearius mantarı ile sıkça karıştırılmaktadır ve bu nedenle çok ciddi zehirlenmeler yaşanmaktadır.

Tekrar belirtiyoruz. Yalnızca fotoğraftan benzetmek yöntemiyle mantar yemek, son derece tehlikelidir; mantarlar, yetiştikleri ortam koşullarına bağlı olarak koku, şekil, renk ve boy gibi özelliklerinde farklılıklar gösterebilmektedir. Kimi zamanlar ise mantarlar çevre koşullarından etkilenerek, türünün biçimsel özelliklerine uymayan görünüşler alırlar, bu nedenle tanım konusunda zorluklar ve karışıklıklar yaşanabilir. 

Uyarı-1: Cinsi ve tazeliği konusunda en ufak kuşku duyduğunuz hiçbir mantarı yemeyiniz. Az yiyerek ve yedikten sonra etkilerini görmek gibi deneylere asla girişmeyiniz. Bu tür deneyler zehirlenmenize hatta ölümünüze neden olabilir.

Uyarı-2: Mantarların yenilebilirliği konusundaki hiçbir genellemeye veya yöresel inanışa itibar etmeyiniz! 

Mantarlar, insanlar ve diğer bazı hayvanlar tarafından çağlar boyunca yiyecek olarak tüketilmiştir. İnsanlığın mantar serüveni boyunca edinilen tecrübeler, nesilden nesile iletilirken birçok yanlış inanışın oluşmasına neden olmuştur. Günümüzde mikologların (mantarbilimciler) çalışmaları, bize bu yanlış inanışların öldürücü sonuçlar verebileceğini göstermektedir.

Mit-2: "İlkbaharda zehirli mantar olmaz."

Sarcosphaera coronaria, ilkbaharda çıkan çok tehlikeli bir mantardır, bazı bölgelerimizde bilinçsizce tüketilmekte ve halk pazarlarında satılmaktadır.
Sarcosphaera coronaria, ilkbaharda çıkan çok tehlikeli bir mantardır, bazı bölgelerimizde bilinçsizce tüketilmekte ve halk pazarlarında satılmaktadır.

Mit-3: "Bir mantarı diğer hayvanlar yiyebiliyorsa, biz de yiyebiliriz."

Halk arasında köygöçüren mantarı, evcikkıran veya ölüm meleği adlarıyla bilinen Amanita phalloides, her ne kadar bazı hayvanlar tarafından sorunsuzca yenilebilmekte ise de insanlar için kesinlikle öldürücüdür.
Halk arasında köygöçüren mantarı, evcikkıran veya ölüm meleği adlarıyla bilinen Amanita phalloides, her ne kadar bazı hayvanlar tarafından sorunsuzca yenilebilmekte ise de insanlar için kesinlikle öldürücüdür.

Uyarı: Kedi ve köpeklerin ormanlık alanlarda ve bahçelerde bazen mantar yediği görülür. İstatistiksel olarak, bu mantarların çoğu evcil hayvanınıza zarar verecek toksik maddeler barındırmıyor olsa da bir kısmı evcil hayvanınızın zehirlenmesine yol açabilir. Evcil hayvanınızın mantar yediğinden şüphelendiğinizde yapabileceğiniz en doğru hareket, mantarın bulunduğu yeri not alıp, kişisel sağlığınıza da özen göstererek yediği mantardan bir örnek alıp veterinerinize götürmek olacaktır.

Mit-4: "Çayırda çıkan mantarlar yenilebilir."

Pek çok küçük Lepitota türü, çayırlık bölgelerde, hatta park ve bahçelerimizde çıkar. Bu ailenin tamamı öldürücü kabul edilmelidir.

Mit-5: "Ağaçların üzerinde çıkan mantarlar yenilebilir."

Galerina marginata, ağaçlar üzerinde çıkan öldürücü bir mantardır.
Galerina marginata, ağaçlar üzerinde çıkan öldürücü bir mantardır.

Diğer Yaygın Mitler 

  • “Mantar pişirirken gümüş kaşıkla karıştırılır, kaşık kararmazsa mantar yenilebilir.”
  • “Beyaz mantarlar zehirsizdir, iyice pişirilince zehri gider.”
  • “Sirke mantar zehrini alır.”
  • “Sütü akan mantarlar yenilebilir.”

Bu gibi pek çok inanış, tamamıyla yanlıştır. Bu listeye yüzlerce örnek eklemek mümkündür. “Eskiler bilir, onlar diyorsa doğrudur” mantığı ise tamamen yanlış ve bilim dışıdır. Bilimsel araştırmalar ilerledikçe, eskiden yenilebilir mantarların günümüzde yenilemez oldukları bile görülmektedir. Bu sonuçların ‘eskiler’ tarafından takip edilmesi oldukça zor olduğundan, ‘eskiler bilir’ mantığından vazgeçilmelidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kanayan Diş Mantarı

Yerine göre "Şeytan Dişi" veya "Çilekler ve Krema" olarak da bilinen bu mantar, isimlerini tahmin edilebileceği üzere, yüzeyinden salgıladığı kan kırmızısı salgıdan alıyor. Kuzeydoğu Amerika ve Orta Avrupa'da bulunan bu mantar türünün yüzeyindeki bu salgı, ironik bir biçimde pıhtılaşma önleyici bir kimyasal olan "atromentrin" içeriyor.

Bu mantarlar her ne kadar zehirli olmasalar da, aşırı acı olmalarından ötürü yenilebilir değiller. Bu acılığı azaltmak için kullanılan kurutma işlemleri bile pek işe yaramıyor. Türün, birçok kozalaklı ağaç ile mutualistik ilişki içerisinde evrimleştiği biliniyor.

Sonuç

Mantarlar dünyası çok ilginç ve eğlencelidir. Mantar toplamak (mevcut mantar popülasyonuna ve ekosisteme verilecek zarar gözetildiği sürece) zevkli bir doğa uğraşıdır. Fakat Evrim Ağacı ekibi olarak size önerimiz, mantar toplamaya veya bir besin maddesi olarak tüketmeye başlamadan önce mantarlar hakkında bilgi edinmeniz ve özellikle besin maddesi olarak tüketiminde çok dikkatli olmanızdır. Yöresel inanışlara ve mitlere kulak asmayınız.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2020 01:19:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4232

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Mistisizm
Uyku
Kedigiller
Hominid
Santigrat Derece
Yapay Zeka
Davranış
Beslenme Davranışları
Nobel Ödülü
Hava
Sars Mers
Evrimsel Psikoloji
Biyografi
Böcekler
Tür
Viral
Deniz
Avrupa
Çağ
Mikrobiyoloji
Psikiyatri
Doğa Yasaları
Ecza
Alkol
Hamile
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dahi biri gerçek anlamıyla hata yapmaz; çünkü onun hataları yeni keşiflere açılan kapılardır.”
James Joyce
Geri Bildirim Gönder