Gece Modu

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, From Quarks to Quasars isimli kaynaktan alınmıştır; ancak anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş, içeriği zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dünya'da tamamen bağımsız olarak ama benzer biçimde evrimleşen benzer şeyler vardır. Her ikisi de benzer şeyleri gerçekleştirmesine rağmen kuş zekasının memeli zekasından bağımsız olarak evrimleşmiş olması buna iyi bir örnektir. Görünüşe bakılırsa kafein de benzer şekilde gezegenimizde iki defa evrimleşmiştir: Bir kez çayda bir de kez kahvede... Bilim insanları kahvenin çaydan tamamen farklı genler kullanarak, aynı sonuca ulaştığını ortaya çıkardı.

İnsanlık her gün aşağı yukarı 2 milyar fincan kahve tüketmekte. Bunu sağlamak adına yaklaşık 110 milyar metrekarelik bir alanda kahve üretimi yapılmaktadır. Ancak kahve bitkisinde kafeinin evrimleşmesinin nedeninin insanlara içecek sunmak değil. Bitkiler için kafein birçok göreve sahip.

İlk olarak kafeinin bitkiyi otoburlardan koruyan bir savunma mekanizması olabilir. Kafein birçok otoburu uzak tutuyor. Öte yandan kafeinin aynı zamanda tozlaşmaya da yardımcı olduğu tespit edildi. Kafeinin en yoğun olduğu bölgeler olan yapraklar yere düştüğünde toprağı diğer işgalci bitki türlerine karşı zehirliyor; böylece bitkileri koruyor. Buna ek olarak, tozlaşmaya yardımcı olan bazı canlıların kafeinin tadını bir kez aldıklarında daha fazlası için geri döndüğü tespit edildi. Yani sadece bizler değil, tozlaştırıcılar da kafeine bağımlı hale geliyor gibi gözüküyor.

Ancak bu madde birbirinden farklı bitkilerde nasıl evrimleşti? Buffalo Üniversitesi'nden genetikçi Victor Albert, kafeinin evrimini tetikleyenin bağımsız türlerde benzer savunma ve tozlaşma ihtiyaçları olduğunu söylüyor. Nature dergisi konuyu şöyle anlatıyor:

Takım, kahveyi diğer bitkilerden ayıran gen ailelerini incelediğinde kafein oluşumundan sorumlu genlerin bu listenin başını çektiğini fark etti. Bu genler metiltransferaz enzimleri kodluyorlar, bu enzimler ise üç adımda metil kimyasal grupları ekleyerek xantosin molekülünü kafeine dönüştürüyor. Çay ve kakaoda ise kafeininin oluşum yöntemi takımın Robusta kahvesinde gözlemlediğinden farklı olan metiltransferazlar kullanılarak üretiliyor. Bu da, kafein üretme yeteneğinin kahve bitkisinin atasında ve çay bitkisinin atasında olmak üzere en az iki defa evrimleştiği görüşünü destekliyor.

Kahve genomunu anlamak bilim insanlarının kahvenin farkı hastalıklarla ve iklim değişiklikleriyle nasıl başa çıktığını keşfetmesine yardımcı olabilir. Bunun ötesinde eğer bilim insanları kafeinin kahve bitkisi tarafından nasıl üretildiğini anlayabilirlerse kafeinsiz kahve bitkileri de üretebilir ve sonunda da kimyasal işlemlere gerek kalmadan çok daha lezzetli "decaff" (kafeinsiz kahve) içebiliriz.

Teşekkür: Bu yazıyı dilimize kazand Faruk Idmanlılar'a teşekkür ederiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/09/2019 22:52:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2739

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yeterince gelişmiş bir teknoloji, sihirden ayırt edilemez.”
Arthur C. Clarke
Geri Bildirim Gönder